Το κουτί της Πανδώρας και η ελληνική ναυτιλία

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούνιος 2022, τ.1019

ΝΑΥΤΙΛΙΑ

της Άννας Μπρεδήμα*

 Οι ανισορροπίες στις εξαγωγές από τη Μαύρη Θάλασσα αύξησαν τις διεθνείς τιμές σιταριού και χονδροειδών σιτηρών. Ο μηνιαίος δείκτης του Διεθνούς Οργανισμού Τροφίμων (FAO Food Price Index) τον Μάρτιο του 2022 αυξήθηκε κατά 12,6% (η υψηλότερη τιμή από το 1990). Το αποτέλεσμα είναι η επείγουσα αναζήτηση άλλων χωρών παραγωγής σιτηρών ανά την υφήλιο. Ο πόλεμος που δήθεν ονομάστηκε «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» της Ρωσίας στην Ουκρανία την 24/2/2022 και οι επακόλουθες κυρώσεις της ΕΕ, των ΗΠΑ και του G7 κατά της Ρωσίας πυροδότησαν την ενεργειακή κρίση που βιώνουμε αυτές τις μέρες.

Είναι όμως η μόνη σοβούσα κρίση; Μήπως άνοιξε το κουτί της Πανδώρας και η ανθρωπότητα θα βιώσει μια σειρά από κρίσεις και προκλήσεις άνευ προηγουμένου; Και ο ρόλος της χώρας μας σε αυτές; Ενεργειακή, επισιτιστική, μεταναστευτική κρίση: Μήπως οι εξελίξεις αυτές επιταχύνουν την περιφερειακή αποσταθεροποίηση; Μήπως οι προκλήσεις θα φέρνουν και ευκαιρίες σε όποιους τις διαγνώσουν και τις εκμεταλλευτούν κατάλληλα;

Η Ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής (24-25/3/2022) αποφάσισε την ενεργειακή απεξάρτηση της ΕΕ από τη Ρωσία σε φυσικό αέριο, άνθρακα και πετρέλαιο.

Το ηχηρό και άμεσο consensus της ΕΕ αποτελεί ένα θετικό γεγονός-ορόσημο της συσπείρωσής της προς αυτήν την κατεύθυνση. Η Σύνοδος Κορυφής κάλεσε τις ΗΠΑ σε βοήθεια για να εξασφαλίσει πρόσθετα 15 δισ. κυβικά μέτρα υγροποιημένου φυσικού αερίου (Liquefied Natural Gas/LNG) για την Ευρώπη για το 2022. Τα κράτη-μέλη της ΕΕ αναζητούν πλέον πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG, δεξαμενόπλοια αεριοφόρα LPG (Liquefied Petroleum Gas) και πετρελαιοφόρα (τάνκερ) προς μεταφορά από άλλες χώρες πλην της Ρωσίας. Έχει όμως η ΕΕ την υποδομή για να αντιμετωπίσει τις εισαγωγές LNG, λαμβάνοντας υπόψη ότι το εισαγόμενο LNG χρειάζεται μετατροπή προς χρήση σε φυσικό αέριο σε εγκαταστάσεις επαναεριοποίησης (regasification); Η ΕΕ δεν διαθέτει επαρκή υποδομή προς τούτο. Θα χρειαστούν και πλωτές εγκαταστάσεις LNG, αλλά θα απαιτηθεί χρόνος και κόστος για την κατασκευή τους.

Το 2022 ο ελληνόκτητος στόλος μεταφοράς φυσικού αερίου LNG μπορεί να δώσει σανίδα σωτηρίας για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τις ΗΠΑ, το Μεξικό, το Κατάρ, το Αζερμπαϊτζάν, τις σκανδιναβικές χώρες. Όσον αφορά το πετρέλαιο, ο ελληνόκτητος στόλος τάνκερ μπορεί να αναλάβει τη μεταφορά του από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ακόμη και το Ιράν, εφόσον ελαστικοποιηθούν οι προς αυτό κυρώσεις. Μήπως όμως τα ανωτέρω τεκταινόμενα αντιστρατεύονται το χρονοδιάγραμμα της απανθρακοποίησης των εκπομπών CO2 των πλοίων κατ’ εφαρμογή των αποφάσεων του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ) προς αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Θα τηρηθεί πιστά το χρονοδιάγραμμα σταδιακής μείωσης των εκπομπών CO2 ή θα δοθεί προσωρινή παράταση σε ορισμένες μειώσεις των εκπομπών; Πρόκειται για μια νέα παράμετρο που πρέπει να ληφθεί υπόψη.

Όμως, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει και άλλες συνέπειες πέραν της ενεργειακής κρίσης. Στο άμεσο μέλλον, ως αποτέλεσμα των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και των αντίμετρων κατά της Δύσης, δημιουργείται έντονο πρόβλημα επισιτιστικής επάρκειας, δεδομένου ότι η Ρωσία αλλά και η Ουκρανία ήταν οι παραδοσιακοί σιτοβολώνες της υφηλίου. Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας και η καταστροφή της σοδειάς και της αγροτικής υπαίθρου της Ουκρανίας κλείνουν τη στρόφιγγα του επισιτισμού. Η ρωσική εισβολή ανέβασε τις τιμές των προϊόντων διατροφής τον Μάρτιο του 2022.

Η επισιτιστική κρίση σοβεί, πέραν της Ευρώπης, στις αναπτυσσόμενες χώρες της Αφρικής και της Ασίας, που εξαρτώνται από την ανθρωπιστική βοήθεια των ανεπτυγμένων χωρών. Αιχμή του δόρατος είναι η Υποσαχάρια Αφρική (χώρες του Σαχέλ), που κινδυνεύει να λιμοκτονήσει και να ενθαρρύνει ένα νέο μεταναστευτικό ρεύμα προς την Ευρώπη. Σε ποιες χώρες θα στραφούν οι μετανάστες; Στις κοντινότερες γεωγραφικά χώρες της μεσογειακής Ευρώπης (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία), με όλες τις επακόλουθες συνέπειες της μετανάστευσης στον κοινωνικο- οικονομικό ιστό τους. Ο πρόεδρος Μακρόν προέβλεψε τον επικείμενο λιμό στη Σύνοδο Κορυφής του G7. O επικεφαλής του Επισιτιστικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών, David Beasley, προειδοποίησε ότι, αν η Ευρώπη αφήσει αβοήθητες να λιμοκτονήσουν τις φτωχές χώρες της Αφρικής, θα έλθει αντιμέτωπη με μια μεταναστευτική κρίση άνευ προηγουμένου, καθώς θα υπάρξει κύμα μετακινήσεων. Αυτό η Ελλάδα, ως χώρα-υποδοχής, πρέπει να το έχει υπόψη.

Όμως και στην ανάγκη άμεσης μεταφοράς επισιτιστικής βοήθειας ο ελληνόκτητος στόλος φορτηγών (bulk carriers) μπορεί να έλθει ως αρωγός. Συνεπώς, άλλος ένας λόγος για να προβληθεί εκ μέρους της Ελλάδας προς την ΕΕ, τις ΗΠΑ και τη Δύση η γεωπολιτική σημασία της ελληνικής ναυτιλίας για την εξασφάλιση της ομαλής ροής φορτίων στις εφοδιαστικές αλυσίδες σε περιόδους κρίσης.

Εν όψει των ανωτέρω ραγδαίων εξελίξεων, αντιλαμβάνεται κανείς τις επιπτώσεις και την αστάθεια στη διαμόρφωση της διεθνούς ναυλαγοράς των πλοίων. Όπως διαπιστώνουν αναλυτές, η Ευρώπη θα έπρεπε να είχε εξασφαλίσει μακροχρόνιες τιμές ναυλώσεως αντί για τις εκρηκτικές τιμές ναυλώσεων στην αγορά spot.
Σε έναν αλληλένδετο κόσμο, η μία κρίση φέρνει την άλλη και δεν υπάρχουν στεγανά μεταξύ χωρών. Αυτός ο στοιχειώδης προβληματισμός είχε ληφθεί υπόψη από τους Ρώσους ηγέτες που ενορχήστρωναν επί μήνες και χρόνια την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία; Αλλά τι έμεινε μέσα στο κουτί της Πανδώρας όταν ξεχύθηκαν όλες οι συμφορές: Η ελπίδα. Στην περίπτωσή μας: η ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο με Ειρήνη, για την οποία πρέπει να εργαστούμε με αλληλεγγύη ενώνοντας όλες μας τις δυνάμεις.

Τα Ποσειδώνια 2022 δίνουν μια λαμπρή ευκαιρία για να συζητηθούν αυτά τα προβλήματα και να προβληθεί ο καθοριστικός και καίριος γεωπολιτικός ρόλος της ελληνικής ναυτιλίας στο νέο διαμορφούμενο διεθνές περιβάλλον.


* Η δρ. Άννα Μπρεδήμα είναι Σύμβουλος Ευρωπαϊκής Ναυτιλιακής Πολιτικής της Κυπριακής Ένωσης Πλοιοκτητών και μέλος του ΔΣ του EMLO