Πώς εξελίσσεται η προσπάθεια επιστροφής των Ελλήνων υψηλής κατάρτισης που έφυγαν στο εξωτερικό στα χρόνια των Μνημονίων

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάϊος 2022, τ.1018

OIKONOMIA

του Γιώργου Μανέττα

Έφυγαν κατά χιλιάδες στα πέτρινα χρόνια των Μνημονίων, όταν οι σκληρές πολιτικές λιτότητας θόλωσαν τις προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης. Αναζήτησαν και βρήκαν καλύτερες αμοιβές σε χώρες του εξωτερικού, οι οποίες εκμεταλλεύθηκαν τις ικανότητές τους και καρπώθηκαν την υπεραξία της εργασίας τους. Εδώ και μερικά χρόνια, η Ελλάδα επιχειρεί να τους επαναφέρει στα πάτρια εδάφη, επιστρατεύοντας μια σειρά από φορολογικά και άλλα κίνητρα. Ο λόγος για τους νέους επιστήμονες, οι οποίοι διαθέτουν υψηλή επαγγελματική κατάρτιση και θεωρούνται κλειδί στην προσπάθεια οικοδόμησης μιας ισχυρής οικονομίας που θα βασίζεται στη γνώση και στην παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας και καινοτομίας. Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 500.000 Έλληνες εγκατέλειψαν τη χώρα μεταξύ 2012 και 2018 λόγω της οικονομικής κρίσης. Πού βρισκόμαστε σήμερα; Μπορούμε να κερδίσουμε το στοίχημα της ανάκτησης των επιστημόνων που ξενιτεύτηκαν τα προηγούμενα χρόνια και προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην… αλλοδαπή; Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν πως είμαστε σε καλό δρόμο, επισημαίνοντας ότι παρατηρείται τάση επιστροφής την τελευταία τριετία. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του Άλεξ Φωτακίδη, Partner & Head της CVC Capital Partners, η οποία αποτελεί έναν από τους πιο ενεργούς θεσμικούς επενδυτές με πάνω από 1,5 δισ. ευρώ επενδεδυμένα κεφάλαια στη χώρα. «Βλέπουμε ότι έμπειροι Έλληνες επαγγελματίες από κορυφαίες παγκόσμιες επιχειρήσεις επιστρέφουν ολοένα και περισσότερο στην Ελλάδα με πνευματικό κεφάλαιο που θα επιταχύνει την ανάπτυξη και θα ενισχύσει το ανταγωνιστικό προφίλ της χώρας», ανέφερε εμφατικά. Παρόμοια άποψη διατυπώνει κορυφαίος Έλληνας επιχειρηματίας, με σημαντικές μονάδες παραγωγής σε πολλά μέρη του κόσμου. Όπως λέει ο ίδιος, ύστερα από πολύ καιρό ταλαντούχοι μάνατζερ εκδηλώνουν ενδιαφέρον να επιστρέψουν στη χώρα καθώς βλέπουν να δημιουργούνται και πάλι ευκαιρίες για να αξιοποιήσουν τις ικανότητές τους. Ικανότητες που απέκτησαν σπουδάζοντας σε ελληνικά πανεπιστήμια και σφυρηλάτησαν δουλεύοντας στην Ελλάδα. «Πολλά στελέχη μας έψαχναν να αναλάβουν πόστα σε θυγατρική μας εκτός συνόρων και παράλληλα μετέφεραν τη φορολογική τους έδρα εκεί. Τώρα αυτό αλλάζει και αρκετοί ζητούν να έρθουν πίσω», σημειώνει.

Τα κίνητρα και η πανδημία

Προς αυτή την κατεύθυνση συμβάλλουν και τα φορολογικά κίνητρα που αποφάσισε να θεσπίσει η κυβέρνηση. Για φυσικά πρόσωπα (μισθωτούς ή ελεύθερους επαγγελματίες) καθιερώθηκε απαλλαγή κατά 50% από τον φόρο εισοδήματος και την ειδική εισφορά αλληλεγγύης, για διάστημα έως 7 έτη, υπό την προϋπόθεση πλήρωσης νέας θέσης μισθωτής εργασίας ή έναρξης νέας δραστηριότητας. Σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών Χρήστο Σταϊκούρα, περίπου 1.000 Έλληνες που είχαν φύγει στο εξωτερικό την περασμένη δεκαετία υπό το βάρος της κρίσης πήραν το αεροπλάνο της επιστροφής. Καταλυτικό ρόλο έπαιξε και η πανδημία του κορονοϊού. Πολλοί ήταν εκείνοι που αναθεώρησαν την ποιότητα της ζωής τους στο εξωτερικό σε σύγκριση με την Ελλάδα με αφορμή την πανδημία και αποφάσισαν να επαναπατριστούν. Η νέα πραγματικότητα διαμόρφωσε ένα εντελώς διαφορετικό σκηνικό κι έκανε πολλούς να επανεξετάσουν τη στάση τους. Οι συνθήκες απομόνωσης και τα σκληρά lockdown άλλαξαν άρδην το εργασιακό περιβάλλον, φέρνοντας την τηλεργασία στο προσκήνιο. Και αυτό γιατί αποδείχθηκε πως η φυσική παρουσία στην εργασία δεν ήταν και τόσο απαραίτητη. Η τεχνολογική πρόοδος μπορούσε να γεφυρώσει τις αποστάσεις…

 Κολοσσιαίες επενδύσεις

Την ίδια στιγμή, ενισχυτικά στον «εθνικό στόχο» λειτουργούν και οι εμβληματικές επενδύσεις που υλοποιούν εταιρείες κολοσσοί της παγκόσμιας επιχειρηματικής σκηνής. Microsoft, Pfizer, Amazon, Deloitte και πιο πρόσφατα JPMorgan αποτελούν πόλο έλξης και ταυτόχρονα πρόκληση για τους ταλαντούχους εργαζομένους, οι οποίοι πέρα από παχυλές αμοιβές κυνηγούν και νέες επαγγελματικές προκλήσεις. Μια πολυεθνική με παγκόσμιο αποτύπωμα μπορεί να προσφέρει αυτό τον συνδυασμό, ικανοποιώντας τις φιλοδοξίες και του πιο απαιτητικού στελέχους. Το έδαφος για την αναστροφή του brain drain (όπως λέγεται το φαινόμενο) κάνει πιο πρόσφορο και ο επενδυτικός οργασμός μεγάλων ελληνικών εταιρειών στους τομείς του τουρισμού, της υψηλής τεχνολογίας, του αγροδιατροφικού τομέα, αλλά και των ΑΠΕ. Κάτι που αποτυπώθηκε και σε διεθνείς δείκτες, αφού η Ελλάδα στο τέταρτο τρίμηνο του 2019 έως το τέταρτο τρίμηνο του 2021 αναδείχθηκε παγκόσμια πρωταθλήτρια στις επενδύσεις. Η αναστροφή του brain drain τροφοδοτείται και από τη σημαντική ανάκαμψη που καταγράφει το ΑΕΠ τα τρία τελευταία χρόνια, με αποκορύφωμα την περσινή χρονιά, όταν ο ρυθμός ανάπτυξης ξεπέρασε το 8%! Η ανάπτυξη άλλωστε γεννά περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Ήδη υπάρχει μεγάλη ζήτηση για εξειδικευμένους και έμπειρους εργαζομένους, ειδικά μηχανικούς διαφόρων ειδικοτήτων που εγκατέλειψαν μαζικά την ελληνική επικράτεια τα προηγούμενα χρόνια. Τη δυναμική που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μετά την πανδημία αναμένεται να συντηρήσουν οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, οι οποίοι θα διοχετευθούν σε μια σειρά από δημόσια και ιδιωτικά έργα για την αναβάθμιση των υποδομών της χώρας. Μάλιστα, η κυβέρνηση εμφανίζεται αποφασισμένη για την επιτάχυνση των έργων εν μέσω γεωπολιτικών αναταράξεων. Στις αρχές Μαρτίου ανακοίνωσε την ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας 70 νέων έργων, συνολικού προϋπολογισμού 2,4 δισ. ευρώ, ενώ συνολικά 173 έργα ύψους 8,5 δισ. ευρώ έχουν λάβει έγκριση.

 «Κυψέλη» το Ελληνικό

Μια κατηγορία από μόνο του αποτελεί το mega project του Ελληνικού και η αξιοποίηση της έκτασης των 6.200.000 τ.μ. του πρώην διεθνούς αεροδρομίου των Αθηνών, μέσα από επενδύσεις συνολικού ύψους 8 δισ. ευρώ, που εκτιμάται ότι θα δημιουργήσουν περισσότερες από 75.000 θέσεις εργασίας συνολικά. Στον χώρο θα μεταφερθούν και αρκετές επιχειρήσεις, οι οποίες ήδη έχουν κλείσει θέση στους ουρανοξύστες που θα ανεγερθούν στην περιοχή, δημιουργώντας μια «κυψέλη» προσέλκυσης εργατικού δυναμικού. Ήδη η Τράπεζα Πειραιώς υπέγραψε Μνημόνιο για την απόκτηση γραφείων συνολικού εμβαδού 40.000 τ.μ., για μελλοντική μετεγκατάσταση των κεντρικών γραφείων διοίκησής της στο υπερσύγχρονο Επιχειρηματικό Κέντρο της Λεωφόρου Βουλιαγμένης.

Ο άγνωστος Χ 

Στην εξίσωση προστέθηκε εσχάτως και ο πόλεμος στην Ουκρανία, μετά την απρόκλητη εισβολή της Ρωσίας. Άγνωστο παραμένει ακόμη πώς ακριβώς θα λειτουργήσει αυτή η νέα πρόκληση για την παγκόσμια οικονομία στον τρόπο που σκέφτονται και αντιμετωπίζουν τα πράγματα οι Έλληνες υψηλής κατάρτισης που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό. Πολλά, όπως αναφέρουν άνθρωποι που παρακολουθούν τη διεθνή αγορά, θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια της πολεμικής σύγκρουσης και το εύρος των επιπτώσεων στο παγκόσμιο ΑΕΠ.