Η διάσκεψη κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα άφησε μια τρύπα στα παγκόσμια σχέδια για αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

 

Όταν πλέον η COP26 κατόρθωσε να φθάσει στο τέρμα της στις 15 Νοεμβρίου, πάνω από 24 ώρες εκτός προγράμματος, η αίσθηση που επικρατούσε στο μελαγχολικό προσωρινό κτήριο που τη στέγασε στην όχθη του ποταμού Κλάιντ ήταν ένα μείγμα πανηγυρικής διάθεσης και αποκαρδίωσης. Η οδυνηρή πραγματικότητα που αναδείχθηκε στη διάσκεψη ήταν ότι ο κόσμος αποτυγχάνει να πετύχει τον στόχο που έχει τεθεί, να παραμείνει η παγκόσμια θερμοκρασία μέχρι 1,5 βαθμό Κελσίου κάτω από τα επίπεδα που υπήρχαν προ της βιομηχανικής εποχής, και τούτο παρά τις υποσχέσεις που είχαν δοθεί προς τούτο στη Συμφωνία των Παρισίων, το 2015. Πάντως η Κορυφή της Γλασκώβης θέσπισε μια σειρά από διαδικασίες οι οποίες κρατούν ζωντανή την ελπίδα να επιτευχθεί ο στόχος, εφόσον όμως οι χώρες βρουν μέσα τους την αποφασιστικότητα να αποδεχθούν δραστικά μέτρα.

Στην Κορυφή υπήρξε η παραδοχή ότι οι στόχοι των Παρισίων δεν επιτυγχάνονται, οπότε επιδιώχθηκε να επιταχυνθεί η πάλη κατά της κλιματικής αλλαγής με μια σειρά από πρωτοβουλίες. Υπήρξε μια μη αναμενόμενη, εν τέλει δε ομόφωνη, απόφαση να επιταχυνθεί ο περιορισμός (αν και όχι η εξάλειψη) της «αμείωτης» (δηλαδή ρυπαντικής) χρήσης του άνθρακα, καθώς και να καταργηθούν οι ενισχύσεις που κατευθύνονται προς τα ορυκτά καύσιμα. Σε αντίθεση με προηγούμενες COP, ορισμένες χώρες συμπαρατάχθηκαν σε «συμμαχίες των προθύμων» προκειμένου να συμβάλουν στην κατάργηση της παραγωγής ηλεκτρισμού με τη χρήση άνθρακα, να περιορίσουν τις εκπομπές μεθανίου, να «πρασινίσουν» τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, να προστατεύσουν τα δάση – κι ακόμη περισσότερα.Ίσως πιο σημαντικό να ήταν το ότι οι κυβερνήσεις συμφώνησαν να ενισχύσουν τα εθνικά σχέδιά τους για περιορισμό των εκπομπών μέσα στην τρέχουσα δεκαετία προτού συναντηθούν –για την COP27– στο θέρετρο Σαρμ ελ-Σέιχ της Αιγύπτου τον Νοέμβριο του 2022. Αυτό θα σήμαινε μετάφραση των υποσχέσεων της Γλασκώβης σε πολιτικές, καθώς και αναζήτηση τρόπων ώστε να επιταχυνθεί η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα μέχρι το 2030.

Ένας τρόπος να προσεγγίσει κανείς την πρόκληση του 1,5οC είναι μετρώντας θερμοκρασίες. Ο παγκόσμιος μέσος όρος του 2020 ήταν κατά 1,1-1,3οCθερμότερος των προβιομηχανικών επιπέδων, το μέγεθος δε αυτό αυξάνεται κατά 0,1-0,3οC κάθε δεκαετία. Οι δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί την εποχή της Συμφωνίας των Παρισίων (το 2015) είχαν κάνει τους ειδικούς των μοντέλων πρόγνωσης να μιλούν για «βέλτιστη πρόβλεψη» θέρμανσης του πλανήτη κατά 2,7οC μέχρι το 2100. Οι πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις της Γλασκώβης περιόρισαν αυτό το μέγεθος κατά –ενδεχομένως– 0,3οC.

Ένας άλλος τρόπος μέτρησης της προσπάθειας που υπάρχει μπροστά μας είναι σε δισεκατομμύρια τόνους αποφευχθεισών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Προ Γλασκώβης, υπήρχε ένα χάσμα μεταξύ 23 και 27 δισ. τόνων μεταξύ αφενός του επιπέδου μείωσης των εκπομπών που θα ήταν αναγκαία ώστε να αποφευχθεί η υπέρβαση μιας οροφής ενδεχόμενης θέρμανσης κατά 1,5οC και αφετέρου των προβλεπόμενων εκπομπών μεταξύ του σήμερα και του 2030 σύμφωνα με τις κλιματικές δεσμεύσεις των χωρών, που είναι γνωστές και ως εθνικά καθοριζόμενες συμβολές/NDCs. Οι νέες δεσμεύσεις που παρουσιάστηκαν (για τον ορίζοντα 2030) στην αρχική φάση της διάσκεψης περιόρισαν αυτό το χάσμα κατά μόλις 4 δισ. τόνους σύμφωνα με την Παρακολούθηση Δράσης για το Κλίμα/CAT,η οποία αποτελεί ένωση ειδικών των κλιματολογικών μοντέλων.

Οι δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στο πλαίσιο της Κορυφής σχετικά με το μεθάνιο, τον άνθρακα, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και τα δάση περιόρισαν τις στοχευόμενες εκπομπές αερίων κατά περίπου 2 δισ. τόνους επιπλέον. Συνεπώς, αν είναι να επιτευχθεί ο στόχος του 1,5οC θα χρειαστούν πρόσθετες μειώσεις των αερίων θερμοκηπίου περίπου κατά 17-20 δισ. τόνους πριν από το 2030 (βλέπε Διάγραμμα).

Την περσινή χρονιά πολλές χώρες υποσχέθηκαν να επιτύχουν μηδενικά επίπεδα εκπομπών μέχρι τα μέσα του αιώνα. Την ερχόμενη χρονιά η έμφαση θα χρειαστεί να δοθεί στην περικοπή των εκπομπών μέσα στην τρέχουσα δεκαετία.Οι 17-20 δισ. τόνοι που χρειάζονται να περικοπούν μέχρι το 2030 αποτελούν μείωση κατά 45% από τα επίπεδα του 2010. Ακόμη κι έτσι, σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή(ένα κονκλάβιο κλιματολόγων που έχει συγκληθεί από τον ΟΗΕ), οι πιθανότητες να επιτευχθεί ο στόχος του 1,5οC είναι μόλις 50%. Και όμως: οι τωρινές NDCs θα οδηγήσουν σε αύξηση των εκπομπών –όχι σε περιορισμό τους– σε ορίζοντα 2030.

Το πελώριο αυτό χάσμα μεταξύ φιλοδοξιών και πραγματικότητας και ο όλο και πιο περιορισμένος χρόνοςπου είναι διαθέσιμος, αν είναι το χάσμα αυτό να κλείσει, έφερε στην επιφάνεια –στη διαδικασία της Γλασκώβης– την ύπαρξη της «κλιμάκωσης», η οποία είχε ήδη προβλεφθεί στο Παρίσι.Δηλαδή της υποχρέωσης των μερών να δημοσιοποιούν τα σχέδιά τους για περιορισμό των εκπομπών μέχρι το τέλος της επόμενης (κάθε φοράς) δεκαετίας. Η Γλασκώβη πρόσθεσε εδώ κάτι στην κλιμάκωση, ζητώντας να έχουν γίνει νέες δεσμεύσεις για το 2030 μέχρι τον Νοέμβριο του 2022 – προτού δηλαδή παρουσιαστούν το 2025 σχέδια απανθρακοποίησης για το 2035.

Ωστόσο, και αυτές οι πρόσθετες δεσμεύσεις είναι απίθανο να αποδειχθούν επαρκείς ώστε να περιοριστεί η θέρμανση του πλανήτη κατά 1,5oC. Όμως, η ευρύτερη αίσθηση στη Γλασκώβη ήταν ότι, μολονότι οι αναγκαίες περικοπές μπορεί να είναι σχεδόν αδύνατον να επιτευχθούν (ή πάλι μπορεί να είναι απαγορευτικά δαπανηρές), και πάλι ο στόχος του 1,5oC δεν θα πρέπει να εγκαταλειφθεί, καθώς κάθε βήμα που επιτυγχάνεται θα είναι ευεργετικό […].

 Βάλτε χρήματα στο τραπέζι

Ένα άλλο κομβικό σημείο στη Γλασκώβη υπήρξε η ανάγκη να υπάρξει μεγαλύτερη βοήθεια προκειμένου να στηριχθούν οι φτωχές χώρες στο να μετακινηθούν από τη χρήση ορυκτών καυσίμων, να δημιουργήσουν κοινωνίες πιο προσαρμοσμένες στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και να ανακάμψουν από τις ζημίες που τους έχουν επισωρεύσει οι ακραίες καιρικές συνθήκες. Οι φτωχές χώρες θίγονται με τη διαπίστωση ότι τους είχε μεν δοθεί υπόσχεση για 100 δισ. δολάρια σε ετήσια βάση (σε ορίζοντα 2020) για τις δύο πρώτες απ’ αυτές τις ανάγκες – πλην όμως διατέθηκαν μόνο 80 δισ. δολάρια τον χρόνο. Και πάλι όμως, η μόνη ουσιαστική παραχώρηση που έγινε στη Γλασκώβη αφορούσε τη χρηματοδότηση για την υποβοήθηση της προσαρμογής: αυτή υποτίθεται ότι θα κάλυπτε το μισό των υπεσχημένων 100 δισ., αλλά μέχρι τώρα δεν ξεπέρασε ούτε τα 20 δισ. Οι πλούσιες χώρες δεσμεύθηκαν στη Γλασκώβη τουλάχιστον να διπλασιάσουν το ποσό μέχρι το 2025.

Οι 12 μήνες που έρχονται θα χαρακτηρίζονται από συνεχείς πιέσεις ώστε να αντιμετωπισθεί η υπόθεση της κλιματικής αλλαγής. Τον Απρίλιο, η Κορυφή του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα θα ανακοινώσει νέους στόχους για την προστασία των οικοσυστημάτων. Τον Ιούνιο, η σουηδική κυβέρνηση θα φιλοξενήσει συνδιάσκεψη του ΟΗΕ προκειμένου να τιμηθεί η 50ή επέτειος της πρώτης Κορυφής για τη Γη […]. Σημασία θα έχει επίσης και η νέα προεδρία της COP. Η μεταβίβαση της προεδρίας ξεκίνησε στη Γλασκώβη, όπου οι Αιγύπτιοι ηγέτες άφησαν να φανεί ότι και στο Σαρμ ελ-Σέιχ τα θέματα της προσαρμογής και της ανθεκτικότητας θα βρεθούν ψηλά στην ημερήσια διάταξη της COP27.

Και εδώ, πιθανόν να δούμε την αποκαρδίωση να μάχεται την πανηγυρική διάθεση.