Οικονομική Επιθεώρηση, Οκτώβριος 2021, τ.1011

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ • του Νίκου Παπανδρέου

 

Με στόχο τη δικαιότερη διανομή του πλούτου, το Κομμουνιστικό Κόμμα
επιχειρεί το μεγάλα άλμα προς την «Κοινή Ευημερία»

 

Στα τέλη του Αυγούστου ο διευθύνων σύμβουλος της BlackRock Λάρι Φινκ ανακοίνωσε στους μετόχους του ότι η «Η κινεζική αγορά αντιπροσωπεύει μια σημαντική ευκαιρία» για τους επενδυτές και λάνσαρε μια σειρά χρηματοοικονομικών προϊόντων στην κινεζική αγορά που προσέλκυσε δισεκατομμύρια στον ανταγωνιστή της Αμερικής. Ο μεγαλοεπενδυτής Τζορτζ Σόρος κατήγγειλε την BlackRockμε άρθρο του στη Wall Street Journal και ξέσπασε μια ιδιαίτερη γιγαντομαχία γύρω από την Κίνα. Ο Σόρος, εκφράζοντας ανοικτά μια θέση που επικροτήθηκε από ένα μέρος της αμερικάνικης ελίτ, έγραψε ότι «οι επενδύσεις δισεκατομμυρίων της BlackRock στην Κίνα είναι μια κακή επένδυση και θέτει σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ». Ο Σόρος και άλλοι επενδυτές κήρυξαν πόλεμο και έριξαν μαύρο στην Κίνα, συντασσόμενοι ανοικτά πια με μια πολιτική που σκοπό δεν έχει τα ανθρώπινα δικαιώματα αλλά το να εμποδίσει τη μελλοντική κυριαρχία της Κίνας.

Η πρόσφατη αμυντική συμφωνία με την ονομασία AUKUS (Australia United Kingdom United States) που αναστάτωσε την Ευρώπη και καταγγέλθηκε από την Κίνα είναι ένα ακόμη βήμα στον γοργά αναπτυσσόμενο νέο Ψυχρό Πόλεμο Κίνας-Αμερικής.

Τι τάραξε τον Σόρος και ξαφνικά στράφηκε κατά της Κίνας; Ως τώρα το μεγάλο αμερικάνικο κεφάλαιο έχει πάρει ουδέτερη θέση στον Ψυχρό αυτό Πόλεμο. Αφορμή ήταν οι πρόσφατες επαναστατικές παρεμβάσεις στα μεγαθήρια της τεχνολογίας.

Εδώ και έναν χρόνο, η Κίνα έχει κάνει μια σειρά τολμηρών και αυστηρών παρεμβάσεων στον τεράστιο ιδιωτικό τομέα που ξάφνιασε τους πάντες. Σταμάτησε την ένταξη της θυγατρικής της ANT στο αμερικάνικο χρηματιστήριο, μια δημόσια προσφορά που θα έφτανε στα 34 δισ. Σημειώνω για τους μη γνωρίζοντες ότι η ANT κατέχει τη μεγαλύτερη πλατφόρμα ψηφιακών πληρωμών της Κίνας, την Alipay, η οποία εξυπηρετεί πάνω από ένα δισεκατομμύριο χρήστες και 80 εκατομμύρια εμπόρους.

Μετά από αυτό η κινεζική κυβέρνηση κατήγγειλε τον ιδρυτή της Alibaba, τον θρυλικό δισεκατομμυριούχο Τζακ Μα, επειδή είπε δημοσίως ότι το έχει παρακάνει η κυβέρνηση με τις προσπάθειες ελέγχου της αγοράς. Κατόπιν αυτού ο Μα εξαφανίστηκε για κάνα μήνα· όταν ξαναεμφανίστηκε ζήτησε συγγνώμη για τις εμπρηστικές του δηλώσεις κατά της κινεζικής κυβέρνηση και ανακοίνωσε ότι ένα μέρος του μεγάλου του πλούτου θα το κατεύθυνε από εδώ και πέρα σε φιλανθρωπικά έργα.

Τον Ιούλιο σχεδόν έκλεισε η εταιρεία Didi, που είναι κάτι σαν Uber, Ηertz, και e-food μαζί, με 500 εκατ. χρήστες. Η κυβέρνηση απαγόρευσε πρόσβαση στις υπηρεσίες της σε νέους χρήστες των εφαρμογών της. Η κυβέρνηση δικαιολόγησε την κίνησή της λέγοντας ότι πρέπει να ερευνηθεί αν η εταιρεία εκμεταλλεύεται παρανόμως τα προσωπικά στοιχεία των χρηστών.

Σαν να μην έφτανε αυτό, με τη δικαιολογία ότι τα παιδιά σπαταλούν πολύτιμο χρόνο παίζοντας video games ενώ θα έπρεπε να στρέψουν το ενδιαφέρον τους προς την πραγματική οικονομία, νομοθέτησε τον εξής νόμο: απαγόρευσε στους gamers κάτω των 18 να παίζουν τις καθημερινές και περιόρισε το παιχνίδι τους σε μόλις τρεις ώρες τα σαββατοκύριακα. Δεν μπορώ σαν γονιός να μην βλέπω αυτήν την απαγόρευση με συμπάθεια!

Τέλος, έκλεισε τις ιδιωτικές πλατφόρμες εκμάθησης – δηλαδή όλα τα ιδιωτικά κινεζικά φροντιστήρια. Ο λόγος είναι ότι ο μέσος Κινέζος ξοδεύει μεγάλο μέρος του εισοδήματός του για τη μόρφωση των παιδιών του, τόσο ώστε εδώ και κάποια χρόνια οι Κινέζοι κάνουν λιγότερα παιδιά. Οι έχοντες εξουσία φοβήθηκαν ότι όταν η Κίνα φτάσει στην κορυφή της παγκόσμιας εξουσίας, θα είναι μια οικονομική δύναμη με γερασμένο πληθυσμό.

Όλα αυτά δεν ήταν χωρίς σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις. Η ρυθμιστική εκστρατεία του Πεκίνου διέγραψε 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια από τις κινεζικές μετοχές εν μέσω μιας ευρύτερης πώλησης. Η Tencent Holdings Ltd (gaming), εισηγμένη στο Χονγκ Κονγκ, έχασε τη θέση της μεταξύ των 10 μεγαλύτερων εταιρειών στον κόσμο. Μετοχές της Alibaba Group HoldingLtd, της δεύτερης πιο πολύτιμης μετά την Tencent, έπεσαν περισσότερο από 30%. Οι μετοχές της Didi έπεσαν πάνω από 70% λόγω της παρέμβασης της «Διοίκησης Κυβερνοχώρου της Κίνας (Cyberspace Administration of China). Ναι, έχουν και τέτοιον οργανισμό…

Όλα αυτά τρόμαξαν τον ιδιωτικό τομέα της Κίνας, αλλά και επενδυτές της Δύσης. Έδωσαν τροφή –δικαίως– ότι η Κίνα ακολουθεί αυταρχικές, παλιομοδίτικες και αντιδημοκρατικές διαδικασίες ως προς την οικονομία της. Και έτσι είναι.

Ο πρώην πρωθυπουργός της Αυστραλίας Κέβιν Ραντ, δεινός αναλυτής του κινεζικού συστήματος, μας ενημερώνει ότι η αλλαγή της πολιτικής ξεκίνησε με το κομματικό συνέδριο του 2017. Εκεί τέθηκαν τα θεμέλια της νέας υπερ-παρεμβατικής πολιτικής. Από το 1981 ως το 2017 η φιλοσοφία που είχε υιοθετηθεί από την ντόπια νομενκλατούρα ήταν η οικονομική ανάπτυξη και μόνο, χωρίς αναφορά στις «ταξικές διαφορές πλουσίων-φτωχών».

Το 2017 ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ ανακοίνωσε ότι σκοπός της κυβέρνησης είναι να διορθώσει τις μεγάλες εισοδηματικές ανισορροπίες και υπερβάσεις που γεννήθηκαν από την ταχεία ανάπτυξη της προγενέστερης περιόδου. Αυτό θα το πετύχαιναν μέσω μιας καλύτερης διανομής εισοδήματος και υιοθετώντας μια σωστή περιβαλλοντική ευαισθησία. Το κράτος θα γίνει ο οδηγός της οικονομίας και όχι ουραγός του ιδιωτικού τομέα.

Και ενώ η πολιτική αυτή ήταν να ξεδιπλωθεί σιγά-σιγά, οι εξωγενείς συνθήκες την επιτάχυναν. Η πανδημία ενέτεινε την ψηφιακή οικονομία και αυξήθηκε η ανισότητα. Ο Μπάιντεν –είδαν πολύ σύντομα–ακολουθεί την ίδια αντι-κινεζική πολιτική με τον Τραμπ. Έπρεπε να δράσουν.

Τα συγκεκριμένα μέτρα κατά τα μεγαθήρια της τεχνολογίας τα είδαμε πιο πάνω και πολλοί στη Δύση ζηλεύουν που δεν μπορούμε να κόψουμε τα φτερά της Google και Amazon ενώ εκείνοι το έκαναν εν μία νυκτί.

Για να μοιρασθεί πιο δίκαια ο τεράστιος πλούτος που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια, ο Σι Τζινπίνγκ έχει προτείνει το πρόγραμμα με τίτλο Common Prosperity (Κοινή Ευημερία). Σημαίνει άνοδο μισθών, λιγότερες ώρες εργασίες, καλύτερες συνθήκες εργασίας, καλύτερο έλεγχο προσωπικών δεδομένων και απαίτηση ότι οι επιχειρήσεις στον ιδιωτικό τομέα θα ιδρύσουν φιλανθρωπικά ταμεία αξίας πάνω από δέκα δισ. ευρώ ώστε να ενισχύσουν την κοινωνία με κοινωνικά έργα.

Στον τομέα της τεχνολογίας, δεν θεωρούν εταιρείες όπως το Facebook ή την Amazon ή την Alibaba και την Didi ως εταιρείες αιχμής.Θέλουν η νέα γενιά να δώσει έμφαση σε εταιρείες καινοτομίες όπως η Ηuawei, τα συστήματα 5G, τους μικροπροσέσορες (microchips), και να κτίσουν αλυσίδες εφοδιασμού που δεν εξαρτώνται από την αγορά της Αμερικής.

Εν τω μεταξύ, ήδη έβαλε η Κίνα χέρι στα καζίνο στο Μακάου για θέματα διαφάνειας και μαύρο χρήμα, με αποτέλεσμα οι μετοχές εκεί να χάσουν σε αξία πάνω από 20 δισ. ευρώ σε μία εβδομάδα. Η μάχη για τον έλεγχο του Χονγκ Κονγκ και της Ταϊβάν κορυφώνεται.

Ενώ ο Σόρος και η ελίτ της Αμερικής καταγγέλλουν τις παρεμβάσεις, πιστεύω ότι αυτό είναι απλώς μια αφορμή για να τη μειώσουν. Πολλοί επικροτούν την προσπάθεια της κυβέρνησης να ελέγξει τα μεγαθήρια και να μειώσει και τον εθισμό της νέας γενιάς στα ψηφιακά παιχνίδια.

Τα θέματα για τη Δύση είναι δύο: Πρώτον, πώς μπορούμε εμείς να βρούμε τρόπο να μειώσουμε τις ανισότητες του καπιταλισμού με τα δημοκρατικά εργαλεία που έχουμε ως θεσμό. Δεύτερον, πώς μπορούμε να ελέγξουμε την παντοδυναμία των εταιρειών FAANG που επηρεάζουν τις συμπεριφορές μας, πάλι μέσα από το δημοκρατικό σύστημα. Εκείνοι αλλάζουν τη χώρα τους με το έτσι θέλω, παίρνοντας ρίσκο ότι ο ιδιωτικός τομέας μπορεί να πεθάνει από τη στενή αγκαλιά ενός παρεμβατικού κράτους. Το κάνουν με καθαρά αντιδημοκρατικό τρόπο και ίσως την πληρώσουν. Αν όμως βγούνε πιο δυνατοί ενώ εμείς μείνουμε στα ίδια αδιέξοδα; Ο ανταγωνισμός Αθήνας-Σπάρτης τώρα ξεκινάει και θα ζήσουμε να δούμε το επόμενο κεφάλαιο πολύ σύντομα.