Οικονομική Επιθεώρηση, Μάρτιος 2022, τ.1016

ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: ΚΡΥΠΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΑ

του Δημήτρη Πεφάνη

Ήταν 12 Ιανουαρίου του 2009 όταν ο «Σατόσι Νακαμότο», το ψευδώνυμο πίσω από το οποίο κρύβονται ο δημιουργός ή οι δημιουργοί του Bitcoin, πραγματοποίησε την πρώτη συναλλαγή κρυπτονομισμάτων. Αποδέκτης ήταν ο προγραμματιστής Χαλ Φίνεϊ, ο οποίος πέθανε το 2014 και εικάζεται ότι έχει άμεση σχέση με τον «Σατόσι Νακαμότο».

Ανεξάρτητα από τις εικασίες για τα πραγματικά στοιχεία των δημιουργών, η ημέρα αυτή καταγράφηκε στην παγκόσμια οικονομική ιστορία ως η απαρχή των κρυπτονομισμάτων. Σήμερα, η συνολική αξία της αγοράς έφτασε να ξεπερνά τα δύο τρισεκατομμύρια δολάρια, το Ελ Σαλβαδόρ έγινε η πρώτη χώρα που το αποδέχθηκε ως επίσημο νόμισμα, ενώ κορυφαίες εταιρείες και θεσμικοί επενδυτές το εντάσσουν στις επιλογές τους.

Είτε μιλάμε για τη μεγαλύτερη φούσκα των τελευταίων δεκαετιών (όπως υποστηρίζουν οι πολέμιοί τους) είτε για την επανάσταση στις συναλλαγές (σύμφωνα με τους ένθερμους υποστηρικτές τους), τα κρυπτονομίσματα δεν αφήνουν πλέον κανέναν αδιάφορο.

Η λογική πίσω από τη χρήση τους είναι απλή: Μέσω των κρυπτονομισμάτων οι κάθε είδους συναλλαγές μπορούν να γίνονται άμεσα μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, χωρίς την αναγκαστική μεσολάβηση τρίτων οντοτήτων (όπως οι τράπεζες), που αξιώνουν προμήθειες για να εγγυηθούν τη συναλλαγή. Έτσι, ο μηχανισμός αυτός, που βασίζεται στην τεχνολογία blockchain, εξασφαλίζει το «καλώς έχειν» της συναλλαγής, φροντίζοντας ταυτόχρονα για την ανωνυμία των συναλλασσόμενων, χωρίς ταυτόχρονα να αποκαλύπτεται καμία άλλη λεπτομέρεια για το ύψος της συναλλαγής. Μάλιστα, η ίδια τεχνολογία blockchain μπορεί να αξιοποιηθεί για την εγγύηση και άλλων συναλλαγών, όχι κατ’ ανάγκη οικονομικών, όπου όμως απαιτείται αυξημένη ασφάλεια και εγγύηση της ανωνυμίας των εμπλεκομένων.

Όσο για το όνομά τους, τα «κρυπτονόμισμα» δεν «κρύβονται» από κανέναν – μολονότι έχουν χρησιμοποιηθεί για τη διενέργεια αδιαφανών συναλλαγών και αποτελούν δημοφιλές μέσο ξεπλύματος χρήματος. Αντίθετα, βασίζονται στην κρυπτογράφηση δεδομένων, που εγγυώνται την ασφάλεια των συναλλαγών, εξ ου και το πρώτο συνθετικό «κρύπτο».

Πώς δημιουργούνται τα κρυπτονομίσματα

Το επόμενο βήμα για την κατανόηση των κρυπτονομισμάτων είναι η απάντηση στο ερώτημα πώς αυτά δημιουργούνται. Στην περίπτωση λοιπόν του Bitcoin, αυτό πραγματοποιείται μέσα από μια διαδικασία εξόρυξης (mining) μέσω της οποίας δημιουργούνται ή «κόπτονται» (minted) νέες μονάδες του νομίσματος. Για να γίνει αυτό, οι miners καλούνται να υπολογίσουν τους σωστούς τυχαίους αριθμούς, οι οποίοι λύνουν μια σύνθετη εξίσωση που έχει δημιουργήσει το σύστημα blockchain. Μόλις το κάνουν, ο ίδιος ο κώδικας του Bitcoin επιβραβεύει αυτούς που το κατάφεραν με ένα μικρό ποσό σε Bitcoin ή/και ενδεχομένως κάποια χρήματα. Στη συνέχεια, ολόκληρη η διαδικασία ξαναξεκινά έως ότου κάποιος βρει τη λύση στην επόμενη εξίσωση, ώστε να μπορεί να προστεθεί το επόμενο μπλοκ στην αλυσίδα.

Εντούτοις, με βάση τον κώδικα του Bitcoin, η διαδικασία της εξόρυξης γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη, ανεβάζοντας την υπολογιστική ισχύ αλλά και την ενέργεια που απαιτείται προκειμένου να ολοκληρωθεί. Έτσι, πλέον οι miners χρησιμοποιούν ακριβά και πολύπλοκα μηχανήματα εξόρυξης (mining rig), ενώ ταυτόχρονα καταναλώνουν εξαιρετικά μεγάλα ποσά ενέργειας.

Επιπλέον, για όσους θέλουν να βγάλουν χρήματα από τα κρυπτονομίσματα, αποτρεπτικά λειτουργεί το γεγονός ότι η ανταμοιβή μειώνεται στο μισό για κάθε 210.000 μπλοκ που προστίθενται στο blockchain, κάτι που συμβαίνει περίπου κάθε τέσσερα χρόνια. Τέλος, με βάση τους κανόνες δημιουργίας του, συνολικά θα παραχθούν 21 εκατομμύρια Bitcoins, από τα οποία έχουν ήδη «κοπεί» πάνω από 18 εκατομμύρια. Εντούτοις, καθώς η διαδικασία γίνεται συνεχώς πιο δύσκολη, εκτιμάται πως το τελευταίο Bitcoin θα κοπεί το 2140.

Αντίστοιχη είναι η λογική και για τα περισσότερα από τα υπόλοιπα κρυπτονομίσματα, μολονότι η τεχνολογία εξελίσσεται και σύντομα εκτιμάται ότι η διαδικασία δημιουργίας τους δεν θα απαιτεί τόσο μεγάλη υπολογιστική ισχύ ούτε τόσο μεγάλες απαιτήσεις σε ενέργεια.

Από εκεί και πέρα, αφού δημιουργηθούν, τα κρυπτονομίσματα μπορούν να αλλάξουν χέρια για αγορά προϊόντων και υπηρεσιών ή να πουληθούν για χρήματα σε κάποιο από τα ανταλλακτήρια κρυπτονομισμάτων που λειτουργούν διαδικτυακά. Εναλλακτικά, υπάρχουν και τα λεγόμενα «ΑΤΜ κρυπτονομισμάτων», όπου οι κάτοχοί τους μπορούν να τα ανταλλάξουν απευθείας με χαρτονομίσματα, όπως συμβαίνει σε ένα παραδοσιακό ATM.

Τα πιο δημοφιλή κρυπτονομίσματα σήμερα

Το μεγάλο ενδιαφέρον παγκοσμίως για κρυπτονομίσματα και η αντίστοιχη δημοφιλία τους οδήγησαν στη δημιουργία χιλιάδων κρυπτονομισμάτων τα τελευταία χρόνια. Μπορεί το Bitcoin να έκανε την αρχή το 2009, όμως σήμερα υπάρχουν περισσότερες από 4.000 επιλογές. Κάποια από αυτά φαίνεται ότι έχουν αποκτήσει δυναμική και φέρνουν καινοτομίες, ενώ άλλα είναι ξεκάθαρες φούσκες και πυραμίδες που δημιουργήθηκαν ακριβώς για να εκμεταλλευθούν το μεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον.

Bitcoin (BTC)

Θεωρείται ο βασιλιάς των κρυπτονομισμάτων καθώς είναι το παλαιότερο, το δημοφιλέστερο αλλά και αυτό με τη μεγαλύτερη κεφαλαιοποίηση. Αυτό σημαίνει πως εξασφαλίζει υψηλά επίπεδα ρευστότητας, ακόμη και σε περιόδους αβεβαιότητας της αγοράς. Επιπλέον, παρά τις πολύ μεγάλες διακυμάνσεις του, ιστορικά η πορεία του Bitcoin είναι μεσοσταθμικά ανοδική, ενώ παράλληλα αρχίζει να γίνεται αποδεκτό από μια σειρά εταιρείες. Εντούτοις, η εξόρυξή του είναι εξαιρετικά ενεργοβόρος διαδικασία και –όντας το πρώτο κρυπτονόμισμα– θεωρείται από κάποιους ως τεχνολογικά παρωχημένο.

Ethereum

Το δεύτερο κρυπτονόμισμα σε δημοφιλία και κεφαλαιοποίηση κέρδισε τη θέση του χάρη στις πολλές δυνατότητες που προσφέρει στους κατόχους του. Συγκεκριμένα, η αλυσίδα blockchain του Ethereum, επιτρέπει την ανάπτυξη χιλιάδων έργων πάνω από αυτό. Αντίστοιχα, ενισχύεται όσο περισσότερο το χρησιμοποιούν εφαρμογές και οικοσυστήματα, γεγονός που αποτελεί κίνητρο για τη ραγδαία ανάπτυξή του. Έτσι το Ethereum θεωρείται ένα κρυπτονόμισμα με πραγματική χρησιμότητα και όχι μόνο κερδοσκοπική επιλογή.

Litecoin

Ένα ακόμη τεχνολογικά προηγμένο κρυπτονόμισμα, το Litecoin έχει κερδίσει σε δημοφιλία καθώς προσφέρει πλήθος δυνατοτήτων και ταυτόχρονα ενισχύεται όσο περισσότερο το χρησιμοποιούν εφαρμογές και οικοσυστήματα. Επιπλέον, σε σχέση με το Ethereum, θεωρείται ακόμη οικονομικό καθώς διαπραγματεύεται πέριξ των 200 δολαρίων, άρα θεωρητικά έχει περιθώρια ανόδου καθώς διευρύνεται η χρήση του.

Binance Coin

Το Binance Coin χρησιμοποιείται για την πληρωμή τελών και την πραγματοποίηση συναλλαγών στο Binance, ένα από τα μεγαλύτερα ανταλλακτήρια κρυπτονομισμάτων στον κόσμο. Άρα έχει μια ισχυρή βάση στήριξης, ενώ παράλληλα η εταιρεία έχει δεσμευθεί να χρησιμοποιήσει το 20% των κερδών της για να αγοράσει και να καταστρέψει κρυπτονομίσματα, ώστε να περιορίσει την προσφορά και να ενισχύσει την αξία του νομίσματος.

Dogecoin

Το Dogecoin ξεκίνησε ως αστείο με μεγάλη συμμετοχή του Ίλον Μασκ, ο οποίος μαζί με τον Μαρκ Κούμπαν είναι οι βασικοί επενδυτές του. Ο ίδιος ο Μασκ αποκαλεί το Dogecoin ένα από τα «τρία σημαντικά περιουσιακά στοιχεία» που κατέχει εκτός από την εταιρεία του, όπως ανέφερε στο Fox Business. Η επιδραστικότητα του Μασκ οδήγησε την τιμή του Dogecoin σε κατακόρυφη άνοδο, όμως το νόμισμα είναι εξίσου επιρρεπές σε μεγάλες πτώσεις, όπως αποδείχθηκε πρόσφατα.

XRP

Ένα από τα κρυπτονομίσματα με τη μεγαλύτερη άνοδο τα τελευταία χρόνια, το XRP δημιουργήθηκε από μια ομάδα εκ των ιδρυτών της Ripple. Χρησιμοποιείται μεταξύ άλλων για να διευκολύνει τις ανταλλαγές διαφορετικών τύπων νομισμάτων, γεγονός που του προσφέρει αντικειμενικά οφέλη. Επενδυτικά, η πορεία του χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις, όμως από τις 0,004 στερλίνες στις αρχές του 2017 έφτασε να διαπραγματεύεται στις 0,32 στερλίνες στις αρχές Φεβρουαρίου του 2022, καταγράφοντας άνοδο που ξεπέρασε το 10.000%.

 

To Bitcoin και οι κεντρικές τράπεζες 

Η δημοφιλία των κρυπτονομισμάτων έχει οδηγήσει ακόμα και τις απανταχού κεντρικές τράπεζες να πάρουν θέση για τον ρόλο τους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις έχει τεθεί και το θέμα επιβολής κυρώσεων –ακόμη και της πλήρους απαγόρευσής τους– σε όσους τα χρησιμοποιούν για συναλλαγές.

Χαρακτηριστικά είναι όσα αναφέρει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στην επίσημη ανακοίνωσή της για το Bitcoin. Σύμφωνα λοιπόν με την ΕΚΤ, το Bitcoin δεν εκδίδεται από κεντρική δημόσια αρχή. Αντίστοιχα, οι κάτοχοί του δεν μπορούν να το εμπιστευθούν όσο ένα επίσημο νόμισμα όπως το ευρώ, το οποίο υποστηρίζεται από τις κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ. Αντίστοιχα, στην πράξη μπορούν να πληρώσουν με Bitcoin σε πολύ λίγα μέρη. Και σε αυτή την περίπτωση οι συναλλαγές γίνονται αργά και με μεγάλο κόστος, ενώ δεν έχουν καμία νομική προστασία σε περίπτωση κλοπής. Επιπλέον, η ΕΚΤ κάνει αναφορά στη μεγάλη μεταβλητότητα που χαρακτηρίζει τα κρυπτονομίσματα, αναφέροντας ότι η αξία τους έχει ανέβει στα ύψη αλλά και έχει μειωθεί κατακόρυφα σε διάστημα λίγων μόνο ημερών. Πάντως στο ερώτημα αν πρόκειται να απαγορεύσει το Bitcoin, αναφέρει πως «η ΕΚΤ δεν είναι αρμόδια να απαγορεύσει ή να ρυθμίσει το bitcoin ή άλλα κρυπτοστοιχεία, καθώς αυτά δεν αποτελούν νόμιμο χρήμα. Όμως, επειδή δεν εξασφαλίζεται η προστασία του καταναλωτή, καλό θα ήταν να είστε προσεκτικοί».

Το ενεργειακό κόστος

Μία ακόμα σημαντική παράμετρος που αφορά τη λειτουργία των κρυπτονομισμάτων σχετίζεται με τις ενεργειακές απαιτήσεις για την εξόρυξή τους. Καθώς η ζήτηση για κρυπτονομίσματα αυξάνει συνεχώς, ενώ ολοένα και περισσότεροι ασχολούνται με την εξόρυξή τους, έχουν αυξηθεί κατακόρυφα και οι απαιτήσεις ως προς την υπολογιστική ισχύ. Μαζί τους ανέβηκαν κατακόρυφα και οι ενεργειακές απαιτήσεις, καθώς υπολογίζεται πως μια μεμονωμένη συναλλαγή Bitcoin απαιτεί 1.544 kWh, ποσό ενέργειας που ισοδυναμεί με 53 ημέρες ισχύος για ένα μέσο νοικοκυριό στις ΗΠΑ.

Έτσι, οι συνολικές ανάγκες εξόρυξης κρυπτονομισμάτων παγκοσμίως ξεπερνούν τις ανάγκες ενέργειας ολόκληρων χωρών. Γεγονός που σε εποχές ενεργειακής κρίσης μεταφράζεται αντίστοιχα σε υπέρογκα κόστη. Μάλιστα, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, η αύξηση αυτή του ενεργειακού κόστους συντελεί στην αύξηση των τιμών των κρυπτονομισμάτων, ή τουλάχιστον στη διατήρησή τους σε υψηλά επίπεδα.

Ταυτόχρονα, οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες σημαίνουν πως η εξόρυξη δεν είναι καθόλου «πράσινη» διαδικασία, γεγονός που έχει σημαντικές επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζουν οι κυβερνήσεις αλλά και οι επιχειρήσεις. Συνετέλεσε έτσι στην απαγόρευση κάθε εξόρυξης και συναλλαγής Bitcoin στην Κίνα, στη δημόσια καταστροφή εγκαταστάσεων εξόρυξης (mining rigs) στη Μαλαισία, αλλά και σε διακοπές στην πρόσβαση στο Internet στο Καζακστάν, που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ο παράδεισος των miners. Αντίστοιχα, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ήταν ο λόγος που η Tesla αποφάσισε να σταματήσει να δέχεται συναλλαγές σε Bitcoin. Μάλιστα, ο προβληματισμός αυτός έχει οδηγήσει σε προσπάθειες ώστε η εξόρυξη των κρυπτονομισμάτων να γίνει πιο φιλική προς το περιβάλλον, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις, όπως αυτή του Ethereum, αναζητούνται τρόποι να καταργηθεί εντελώς η διαδικασία.