Το bitcoin και εκατοντάδες άλλα κρυπτονομίσματα διεισδύουν όλο και περισσότερο στην οικονομική πραγματικότητα, προσφέροντας νέες δυνατότητες αλλά και ενισχύοντας τις διακυμάνσεις στις αγορές

 

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάρτιος 2022, τ.1016

ΨΗΦΙΑΚΉ ΟΙΚΟΝΟΜΊΑ: ΚΡΥΠΤΟΝΟΜΊΣΜΑΤΑ

του Δημήτρη Πεφάνη

Στα μέσα Μαρτίου του 2020, η τιμή του bitcoin κυμαινόταν πέριξ των 5.000 δολαρίων. Το δημοφιλέστερο κρυπτονόμισμα διένυε μια περίοδο ατονίας, χωρίς τις εντυπωσιακές διακυμάνσεις του παρελθόντος, όταν (τον Δεκέμβρη του 2017) είχε ξεπεράσει για πρώτη φορά το φράγμα των 20.000 δολαρίων.

Η άνοιξη του 2020 όμως –μεσούσης της πανδημίας– αποτέλεσε και άνοιξη των κρυπτονομισμάτων. Λίγους μήνες αργότερα, στα τέλη του 2020, η τιμή του bitcoin είχε εξαπλασιαστεί, ξεπερνώντας τα 30.000 δολάρια. Η άνοδος –με έντονες διακυμάνσεις– συνεχίστηκε μέσα στο 2021, όταν και το bitcoin κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ, αγγίζοντας τα 69.000 δολάρια τον Νοέμβριο του 2021. Είχε προηγηθεί η βουτιά κάτω από τα 30.000 δολάρια τον Ιούλιο του 2021, όμως το δημοφιλές κρυπτονόμισμα έδειξε ότι διαθέτει αντοχές. Και μαζί του συμπαρέσυρε προς τα πάνω μια σειρά από άλλα, μικρότερα σε κεφαλαιοποίηση νομίσματα, κάνοντας το 2021 την αδιαφιλονίκητη χρονιά του crypto.

Η ευφορία του Νοεμβρίου δεν κράτησε πολύ, καθώς τον Ιανουάριο του 2022 η αγορά κατέγραψε βίαιη διόρθωση, χάνοντας σε λίγες ημέρες πάνω από το 30% της αξίας της. Και σήμερα, το bitcoin βρίσκεται πέριξ των 42.000 δολαρίων, σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι για τη μελλοντική πορεία του.

Παρατηρώντας τις βίαιες διακυμάνσεις, αλλεπάλληλα ζενίθ και ναδίρ, το παγκόσμιο ενδιαφέρον αλλά και τους εξωγενείς παράγοντες που παίζουν καθοριστικό ρόλο, είναι ξεκάθαρο ότι μιλάμε για ένα τρενάκι του τρόμου στην αγορά των κρυπτονομισμάτων. Μια αγορά με ένθερμους υποστηρικτές και σφοδρούς πολέμιους, η οποία σε κάθε περίπτωση έχει μπει για τα καλά στην παγκόσμια οικονομία.

Η μεγάλη άνοδος

Παρακολουθώντας το διάγραμμα της τιμής του bitcoin, αλλά και ευρύτερα της αγοράς των κρυπτονομισμάτων τα τελευταία χρόνια, είναι προφανές ότι η μεγάλη άνοδος ξεκινά την άνοιξη του 2020 και μάλιστα εν μέσω πανδημίας. Και αν ακούγεται οξύμωρο το γεγονός ότι τα crypto ανέβηκαν όταν η παγκόσμια οικονομία κατέρρεε, η ίδια η κρίση –και οι πολιτικές αντιμετώπισής της– ήταν ο καταλύτης της εκτόξευσης. Σε μια εποχή ύφεσης και μηδενικών επιτοκίων, η αμερικανική οικονομία δέχθηκε τη μεγαλύτερη οικονομική ενίσχυση των τελευταίων δεκαετιών. Η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ και το Κογκρέσο έριξαν στην αγορά τρισεκατομμύρια δολάρια προκειμένου να ενισχύσουν την οικονομία. Τα χρήματα από το ελικόπτερο πέτυχαν σε μεγάλο βαθμό τον σκοπό τους, γεμίζοντας τις τσέπες των Αμερικανών. Οι οποίοι με τη σειρά τους τα επένδυσαν μεταξύ άλλων και σε κρυπτονομίσματα, φέρνοντας το ράλι των επόμενων μηνών. Ο συνδυασμός των μηδενικών επιτοκίων, της κάμψης στην αγορά των ομολόγων, της αβεβαιότητας που έφερε η πανδημία αλλά και των τεράστιων αποδόσεων που έφερναν τα κρυπτονομίσματα οδήγησε στο κοκτέιλ ανόδου.

Την ίδια στιγμή, και πέρα από το αμιγώς κερδοσκοπικό σκέλος, σημαντικό ρόλο στη «χρονιά των κρυπτονομισμάτων» έπαιξε το γεγονός ότι αυτά –και κυρίως το bitcoin– πέρασαν στην κεντρική σκηνή των επενδύσεων. Για παράδειγμα, μέσα στο 2021 δημιουργήθηκαν τα πρώτα ETF’s που παρακολουθούν την τιμή του bitcoin, δίνοντας τη δυνατότητα ακόμα και σε θεσμικούς επενδυτές να τοποθετηθούν –έστω και έμμεσα– στην αγορά των κρυπτονομισμάτων.

Ταυτόχρονα, η αποδοχή του bitcoin ως επίσημου νομίσματος από το Ελ Σαλβαδόρ στις αρχές Σεπτεμβρίου είχε ιδιαίτερη συμβολική σημασία, μολονότι τα προβλήματα στην υλοποίηση έφεραν πτώση σχεδόν 10% στην τιμή του κρυπτονομίσματος.

Βέβαια, το τρενάκι του τρόμου των κρυπτονομισμάτων κινήθηκε με μεγάλη ταχύτητα και τη χρονιά της ανόδου, καθώς το καλοκαίρι του 2021 σημειώθηκε μια πολύ μεγάλη βουτιά, της τάξης του 50%, όχι μόνο στο bitcoin αλλά σε ολόκληρη την αγορά. Η κατοχύρωση των ισχυρών κερδών των προηγούμενων μηνών, η εκτίμηση ότι βρισκόμασταν στο τέλος της πανδημίας (πριν από την εμφάνιση της μετάλλαξης Δ) αλλά και ο περιορισμός στην εξόρυξη και αγοραπωλησία bitcoin στην Κίνα έφεραν την καλοκαιρινή βουτιά, την οποία όμως ακολούθησε ένα ακόμα μεγαλύτερο κύμα ανόδου, οδηγώντας την αγορά των κρυπτονομισμάτων σε αποτιμήσεις άνω των 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η διόρθωση

Η ευφορία στον κόσμο των crypto διαταράχθηκε έντονα τις πρώτες εβδομάδες του 2022, με το μεγάλο ξεπούλημα να λαμβάνει χώρα στα μέσα Ιανουαρίου. Όπως και το καλοκαίρι του 2021, οι λόγοι ήταν πολλοί, με τον κυριότερο ίσως να παραμένει η επιθυμία κατοχύρωσης κερδών από τα ιστορικά υψηλά. Εντούτοις, μια σειρά αναλυτές κάνουν λόγο για αλλαγή σελίδας, καθώς τα γενεσιουργά αίτια της ανόδου των προηγούμενων μηνών τείνουν να εκλείψουν.

Ο πρώτος παράγοντας που ενισχύει την εκτίμηση αυτή έχει να κάνει με το τέλος των μηδενικών επιτοκίων. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ έχει διαμηνύσει σε όλους τους τόνους ότι η πολιτική του «δωρεάν χρήματος» ανήκει στο παρελθόν και εντός του 2022 αναμένονται έως και τρεις αυξήσεις στο βασικό επιτόκιο του δολαρίου. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι οι αποδόσεις των ομολόγων –και ενδεχομένως των καταθέσεων– θα γίνουν ξανά δελεαστικές, ειδικά σε σύγκριση με τα μηδενικά επιτοκιακά οφέλη που έχει η διακράτηση κρυπτονομισμάτων. Σε εποχές δε υψηλού πληθωρισμού, οι σταθερές επιτοκιακές αποδόσεις αποτελούν αντίβαρο στις πιέσεις, ωθώντας σημαντική μερίδα επενδυτών εκτός των κρυπτονομισμάτων.

Παράλληλα, καθώς οδεύουμε προς τη λήξη της πανδημίας, αντίστοιχα προς το τέλος τους κινούνται και τα προγράμματα κρατικών ενισχύσεων, όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και παγκοσμίως, και φαίνεται να εξαντλείται το καύσιμο που έφερε εξαρχής την άνοδο στην αγορά.

Όλα τα παραπάνω δημιούργησαν την τέλεια καταιγίδα, με αποτέλεσμα η αγορά των κρυπτονομισμάτων ευρύτερα αλλά και του bitcoin συγκεκριμένα να διαγράφουν μια πλαγιο-καθοδική πορεία από τα μέσα Νοεμβρίου του 2021 μέχρι και σήμερα. Μάλιστα, η πτώση ήταν ακόμη πιο έντονη περί τα τέλη του Ιανουαρίου, όταν και η τιμή του bitcoin έφτασε στα 35.000 δολάρια περίπου, καταγράφοντας απώλειες της τάξης του 40% σε διάστημα μόλις δύο μηνών από τα ιστορικά υψηλά. Βέβαια, στη συνέχεια ανέπτυξε αντιστάσεις, με την τιμή του σήμερα να διαμορφώνεται πέριξ των 42.000 ευρώ.

Το μέλλον

Με αυτά τα δεδομένα, η όποια πρόβλεψη για το μέλλον του bitcoin αλλά και των κρυπτονομισμάτων γενικότερα είναι τουλάχιστον παρακινδυνευμένη. Οι «αρκούδες» εκτιμούν πως αυτό που βιώσαμε τους προηγούμενους μήνες δεν ήταν τίποτε παραπάνω από μια φούσκα, τα γενεσιουργά αίτια της οποίας έχουν πλέον εκλείψει. Συνεπώς, θεωρούν ότι η διολίσθηση θα συνεχιστεί, με τα κρυπτονομίσματα να απαξιώνονται με σταθερούς ρυθμούς, επιστρέφοντας αργά η γρήγορα στα προ πανδημίας επίπεδα.

Στον αντίποδα, οι υποστηρικτές τους εκτιμούν ότι η αγορά των κρυπτονομισμάτων ήρθε για να μείνει και πως αυτά έχουν αποκτήσει πλέον θεσμικό χαρακτήρα. Καθώς μάλιστα η μία μετά την άλλη κορυφαίες εταιρείες θα υιοθετούν τη χρήση τους, ενώ παράλληλα θα μειώνονται οι αμφιβολίες για την ευρύτερη αποδοχή τους, ολοένα και περισσότεροι επενδυτές θα τα εντάξουν στα χαρτοφυλάκιά τους. Σε κάθε περίπτωση, κοινή συνισταμένη και στις δύο αναλύσεις είναι πως οι βίαιες μεταβολές –που καθιστούν την αγορά των κρυπτονομισμάτων τρενάκι του τρόμου– θα παραμείνουν.

Ο ρόλος του Elon Musk 

Όταν ο Ίλον Μασκ σε ένα Tweet του ανέφερε πως οι τιμές του bitcoin και του ether «του φαίνονται υψηλές», τα δύο νομίσματα έχασαν σε λίγα λεπτά πάνω από 10% της αξίας τους

Ιδιαίτερο ρόλο στην ξέφρενη πορεία των κρυπτονομισμάτων έπαιξε και παίζει ο εκκεντρικός δισεκατομμυριούχος και ιδρυτής της Tesla Ίλον Μασκ. Η σχέση του Μασκ –αλλά και της εταιρείας του– με τα crypto είναι σχεδόν συμβιωτική, με τον ίδιο να θεωρείται ο μεγαλύτερος influencer της σχετικής επενδυτικής κοινότητας. Αρκεί εξάλλου ένα μόνο Tweet του για να φέρει τεράστιες μεταβολές –είτε προς τα πάνω, είτε προς στα κάτω– στην τιμή ενός κρυπτονομίσματος. Για παράδειγμα, στις 8 Φεβρουαρίου του 2021 η Tesla αποκάλυψε πως επένδυσε 1,5 δισ. δολάρια σε bitcoin και σχεδίαζε να αποδεχθεί το κρυπτονόμισμα ως μέθοδο πληρωμής για τα προϊόντα της. Στον απόηχο της αποκάλυψης αυτής, η τιμή του εκτινάχθηκε κατά 15,8% σε μόλις μία ημέρα. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 20 Φεβρουαρίου ο ιδρυτής της εταιρείας σε ένα Tweet του ανέφερε πως οι τιμές του bitcoin και του ether «του φαίνονται υψηλές». Αποτέλεσμα, η τιμή του bitcoin να κατακρημνιστεί κατά 12,7% επίσης μέσα σε μία ημέρα. Αντίστοιχα, η ιδιαίτερη σχέση του Ίλον Μασκ με το dogecoin έφερε την εκτίναξη στην τιμή του συγκεκριμένου νομίσματος την άνοιξη του 202,1 αλλά και την κατακόρυφη πτώση του λίγους μήνες αργότερα όταν ο ίδιος σταμάτησε να ασχολείται. Τόσο μεγάλη είναι η επιρροή του ώστε χιλιάδες επενδυτές παρακολουθούν το Twitter του σαν ευαγγέλιο, ενώ άλλοι των κατηγορούν ευθέως για χειραγώγηση μιας μη ρυθμιζόμενης αγοράς.

Ο φόβος της κλοπής 

Ίλια Λιχτενστάιν και η Χέδερ Μόργκαν κατηγορούνται ότι προσπάθησαν να «ξεπλύνουν» περισσότερα από 94.000 bitcoin (η αξία των οποίων φτάνει τα $4 δισ.) που είχαν κλαπεί το 2016 από την πλατφόρμα ψηφιακών συναλλαγών Bitfinex

Σημαντικός παράγοντας που συντελεί στη μεγάλη μεταβλητότητα των τιμών των κρυπτονομισμάτων είναι επίσης ο φόβος κλοπής, καθώς δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου χάκερς κατάφεραν να αποσπάσουν περιουσιακά στοιχεία αξίας πολλών εκατομμυρίων δολαρίων. Τον Ιανουάριο, για παράδειγμα, θύμα έπεσε η πολύ γνωστή πλατφόρμα Crypto.com, η οποία παραδέχτηκε πως τα συστήματά της παραβιάστηκαν, μέσα από μια δημοσίευση στην επίσημη ιστοσελίδα της. Αποτέλεσμα της κλοπής ήταν ότι χάκερς κατάφεραν να αποσπάσουν περισσότερα από 30 εκατομμύρια δολάρια από τους χρήστες του Crypto.com. Και, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για τις τραπεζικές καταθέσεις, τα χρήματα αυτά δεν έχουν καμία ασφάλιση, άρα στις περισσότερες των περιπτώσεων χάνονται για πάντα. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου ακόμα και μετά από πολλά χρόνια τα κρυπτονομίσματα ανακτώνται από τις Αρχές. Πριν από λίγες ημέρες ανακοινώθηκε ότι ανακτήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες περισσότερα από 94.000 bitcoin –η αξία των οποίων σήμερα φτάνει τα 4 δισ. δολάρια–- που είχαν κλαπεί το 2016 από την πλατφόρμα ψηφιακών συναλλαγών Bitfinex. Τα κρυπτονομίσματα κατασχέθηκαν από ένα ζευγάρι που προσπαθούσε να «ξεπλύνει» τα κλεμμένα bitcoin. Η υπόθεση ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2016 όταν χάκερς εισέβαλαν στην πλατφόρμας Bitfinex και απέσπασαν σχεδόν 120.000 bitcoin. Από τότε τα 25.000 από αυτά άλλαξαν χέρια, ενώ για τα υπόλοιπα οι αμερικανικές Αρχές κάλεσαν τα θύματα της αρχικής κλοπής να το δηλώσουν για να τους επιστραφούν όσα έχασαν.