Το ψηφιακό γιουάν δίνει στην Κίνα μια δυνατότητα να αποκοπεί από τη χρηματοπιστωτική της εξάρτηση από τις ΗΠΑ

Στις καλοκαιρινές στρατιωτικές ασκήσεις που διεξήγαγε, η Κίνα έκανε προσομοίωση εισβολής στην Ταϊβάν – την οποία θεωρεί «αποστατήσασα επαρχία» της. Οι αναφορές σε πόλεμο διαπερνούσαν την κινεζική μπλογκόσφαιρα, τους αναλυτές και τους πολιτικούς της χώρας από τις ημέρες όπου η Νάνσι Πελόζι (Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ) είχε επισκεφθεί την Ταϊπέι, τον Αύγουστο.

Όμως και οι αρμόδιοι του χρηματοπιστωτικού τομέα του Πεκίνου προετοιμάζονται, σίγουρα, για σύγκρουση. Παρατηρούν εδώ και καιρό με μεγάλη ανησυχία το πώς οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους επέβαλαν καθηλωτικές κυρώσεις στις ρωσικές τράπεζες και τις εξωπέταξαν από το SWIFT (το βασιζόμενο στο Βέλγιο σύστημα αποστολής μηνυμάτων που χρησιμοποιείται για τη διαβίβαση εντολών πληρωμών).

Τυχόν κινεζική εισβολή στην Ταϊβάν θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρόμοια μέτρα, με αποτέλεσμα να παγώσει η δραστηριότητα των κινεζικών τραπεζών στο εξωτερικό. Αν υπάρξει πολεμική εμπλοκή γύρω από την Ταϊβάν, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ποιος θα κερδίσει. Σε περίπτωση χρηματοπιστωτικού πολέμου όμως, μια αμερικανική νίκη φαίνεται σίγουρη.

Για το Πεκίνο, η εξάρτηση της Κίνας από το δολάριο είναι εδώ και πολύ καιρό πηγή εκνευρισμού. Δεν είναι μόνο που θεμελιώνει την ευαλωτότητα της Κίνας ως προς ενδεχόμενες κυρώσεις· εκθέτει επιπλέον την Κίνα στα μακροοικονομικά καπρίτσια των ΗΠΑ. Για πολλούς αρμόδιους, αποτελεί παράνοια το γεγονός ότι η χώρα τους, που είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας της υφηλίου αλλά και ο μεγαλύτερος πιστωτής, εξαρτάται τόσο πολύ από το νόμισμα του μεγαλύτερου εισαγωγέα και οφειλέτη του κόσμου. Εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία η Κίνα προσπάθησε να προωθήσει τη χρήση του γιουάν ως εναλλακτική λύση. Όμως, κάθε πρόοδος προς αυτήν την κατεύθυνση εμποδίζεται από μιαν άλλη πηγή ενόχλησης για τους Κινέζους: τις ανεξέλεγκτες κεφαλαιακές ροές (βλέπε Διάγραμμα 1). Οι περιορισμοί που επιβάλλει η Κίνα στις κινήσεις κεφαλαίων που εμπλέκουν το νόμισμά της –και τούτο προκειμένου να αποφεύγονται οι κερδοσκοπικές κινήσεις– κάνουν δύσκολο να αποδεχθεί ο υπόλοιπος κόσμος το γιουάν.

Ως εκ τούτου, λίγοι είναι οι τραπεζίτες που θεωρούν ότι το γιουάν θα αντικαταστήσει συντόμως το δολάριο ως νόμισμα επιλογής, σε παγκόσμια κλίμακα. Πάντως, δεν είναι αυτός ο μόνος σημαντικός στόχος. Άλλοι στόχοι ίσως είναι ευκολότερο να επιτευχθούν – αλλά και πιο επείγοντες.

Οι Κινέζοι τεχνοκράτες έχουν τη φιλοδοξία να οικοδομήσουν ένα σύστημα πληρωμών ευκολότερο στη χρήση του για τους εμπορικούς εταίρους τους και δυσκολότερο να μπλοκαριστεί από τους Αμερικανούς. Ταυτόχρονα, μπορεί να έχουν την προσδοκία ότι ένα τέτοιο σύστημα θα αυξήσει την επιρροή του γιουάν στο εξωτερικό, αλλά χωρίς να δημιουργεί και προβλήματα στους κινεζικούς ελέγχους κίνησης κεφαλαίων στο εσωτερικό.

Σ’ αυτό, οι νέες τεχνολογίες μπορεί να προσφέρουν βοήθεια. Ήδη από τον Μάιο του 2020 η Κίνα πειραματίζεται με μια ψηφιακή εκδοχή του γιουάν, που ήδη έχει γίνει γνωστή ως e-CNY. Πιλοτικά, οι κάτοικοι 23 ζωνών σε 15 κινεζικές επαρχίες έχουν τη δυνατότητα να κατεβάσουν στα κινητά τους ένα «e-πορτοφόλι». Τα πορτοφόλια αυτά τους τα παρέχουν οι τράπεζές τους ή και δημοφιλείς πλατφόρμες πληρωμών, όπως π.χ. η Alipay. Όμως, τα e-CNY που περιέχουν τα ως άνω πορτοφόλια αντιπροσωπεύουν απαίτηση έναντι της ίδιας της κεντρικής τράπεζας της χώρας. Κάπου 260 εκατομμύρια πολίτες και 4,5 εκατ. εμπορικά καταστήματα χειρίζονται σήμερα το ηλεκτρονικό γιουάν. Χάρη σε προωθητικές καμπάνιες και δώρα, το ψηφιακό νόμισμα έχει χρησιμοποιηθεί σε πάνω από 260 εκατομμύρια συναλλαγών, αξίας περίπου 23 δισ. γιουάν (το ισόποσο 12 δισ. δολαρίων), από τη δημιουργία του και μέχρι το τέλος Μαΐου 2022. Μέσο μέγεθος των συναλλαγών, γύρω στα 200 γιουάν.

Η Κίνα δηλώνει επίμονα ότι τα e-CNY είναι για εσωτερική και μόνο χρήση. Οι αρμόδιοι είχαν ανησυχήσει με καινοτομίες όπως το Libra ή το Diem, τα ψηφιακά νομίσματα που πρότεινε το Facebook. Θέλουν επίσης να υπάρχει μια δικλείδα ασφαλείας –ίσως δε και ανταγωνιστής– έναντι του Alipay ή του WeChatPay, των κυρίαρχων πλατφορμών πληρωμών. Γι’ αυτό, το e-CNY έχει σχεδιαστεί για λιανική χρήση: μπορεί να τηρείται από ιδιώτες και εταιρείες πέραν του χρηματοπιστωτικού τομέα, και όχι μόνο σε συναλλαγές των τραπεζών.

Ωστόσο, κάποιοι Κινέζοι μελετητές και πανεπιστημιακοί αποτολμούν να διατυπώνουν πιο φιλόδοξες προβλέψεις […]. Σύμφωνα με τον Σουν Λιγιάν του Πανεπιστημίου του Φουντάν, ένα ψηφιακό γιουάν θα μπορούσε να σπάσει τη μονοπωλιακή θέση του δολαρίου και να χρηματοδοτήσει σχέδια δημιουργίας υποδομών όπως του BRI/του Νέου Δρόμου του Μεταξιού. Πάντως, και παρατηρητές στις ΗΠΑ παρακολουθούν την εξέλιξη – με επιφυλακτικό τρόπο. Πρόσφατο βιβλίο του think tank Hoover Institution υποστηρίζει ότι το e-CNY θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο για τη διεθνοποίηση του γιουάν και για τη «μεταμόρφωση του γεω-οικονομικού περιβάλλοντος». Παρατηρεί ιδίως: «Είναι πιθανόν ότι χώρες που θέλουν να παρακάμψουν τις κυρώσεις των ΗΠΑ θα αναζητήσουν στο eCNY εναλλακτικό δίαυλο για την πραγματοποίηση διασυνοριακών συναλλαγών».

Πολλοί οι τρόποι για τη διεθνοποίηση του γιουάν με τη χρήση του e-CNY. Θα μπορούσε να συμβάλει σε ευκολότερες και φθηνότερες διασυνοριακές συναλλαγές – με ταυτόχρονη παρεμπόδιση του μπλοκαρίσματος των συναλλαγών αυτών για γεωπολιτικούς λόγους. Στο εσωτερικό της Κίνας, οι πληρωμές με e-CNY είναι γρήγορες και δωρεάν, μέχρι στιγμής. Η PBOC/κεντρική τράπεζα της Κίνας δεν έχει κάνει μέχρι στιγμής ανακοινώσεις για το πώς χρήστες του εξωτερικού θα μπορούν να λαμβάνουν e-πορτοφόλια αυτού του είδους. Όμως, οι Κινέζοι τραπεζίτες είναι γεμάτοι προσδοκίες […].

Η προοπτική ψηφιακών συναλλαγών με μετατροπή συναλλάγματος φαίνεται μακρότερου ορίζοντα. Όμως, το κινεζικό πείραμα με το e-CNY λειτούργησε ως κίνητρο ώστε πολλές κυβερνήσεις να δουν ήδη την προοπτική δημιουργίας δικών τους ψηφιακών νομισμάτων – και τρόπων ανταλλαγής τους. Έτσι, το mBridge δημιουργήθηκε από τη Νομισματική Αρχή του Χονγκ Κονγκ, με συμμετοχή της PBOC, της κεντρικής τράπεζας της Ταϊλάνδης και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αλλά και της BIS/της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών.

Πλατφόρμες αυτού του τύπου θα μπορούσαν να έχουν ως αποτέλεσμα να διενεργείται ο διακανονισμός διεθνών πληρωμών με κλάσμα του κόστους που έχουν τα σημερινά συστήματα, μέσω ανταποκριτριών τραπεζών (Βλέπε Διάγραμμα 2).

 

[…] Θα ήθελαν όμως οι εντός Κίνας χρήστες να δοκιμάσουν ένα τέτοιο σύστημα; Στις φτωχότερες χώρες, πιθανότατα. Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση σε δολάρια είναι εξαιρετικά δύσκολη σε φτωχές περιοχές της Αφρικής. Οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων υποχρεούνται σε μεγάλη αναμονή, ενώ πληρώνουν υψηλές προμήθειες (ή και λαδώματα) για να έχουν πρόσβαση. Πολλές εταιρείες στις φτωχότερες χώρες ήδη προτιμούν εμπορικές πιστώσεις σε γιουάν, όταν αυτές είναι διαθέσιμες. Αν, λοιπόν, υπάρχουν διαθέσιμα e- πορτοφόλια σε e-CNY διεθνώς, θα διευκολυνόταν η μετάβαση.

Πολλά απ’ όλα αυτά είναι βέβαια υποθετικές συζητήσεις. Όσο εντείνονται τα προβλήματα με τις ΗΠΑ, η εισαγωγή του e-CNY στο εσωτερικό της Κίνας λίγο θα βοηθήσει προκειμένου να ηρεμήσουν οι φόβοι των κινεζικών τεχνοκρατών από το ενδεχόμενο επικείμενης σύγκρουσης. Μακροπρόθεσμα, όμως, το ψηφιακό νόμισμα θα αποδειχθεί πιο ουσιαστικής σημασίας εξέλιξη.