Ομογένεια στην Αυστραλία

Οικονομική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2022, τ.1015

ΔΙΑΣΠΟΡΑ

του Γιώργου Βαϊλάκη

Η ιστορία της ελληνικής διασποράς στην Αυστραλία είναι μακρά, πολυδαίδαλη και γοητευτική. Οι πρώτοι Έλληνες που έφτασαν στην Αυστραλία ήταν εφτά νεαροί από την Ύδρα, οι οποίοι έφτασαν εκεί το 1828, καταδικασμένοι για πειρατεία από την αγγλική Δικαιοσύνη. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες ιστορικές πηγές, πέντε από αυτούς επαναπατρίστηκαν το 1836 – γεγονός που δείχνει ότι μάλλον δεν ήταν πειρατές. Αλλά ο πρώτος Έλληνας ελεύθερος μετανάστης που έφτασε στην Αυστραλία, στο Σίδνεϊ ήταν ένας ναυτικός ονόματι Τζον Πήτερς, το 1838, ενώ η πρώτη Ελληνίδα ήταν κάποια Αικατερίνη Πλέσσα το 1853. Όσο για το κύριο μεταναστευτικό ρεύμα από την Ελλάδα προς την Αυστραλία, αυτό άρχισε μετά το 1880. Η απογραφή του 1891 αναφέρει την ύπαρξη 482 ατόμων, που είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα. Αυτοί οι μετανάστες κατάγονταν κυρίως από τα Κύθηρα, την Ιθάκη και το Καστελόριζο, και ήταν εκείνοι που έθεσαν τα θεμέλια της ελληνοαυστραλιανής παροικίας.

Η απογραφή του 2016 κατέγραψε 397.431 άτομα ελληνικής καταγωγής, καθιστώντας την Αυστραλία πατρίδα μιας από τις πολυπληθέστερες ελληνικές κοινότητες στον κόσμο. Άλλωστε, οι Έλληνες είναι η έβδομη μεγαλύτερη εθνότητα στην Αυστραλία, ενώ οι Έλληνες και οι Κύπριοι συνολικά ανέρχονται σε 422.234 άτομα – σχεδόν το 1,8% του πληθυσμού. Η ελληνική μετανάστευση αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα μεταναστευτικά ρεύματα σε ολόκληρη την ιστορία της Αυστραλίας, ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο. Επίσης, από το 2015 η ροή μεταναστών από την Ελλάδα έχει αυξηθεί λόγω της οικονομικής κρίσης, με την Αυστραλία να αποδεικνύεται ως ένας από τους κύριους προορισμούς, κυρίως η Μελβούρνη, εκεί όπου παραδοσιακά βρίσκεται η πλέον ισχυρή ελληνοαυστραλιανή κοινότητα. Πάντως, το πρώτο μεγάλο κύμα ελεύθερων Ελλήνων μεταναστών ξεκίνησε τη δεκαετία του 1850 και συνεχίστηκε μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα· προκλήθηκε εν μέρει από την ανακάλυψη χρυσού εκείνη την εποχή στη χώρα.

Το 1901, έτος κατά το οποίο δημιουργήθηκε η ομοσπονδία και εγκαθιδρύθηκε η Κοινοπολιτεία της Αυστραλίας ως κτήση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, η αυστραλιανή απογραφή κατέγραψε 878 γηγενείς Έλληνες που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και μετανάστευσαν στην Αυστραλία. Πολλοί από αυτούς τους Έλληνες ήταν ιδιοκτήτες ή εργάζονταν σε καταστήματα και εστιατόρια.

Από την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα μέχρι τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο αριθμός των Ελλήνων που μετανάστευσαν στην Αυστραλία αυξανόταν σταθερά και οι ελληνικές κοινότητες ήταν αρκετά καλά εδραιωμένες στη Μελβούρνη και το Σίδνεϊ – ήδη από εκείνη την εποχή. Σε κάθε περίπτωση, ήταν κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου που ο αριθμός των Ελλήνων μεταναστών αυξήθηκε σημαντικά. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 μερικοί Έλληνες εγκαταστάθηκαν στην Αυστραλία, ενώ άλλοι επιδίωξαν να εισέλθουν αφού οι ΗΠΑ καθιέρωσαν περιοριστικές ποσοστώσεις μετανάστευσης στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Ακόμη, από το 1924 έως το 1936 μια σειρά κανονισμών που ίσχυαν στην Αυστραλία περιόρισαν αυστηρά τον αριθμό των Ελλήνων που επιτρεπόταν να μεταναστεύσουν και να εγκατασταθούν εκεί.

Τότε πολλοί Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιώτες πήγαν στην Ελλάδα και προσπάθησαν να τη βοηθήσουν να νικήσει, χτίζοντας έτσι μια σχέση μεταξύ Αυστραλών και Ελλήνων που παραμένει μέχρι σήμερα ισχυρή.

Στενοί δεσμοί

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στα τέλη της δεκαετίας του 1940, του 1950 και του 1960, χιλιάδες Έλληνες μετανάστευσαν στην Αυστραλία για να αποκτήσουν μια καλύτερη ζωή και προοπτική για τους ίδιους και τις οικογένειές τους.

Τον Οκτώβριο του 1964 το πλοίο America αγοράζεται από την εταιρεία των αδελφών Χανδρή, μετασκευάζεται, μετονομάζεται σε AUSTRALIS με τη μεταφορική του ικανότητα να είναι 2.258 επιβάτες. Προορισμός, η Αυστραλία. Το Δεκέμβριο του 1977 σταμάτησε τις κρουαζιέρες με την εταιρία Χανδρής και πουλήθηκε στην America Cruise Lines

Οι κύριοι προορισμοί όπου μετανάστευσαν αυτοί οι Έλληνες ήταν η Μελβούρνη, το Σίδνεϊ και η Αδελαΐδα. Κατά τη διάρκεια αυτών των δεκαετιών οι Έλληνες άρχισαν να ιδρύουν τα δικά τους εστιατόρια, συλλόγους Ελληνικής Κοινότητας και ελληνοαυστραλιανούς συλλόγους ποδοσφαίρου.

 

Ο ελληνόφωνος Τύπος έκανε την εμφάνισή του στην Αυστραλία το 1913 – όταν κυκλοφόρησε η πρώτη ελληνική εβδομαδιαία εφημερίδα στη Μελβούρνη. Σήμερα κυκλοφορούν τρεις εφημερίδες (Νέος Κόσμος, Κόσμος και Ελληνικός Κήρυκας), ενώ αξιοσημείωτη είναι και η παρουσία του Ελληνικού Ραδιοφωνικού Προγράμματος του πολυπολιτισμικού Κρατικού Σταθμού SBS.

Μετά τις αλλαγές στην Ελλάδα από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, συμπεριλαμβανομένης της πτώσης της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών το 1974 και της επίσημης ένταξης της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ελληνική μετανάστευση στην Αυστραλία επιβραδύνθηκε, αφού προηγήθηκε η κορύφωση των 160.200 αφίξεων του 1971. Εντός της Αυστραλίας, οι Έλληνες μετανάστες ήταν πάντοτε «εξαιρετικά καλά οργανωμένοι κοινωνικά και πολιτικά», με περίπου 600 ελληνικές οργανώσεις στη χώρα μέχρι το 1973, ενώ κατάφεραν να διατηρήσουν τη θρησκευτική τους πίστη και την πολιτιστική τους ταυτότητα.

Οι Έλληνες της Μελβούρνης

Από το 2000 η ελληνική μετανάστευση στην Αυστραλία έχει παρουσιάσει εξαιρετική μείωση. Επίσης, κατά τα έτη 2000-2009 πολλοί Ελληνοαυστραλοί, τόσο γηγενείς Έλληνες όσο και Αυστραλοί, επέστρεψαν στην Ελλάδα για να ανακαλύψουν την πατρίδα τους και να επανασυνδεθούν με τις προγονικές τους ρίζες. Αλλά η ελληνική οικονομική κρίση τούς ανάγκασε να επιστρέψουν στην Αυστραλία. Απ’ την άλλη, στις αρχές της δεκαετίας του 2010 σημειώθηκε αύξηση των ελληνικών μεταναστευτικών ροών προς την Αυστραλία λόγω της ανεργίας.

Η τελευταία απογραφή του 2016 κατέγραψε 93.740 άτομα ελληνικής καταγωγής που γεννήθηκαν στην Αυστραλία, μείωση 6,2 % από την απογραφή του 2011. Η κατανομή του 2011 ανά πολιτεία και επικράτεια έδειξε ότι η Βικτώρια είχε τον μεγαλύτερο αριθμό ατόμων ελληνικής καταγωγής με 110.707, ακολουθούμενη από τη Νέα Νότια Ουαλία (81.683), τη Νότια Αυστραλία (22.993), το Κουίνσλαντ (10.538) και τη Δυτική Αυστραλία (4.790).
Σύμφωνα με την απογραφή του 2016, το 42,9% των ατόμων με ελληνική ή κυπριακή καταγωγή ζει στη Βικτώρια, το 33,6% στη Νέα Νότια Ουαλία, το 9,56% στη Νότια Αυστραλία, το 7,46% στο Κουίνσλαντ, το 3,7% στη Δυτική Αυστραλία, το 1,2% στην Επικράτεια της Αυστραλιανής Πρωτεύουσας, 1,01% στη Βόρεια Επικράτεια και 0,59% στην Τασμανία. Σχεδόν τα δύο τρίτα (32,8%) από αυτούς τους ανθρώπους γεννήθηκαν στην Αυστραλία και το ένα τρίτο στο εξωτερικό, κυρίως στην Ελλάδα και την Κύπρο. Οι πόλεις με τους μεγαλύτερους πληθυσμούς με ελληνική καταγωγή είναι η Μελβούρνη με 173.598, το Σίδνεϊ με 127.274 και η Αδελαΐδα με 37.768 άτομα ελληνικής καταγωγής.

Η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αυστραλίας έχει έδρα τον Καθεδρικό Ναό του Ευαγγελισμού της Παναγίας στο Σίδνεϋ

Η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αυστραλίας με έδρα τον Καθεδρικό Ναό του Ευαγγελισμού της Παναγίας στο Σίδνεϊ, υπό τον εκλεγέντα το 2019 νέο Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και με το εκτεταμένο δίκτυο ενοριών και μονών που διαθέτει (123 ναοί και 8 μονές), είναι θεσμός παναυστραλιανής εμβέλειας, με πολυσχιδή εκκλησιαστική, εκπαιδευτική, κοινωνική και φιλανθρωπική δραστηριότητα στον χώρο της ομογένειας. Το 2016 (και πάλι σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Αυστραλίας) την ελληνική γλώσσα μιλούσαν στο σπίτι τους 237.588 κάτοικοι της Αυστραλίας, μείωση 5,8% από τα στοιχεία της απογραφής του 2011. Τα ελληνικά είναι η έβδομη πιο συχνά ομιλούμενη γλώσσα στην Αυστραλία μετά τα αγγλικά, τα μανδαρινικά, τα αραβικά, τα καντονέζικα, τα βιετναμέζικα και τα ιταλικά. Όσο για τον αριθμό των μαθητών και σπουδαστών που διδάσκονται την ελληνική γλώσσα, αυτός υπολογίζεται άνω των 30.000. Και γι’ αυτό είναι εξαιρετικά σημαντική η λειτουργία στην Αυστραλία 11 δίγλωσσων σχολείων και 100 ενταγμένων Τμημάτων Ελληνικής Γλώσσας – γεγονός που κρίνεται ως ιδιαίτερα ενθαρρυντικό για την ανάλογη συνέχεια της ελληνικής παροικίας…

Σύμφωνα με στοιχεία που μας διέθεσε η Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας, στην Αυστραλία λειτουργούν Έδρες και Προγράμματα Ελληνικών Σπουδών σε διάφορα πανεπιστήμια. Στη Νέα Νότια Ουαλία, στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, από το 1983 υφίσταται Έδρα Ελληνικών Σπουδών και στα Πανεπιστήμια Macquarie και UNSW Προγράμματα Ελληνικών Σπουδών. Στη Δυτική Αυστραλία στο Πανεπιστήμιο Notre Dame υφίσταται από το 1999 Πρόγραμμα Ελληνικών Σπουδών, στη Βικτώρια λειτουργεί Τμήμα Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο La Trobe, ενώ στη Νότιο Αυστραλία (στο Πανεπιστήμιο Flinders) υπάρχει η Έδρα ΛΟΓΟΣ για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας. Στο Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, με δωρεά ενός εκατ. δολαρίων του ομογενούς ογκολόγου Paul Eliadis, λειτουργεί από το 2014 Έδρα Κλασσικών Σπουδών (Chair of Classics and Ancient History). H Έδρα επανδρώνεται από τον διακεκριμένο ελληνιστή καθηγητή Alistair Blanshard. Τα Πανεπιστήμια της Αυστραλίας, με Έδρες και Προγράμματα Ελληνικών Σπουδών, πρωτοστατούν στη διοργάνωση κατ’ έτος συνεδρίων με αντικείμενο τις ελληνικές τέχνες και τα ελληνικά γράμματα. Αξιόλογα είναι τα οκτώ ελληνόγλωσσα Κολέγια που λειτουργούν στην Αυστραλία (ένα στην Πέρθη, ένα στην Αδελαΐδα, τρία στη Μελβούρνη και τρία στο Σίδνεϊ), με σύνολο 4.592 μαθητές. Στηρίζονται από την ομογένεια, ορισμένα από την Αρχιεπισκοπή, και αποτελούν λίαν αξιόλογα και ζωντανά κύτταρα του ανερχόμενου ελληνισμού. Ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Μελβούρνης (ΕΚΜ) Βασίλης Παστεργιάδης μιλάει στην Οικονομική Επιθεώρηση για την τρίτη μεγαλύτερη ελληνόφωνη πόλη του κόσμου, τους Έλληνες που ζουν εκεί, την καθημερινότητα και τις προοπτικές τους.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Μελβούρνης, Βασίλης Παστεργιάδης

«Στην Αυστραλία είναι περίπου 700 χιλιάδες Έλληνες, από τους οποίους οι 300 χιλιάδες ζουν στη Μελβούρνη. Αυτός είναι και ο λόγος που η Μελβούρνη θεωρείται ως η τρίτη μεγαλύτερη ελληνόφωνη πόλη στον κόσμο μετά την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Οι πρώτοι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στη Μελβούρνη από τα μέσα του 18ου αιώνα. Ένας αριθμός από αυτούς ίδρυσε την Ελληνική Κοινότητα Μελβούρνης (ΕΚΜ) το 1897 και αμέσως μετά η Κοινότητα ίδρυσε την πρώτη ελληνορθόδοξη εκκλησία στη Μελβούρνη.

 

Ελληνική Κοινότητα Μελβούρνης

«Η ΕΚΜ είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός και θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους ελληνικούς οργανισμούς στον κόσμο. Είναι η παλαιότερη ελληνική οργάνωση στην Αυστραλία και η δεύτερη αρχαιότερη ελληνική οργάνωση της διασποράς, μετά την Ελληνική Κοινότητα της Αλεξάνδρειας, στην Αίγυπτο. Δραστηριοποιείται στον χώρο της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, λειτουργώντας πάνω από 15 σχολεία με χιλιάδες μαθητές, ενώ διοργανώνει ορισμένα από τα μεγαλύτερα φεστιβάλ στην Αυστραλία και τον χώρο της ελληνικής διασποράς, όπως το Φεστιβάλ Αντίποδες, που προσελκύει πάνω από 150.000 κάθε χρόνο, το Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου, το Φεστιβάλ Συγγραφέων και το Φεστιβάλ Ελληνικών Γεύσεων, καθώς και την επιτυχημένη σειρά των Σεμιναρίων Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού με τη συμμετοχή ερευνητών και πανεπιστημιακών από όλον τον κόσμο.

Το 15ώροφο κτήριο της ελληνικής Κοινότητας στο κέντρο της Μελβούρνης, που χτίσθηκε με την υποστήριξη των αυστραλιανών κυβερνήσεων

Επίσης, με πρωτοβουλίες της επιχειρεί να προωθήσει τα εθνικά μας θέματα και να συμβάλει στην επίλυση προβλημάτων που αφορούν τον ελληνισμό της Αυστραλίας και την ομογένεια γενικότερα, με διαβήματα προς τις κυβερνήσεις της Αυστραλίας και της Ελλάδας και άλλες αρμόδιες αρχές. Παράλληλα, προωθεί τον ελληνικό τουρισμό και τις επενδύσεις στην Ελλάδα σε επαφές με πρωθυπουργούς και υπουργούς και με τη συμμετοχή σε συνέδρια και φόρουμ, ενώ διοργανώνει ειδικές συναντήσεις με Αυστραλούς επενδυτές, ενθαρρύνοντάς τους να επενδύσουν στην Ελλάδα. Η ΕΚΜ έχει προτείνει στον ΕΟΤ και στο Enterprise Greece να ιδρύσουν χωρίς κόστος γραφείο στο κτήριό της στη Μελβούρνη και αναμένει απάντηση από την ελληνική κυβέρνηση.

Η οικοδόμηση του νέου 15ώροφου κτηρίου της Κοινότητας στο κέντρο της Μελβούρνης, με την υποστήριξη των αυστραλιανών κυβερνήσεων, αποτελεί επισφράγιση της ανάπτυξης και αναγνώρισης από τις αυστραλιανές αρχές.

Σήμερα η Κοινότητά μας θεωρείται ως ένας από τους μεγαλύτερους εκπαιδευτικούς φορείς στην Αυστραλία, καθώς λειτουργεί το Σχολείο Γλώσσας και Πολιτισμού, που προσφέρει πρόγραμμα ελληνικών. Η ΕΚΜ λειτουργεί επίσης πέντε εκκλησίες σε συνεργασία με την Αρχιεπισκοπή Αυστραλίας, μεταξύ των οποίων είναι και η δεύτερη αρχαιότερη ελληνορθόδοξη εκκλησία στην Αυστραλία. Πρόκειται για τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, που χτίστηκε το 1900.

Οι Έλληνες έχουν ενσωματωθεί στην αυστραλιανή κοινωνία, κατακτώντας μεγάλες και καίριες θέσεις σε διάφορους τομείς, όπως δικαστές, υπουργοί, πρυτάνεις σε πανεπιστήμια, πρόεδροι μεγάλων ιατρικών συλλόγων και εταιρειών.

Οι μετανάστες του 21ου αιώνα

«Με το καινούργιο ρεύμα μετανάστευσης τα τελευταία χρόνια, οι νεοαφιχθέντες από την Ελλάδα αντιμετωπίζουν προβλήματα προσαρμογής στη νέα κοινωνία. Ζητήσαμε την υποστήριξη από τις πολιτειακές κυβερνήσεις και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση για το θέμα αυτό και ανταποκρίθηκαν θετικά.

Ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας κ. Σκοτ Μόρισον, υπουργοί και άλλοι πολιτικοί που επισκέφθηκαν το 15ώροφο πολιτιστικό κέντρο της ΕΚΜ στην καρδιά της Μελβούρνης, δηλώνουν εντυπωσιασμένοι από τις δραστηριότητες της Κοινότητας και το έργο της, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα τη θετική συμβολή των Ελλήνων στην αυστραλιανή κοινωνία. Λένε χαρακτηριστικά ότι χωρίς τους Έλληνες η Αυστραλία δεν θα ήταν όπως είναι σήμερα.

Ο πρωθυπουργός κ. Μόρισον ανακοίνωσε χορηγία ύψους 5 εκατομμυρίων δολαρίων στην ΕΚΜ, που ίσως είναι η μεγαλύτερη χορηγία από κυβέρνηση σε κοινοτικό οργανισμό στην Αυστραλία. Η χορηγία αυτή αφορά: (α) τη διάθεση 2,5 εκατ. δολ. για την ίδρυση μιας νέας έδρας στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης σχετική με την ελληνική Διασπορά και (β) τη χορήγηση 2,5 εκατ. δολ. για τη λειτουργία ενός νέου ελληνικού κέντρου για τη νεολαία μας, έτσι ώστε να συνεχίσουμε την προώθηση του πολιτισμού μας στις επόμενες γενιές.

Παράλληλα, η πολιτειακή κυβέρνηση της Βικτώριας προσέφερε χορηγία ύψους 2,5 εκατ. δολ. για την ίδρυση μίας ακόμα λέσχης για τους Έλληνες ηλικιωμένους, ενώ επιχορηγεί με 300.000 δολ. την εγκατάσταση αντιγράφου της ζωφόρου του Παρθενώνα στην πρόσοψη του 15ώροφου Ελληνικού Κέντρου της ΕΚΜ. Το έργο αυτό το έχουν αναλάβει ειδικοί από την Ελλάδα και κατασκευάζεται στην Ελλάδα με μάρμαρο από την Πάρνηθα.
Με προσωπικές επαφές της Κοινότητάς μας με τους πρωθυπουργούς της πολιτειακής κυβέρνησης και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, προωθούμε διάφορα θέματα που αφορούν την ομογένεια και την υπογραφή διακρατικών συμφωνιών, όπως την υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ της Αυστραλίας και Ελλάδας που επιτρέπει σε νέους από τις δύο χώρες να παίρνουν ειδική βίζα για να πηγαίνουν διακοπές στην κάθε χώρα αντίστοιχα έχοντας δικαίωμα εργασίας. Η συμφωνία για τη βίζα αυτή υπεγράφη με πρωτοβουλία και προσπάθειες της Κοινότητάς μας. Επίσης, έχουμε συμβάλει στην έναρξη διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών για τη σύναψη διακρατικών συμφωνιών για τη διπλή φορολόγηση και την υγειονομική περίθαλψη. Οι αρμόδιοι υπουργοί δήλωσαν θετικοί για τη σύναψη των συμφωνιών και έτοιμοι να συνεργαστούν μαζί μας για τις συμφωνίες αυτές».