Η αποφυγή πολέμου με αντικείμενο την Ταϊβάν γίνεται όλο και πιο δύσκολη υπόθεση

Σε λίγα πράγματα είναι πλέον σύμφωνες οι ΗΠΑ και η Κίνα. Στο θέμα όμως αυτό διακρίνονται από απόλυτη σύμπνοια – τουλάχιστον από μιας απόψεως: το status quo του αυτοδιοικούμενου νησιού, το οποίο διεκδικεί η Κίνα και του οποίου την ακμάζουσα δημοκρατία στηρίζουν οι ΗΠΑ, μεταβάλλεται κατά επικίνδυνο τρόπο. Αυτό λέγουν επίσημοι αμφοτέρων των πλευρών. Δεν δείχνει μεν να επίκειται πόλεμος, πλην όμως η ανήσυχη ειρήνη που διατηρήθηκε επί 6 δεκαετίες είναι εύθραυστη. Άμα όμως διερωτηθεί κανείς ποιος φταίει γι’ αυτό, η σύμπνοια χάνεται…

Αυτό τουλάχιστον έγινε ξεκάθαρο με την κρίση που προέκυψε τον Αύγουστο από την επίσκεψη στην Ταϊβάν εκ μέρους της προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ Νάνσι Πελόζι. Η επίσκεψη Πελόζι ήταν σαφώς νομιμοποιημένη, όμως το ταξίδι αυτό ήταν προκλητικό. Εξόργισε το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας. Προκάτοχος της Ν. Πελόζι είχε επισκεφθεί το νησί το 1997, όμως ο πλέον προβεβλημένος διπλωμάτης της Κίνας ισχυρίστηκε τώρα ότι «Αμερικανοί σαμποτέρ» είχαν καταστρέψει το status quo. Αφού δε πρώτα η Νάνσι Πελόζι είχε αναχωρήσει, η Κίνα εκτόξευσε πυραύλους πάνω από την Ταϊβάν και διεξήγαγε ασκήσεις με αληθινά πυρά γύρω από το νησί – σαν να έκανε δοκιμές για αποκλεισμό του.

Μετά την προηγούμενη κρίση, που είχε οδηγήσει σε ισοπαλία το 1995-96, οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ταϊβάν είχαν ήδη αρχίσει να μην αισθάνονται άνετα με τις αμφισημίες και τις αντιφάσεις –γιατί… αυτό είναι το status quo– πάνω στις οποίες έχει βασιστεί, με ανασφαλή τρόπο, η ειρήνη στην περιοχή. Η Κίνα έχει, ιδίως, δείξει τα δόντια της. Αν είναι ο κόσμος να αποφύγει τον πόλεμο, τότε απαιτείται επειγόντως να βρεθεί μια νέα ισορροπία.

Εν μέρει, η διάταξη οφείλεται στις εντυπωσιακές αλλαγές που επέφεραν οι δεκαετίες που πέρασαν. Η Ταϊβάν άνθισε, μετεξελισσόμενη από στρατιωτική δικτατορία σε μια ευημερούσα, φιλελεύθερη δημοκρατία 24 εκατομμυρίων ψυχών, όλων τους σχεδόν Κινέζων Χαν. Οι πολίτες της Ταϊβάν είναι σχεδόν δύο φορές πιο πλούσιοι από εκείνους της ηπειρωτικής χώρας. Η επιτυχία τους λειτουργεί ως σιωπηρή αποδοκιμασία για το αυταρχικό καθεστώς του Πεκίνου – και εξηγεί γιατί ανθίστανται στην ιδέα διακυβέρνησης από το Πεκίνο […].

Πάντως, και η Αμερική έχει αλλάξει. Ενώ τη δεκαετία τού ‘50 παρενέβη δύο φορές για να προστατεύσει την Ταϊβάν, άρχιζε να αμφιβάλλει αν αυτό άξιζε τον κόπο· πλην όμως, η δημοκρατική επιτυχία του νησιού, καθώς και η σημασία που προσέλαβε ως πηγή προμήθειας ημιαγωγών, αύξησε το στοίχημα. Σήμερα, σύμμαχοι των ΗΠΑ όπως η Ιαπωνία θεωρούν τη σταθερή υποστήριξη προς την Ταϊβάν βασική απόδειξη της θέσης των ΗΠΑ ως κυρίαρχης και αξιόπιστης δύναμης στον Δυτικό Ειρηνικό. Με την εντεινόμενη Σινο-Αμερικανική αντιπαράθεση, καθώς και με την τάση των Αμερικανών πολιτικών να ηχούν σκληροί απέναντι στην Κίνα, δεν υπάρχουν πολλές αμφιβολίες για το αν οι ΗΠΑ θα προσέρχονταν σε περίπτωση σύγκρουσης γύρω από την Ταϊβάν σήμερα.

Καμιά όμως χώρα δεν συνέβαλε περισσότερο στην ανατροπή του status quo απ’ όσο η Κίνα. Το κατά πόσον θα διατηρηθεί η ειρήνη εξαρτάται εν πολλοίς από τον ισχυρό άνδρα του Πεκίνου, τον Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος δημιουργεί σημαντικά περιθώρια απαισιοδοξίας. Όσο η Κίνα πλουτίζει, τόσο ο πρόεδρος Σι εκτρέφει έναν δυσοίωνο, παρανοϊκό εθνικισμό, τονίζοντας κάθε ταπείνωση που η χώρα έχει υποστεί από τις δόλιες ξένες δυνάμεις. Έχει συνδέσει την ενοποίηση με την Ταϊβάν με τον στόχο του για «εθνική αναγέννηση» της Κίνας σε ορίζοντα 2049. Οι στρατιωτικές δυνάμεις της χώρας αυξάνουν τη δυνατότητά τους να καταλάβουν το νησί διά της βίας: σήμερα η Κίνα διαθέτει περισσότερα πολεμικά πλοία απ’ ό,τι οι ΗΠΑ. Στρατηγοί της Ουάσινγκτον θεωρούν ότι μπορεί να προκύψει εισβολή μέσα στην ερχόμενη δεκαετία […]. Ο στόχος, τώρα, είναι να πεισθεί η Κίνα ότι μια τέτοια εισβολή δεν αξίζει τον κίνδυνο που θα συνεπαγόταν. Ο πόλεμος δεν είναι αναπόδραστος. Όσες κι αν είναι οι φιλοδοξίες του προέδρου Σι, προτεραιότητά του είναι η κατοχή της εξουσίας. Το Κογκρέσο των ΗΠΑ θα ‘πρεπε να αποφύγει συμβολικές κινήσεις που θα φέρουν λίγα από τα οφέλη στην Ταϊβάν, όπως το να αλλάξει την ονομασία του Γραφείου Αντιπροσωπείας της Ταϊβάν στην Ουάσινγκτον: καλύτερα να ψηφισθεί μια εμπορική συμφωνία…