Σ. Βλιάμος & Κ. Γκράβας, Κεντρικές Τράπεζες

(Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Σειρά Μικρές Εισαγωγές, 2021, σελίδες 112)

 

Το βιβλίο Κεντρικές Τράπεζες είναι μια σημαντική προσθήκη στην προσπάθεια κατανόησης των κρίσεων και βελτίωσης του οικονομικού αλφαβητισμού στη χώρα μας. Μας δείχνει με απλό και κατανοητό τρόπο τη σύνθετη ιστορία και λειτουργία των νομισματικών συστημάτων και των κεντρικών τραπεζών. Από τις πρώτες κεντρικές τράπεζες στην Ευρώπη του 17ου αιώνα ως τις σημερινές, που αναγνωρίζονται ευρέως ως απαραίτητοι ανεξάρτητοι θεσμοί για τη νομισματική σταθεροποίηση και την ανάπτυξη.

Η ανεξαρτησία έγκειται στην υιοθέτηση συγκεκριμένων στόχων (π.χ. μεσοπρόθεσμος πληθωρισμός 2%) που καλείται να επιτύχει η κεντρική τράπεζα με συμβατικά εργαλεία (επιτόκια και παροχή ρευστότητας), αλλά και μη συμβατικά εργαλεία σε περιόδους κρίσης (αγορές χρεογράφων). Χωρίς παρεμβάσεις, αλλά με διαφάνεια και λογοδοσία.

Στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2012 ήταν σαφές ότι οι κεντρικές τράπεζες ήταν οι μόνοι διαθέσιμοι και επαρκώς ισχυροί παίκτες για να σώσουν το παιχνίδι. Και το έσωσαν. Εφαρμόζοντας το δόγμα του Bagehot, σε κρίσεις η κεντρική τράπεζα πρέπει να δανείζει την απειλούμενη τράπεζα απεριόριστα στη βάση ισχυρών εγγυήσεων με τιμωρητικά υψηλό επιτόκιο. Έτσι αποφεύγεται η κρίση εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα (αφού υπάρχει ύστατος και παντοδύναμος δανειστής).

Το βιβλίο μάς βοηθά να κατανοήσουμε σημαντικά γεγονότα που ζήσαμε στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, όπως:

  • Τη σημασία της αύξησης της εγγύησης καταθέσεων το 2008 από 20.000 σε 100.000 ευρώ ανά καταθέτη πανευρωπαϊκά, που έδρασε κατευναστικά στις ανησυχίες των καταθετών.
  • Πώς, παρ’ όλη την προσφορά ρευστότητας στις τράπεζες από την ΕΚΤ ακόμα και μέσω έκτακτων μηχανισμών, όταν οι εγγυήσεις εξαντλήθηκαν η EKT διέκοψε την παροχή ρευστότητας το 2015, ως όφειλε από το καταστατικό της.
  • Τη σημασία της τραπεζικής εξυγίανσης, η οποία ήταν μια έννοια άγνωστη στη χώρα μας ως το 2011, όταν μεσούσης της κρίσης και οδεύοντας προς την πρώτη κορύφωση του 2012 ήταν σαφές ότι για κάποια τραπεζικά ιδρύματα θα έπρεπε να ανακληθεί η άδεια λειτουργίας τους. Με νέο νομοθετικό πλαίσιο προχώρησε η ριζική εξυγίανση και αναδιάρθρωση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος χωρίς να χαθεί ούτε ένα ευρώ από κανέναν καταθέτη.
  • Τη δύσκολη απόφαση για αύξηση των επιτοκίων σήμερα που, αν και απαραίτητη, πρέπει να γίνει προσεκτικά και σταδιακά για να μην προκαλέσει αχρείαστη ύφεση.

 

Ελένη Λουρή

Ομότιμη καθηγήτρια Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Πρώην υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος

Αθήνα 1/6/2022