Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2020, τ. 1001

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ στον Απόστολο Λακασά

“Να οριστούν με σαφήνεια τα όρια του αυτοδιοίκητου των πανεπιστημίων”

Δημήτρης Μπουραντώνης, πρύτανης Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

«Το πλέον σοβαρό πρόβλημα είναι ο διαχειριστικός, μη αναπτυξιακός και μη μακροπρόθεσμος σχεδιασμός του χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης. Για τον σχεδιασμό του η Πολιτεία, κατά πάγια κριτική, προσφεύγει σε υπερρυθμίσεις και θέτει ασφυκτικά κανονιστικά πλαίσια στη λειτουργία των πανεπιστημίων και ειδικότερα στη διοικητική λειτουργία των ΑΕΙ, στην προπτυχιακή και μεταπτυχιακή εκπαίδευση, καθώς και στην έρευνα. Τα στενά κανονιστικά πλαίσια λειτουργούν αντιαναπτυξιακά» λέει στην Οικονομική Επιθεώρηση ο Δημήτρης Μπουραντώνης, νέος πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το εμβληματικό ίδρυμα, εξειδικευμένο στις επιστήμες της οικονομίας, της διοίκησης και της πληροφορίας και διεθνώς αναγνωρισμένο, κλείνει μια χρονιά κατά την οποία συμπλήρωσε τα 100 του χρόνια. «Η κρίση πανδημίας επιτάχυνε την αξιοποίηση των ψηφιακών υποδομών των πανεπιστημίων, μεταφέροντας την εκπαιδευτική λειτουργία στον ψηφιακό χώρο» παρατηρεί ο Δ. Μπουραντώνης, ο οποίος μας μιλά για την κατάσταση στο Πεδίον του Άρεως, για τις καταργήσεις Τμημάτων ΑΕΙ, αλλά και για την ικανότητα των πανεπιστημιακών σε υπουργικές θέσεις. Και σε αυτές έχουν καθίσει ουκ ολίγοι καθηγητές του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών συμπλήρωσε φέτος τα 100 του χρόνια. Πού αριστεύει; Πού χρειάζεται βελτίωση;

Το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών έχει διανύσει μια ιστορική πορεία 100 ετών, μέσα από την οποία έχει καταξιωθεί ως ένα διεθνώς αναγνωρισμένο εκπαιδευτικό ίδρυμα στις επιστήμες της οικονομίας, της διοίκησης και της πληροφορίας. Το υψηλής επιστημονικής κατάρτισης επιστημονικό δυναμικό του και η άριστη ποιότητα των φοιτητών που προσελκύει έχουν καταστήσει το Ίδρυμα κοιτίδα αριστείας στην επιστημονική έρευνα και στην εκπαίδευση. Η ευρεία αναγνωρισιμότητα των –πιστοποιημένων στην ποιότητα– προπτυχιακών προγραμμάτων του στην κοινωνία και στην οικονομία καταδεικνύεται από τις υψηλές βάσεις εισαγωγής των φοιτητών και από την άμεση απορρόφηση των αποφοίτων σε απαιτητικές θέσεις του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Τα πολυάριθμα μεταπτυχιακά προγράμματα κατακτούν κορυφαίες θέσεις στις διεθνείς κατατάξεις, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ανταγωνιστικά διεθνώς. Τα διδακτορικά και μεταδιδακτορικά προγράμματα προσελκύουν νέους ερευνητές υψηλών δυνατοτήτων, οι οποίοι παράγουν εξαιρετικής ποιότητας επιστημονικό έργο.

Προκειμένου όμως να διασφαλιστεί η δυναμική πορεία του προς το μέλλον, θα πρέπει το Ίδρυμα να εναρμονιστεί πλήρως με την πρόκληση της διεθνοποίησης μέσω της λειτουργίας σε σύμπραξη με πανεπιστήμια της αλλοδαπής νέων προγραμμάτων σπουδών (προπτυχιακών και μεταπτυχιακών) και της προσέλκυσης αλλοδαπών φοιτητών στα μεταπτυχιακά προγράμματά του. Επίσης, πρέπει να στελεχωθεί με πρόσθετο ερευνητικό-διδακτικό και διοικητικό προσωπικό, και να επεκτείνει τις κτηριακές του εγκαταστάσεις προκειμένου αυτές να καλύψουν τη βελτίωση και την ανάπτυξη των ερευνητικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών του. Τέλος, πρέπει να καταστήσει ακόμα πιο ισχυρή την ήδη υπάρχουσα στενή ανατροφοδοτούμενη σχέση ανάμεσα στο Ίδρυμα, τους απόφοιτούς του και την αγορά εργασίας.

Ξεκινήσατε την πρυτανική σας θητεία εν μέσω πανδημίας. Πώς θα γίνουν τα μαθήματα στο ΟΠΑ την τρέχουσα χρονιά; 

Η διδασκαλία των προπτυχιακών θα γίνει σχεδόν εξ ολοκλήρου εξ αποστάσεως, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις του νόμου. Ο νόμος δίνει στα ιδρύματα τη διακριτική ευχέρεια να αποφασίσουν αν η διδασκαλία των μεταπτυχιακών μαθημάτων θα διεξαχθεί με φυσική παρουσία ή εξ αποστάσεως. Με βάση τα δεδομένα των κτηριακών υποδομών του Ιδρύματος σε αίθουσες αλλά και την υποχρέωση τήρησης αποστάσεων για προφανείς λόγους δημόσιας υγείας, η διδασκαλία των μεταπτυχιακών μαθημάτων θα γίνει και με φυσική παρουσία και εξ αποστάσεως.

Ποιος ο ρόλος της τηλεκπαίδευσης και γενικότερα των ψηφιακών μέσων στην εποχή μας; Μήπως οδηγούμαστε σε γενίκευσή της;

Η κρίση πανδημίας επιτάχυνε την αξιοποίηση των ψηφιακών υποδομών των πανεπιστημίων, μεταφέροντας την εκπαιδευτική λειτουργία στον ψηφιακό χώρο. Το εγχείρημα στέφθηκε διεθνώς, αλλά και στον ελληνικό χώρο, με επιτυχία, παρά τις τεχνικές δυσκολίες που προέκυψαν. Δεδομένων των συνθηκών, η μετάβαση στην ψηφιακή αίθουσα επιτεύχθηκε σχετικά άμεσα και χωρίς ιδιαίτερο κόστος προσαρμογής. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η διά ζώσης εκπαίδευση, που στηρίζεται στη διαδραστικότητα μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων στο αμφιθέατρο, μπορεί να υποκατασταθεί εξ ολοκλήρου από την τηλεκπαίδευση.

Η εμπειρία όμως κατέδειξε την επιτακτική ανάγκη άμεσης αξιοποίησης των ψηφιακών εργαλείων για τον σχεδιασμό ξενόγλωσσων προγραμμάτων προπτυχιακής και μεταπτυχιακής εκπαίδευσης για αλλοδαπούς φοιτητές, για τη συμμετοχή επιστημόνων κύρους του εξωτερικού στη διδασκαλία των προγραμμάτων, για την υποστήριξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας μέσω εξ αποστάσεως φροντιστηριακών μαθημάτων, για την ενίσχυση της έρευνας μέσω της οργάνωσης εξ αποστάσεως διεθνών επιστημονικών ημερίδων και συνεδρίων, και για την ανάπτυξη και την εξωστρέφεια των Κέντρων διά Βίου Μάθησης με την ευρύτερη προσφορά διαδικτυακών μαθημάτων και σεμιναρίων κατάρτισης.

Ποια η κατάσταση στο Πεδίον Άρεως και τα προβλήματα που αντιμετωπίζετε στο ΟΠΑ με το παρεμπόριο και τους χρήστες ναρκωτικών;

Η κατάσταση στο Πεδίον Άρεως έχει βελτιωθεί σημαντικά, ενώ η χρήση ναρκωτικών ουσιών και το πάσης φύσεως παρεμπόριο στους χώρους γύρω από το Ίδρυμα, που παρακώλυαν τη λειτουργία του πανεπιστημίου, έχουν σχεδόν εξαλειφθεί. Το Ίδρυμα λειτουργεί αυτή την περίοδο κάτω από συνθήκες ομαλότητας, χωρίς να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι τέτοια φαινόμενα παραβατικότητας εξακολουθούν να εκδηλώνονται και να επηρεάζουν τη ζωή της πόλης.

Χρειάζεται κατάργηση Τμημάτων η Ελλάδα; Έχουμε πολλά ΑΕΙ;

Το κρίσιμο αυτό ερώτημα θα έπρεπε να είχε προ πολλού τεθεί στη δημόσια συζήτηση ή τουλάχιστον δύο έτη πριν, όταν δηλαδή εκκίνησε με ασύντακτο και ανορθολογικό τρόπο η διαδικασία ενσωμάτωσης των Τμημάτων ΤΕΙ στα πανεπιστημιακά ιδρύματα. Θεωρώ ότι κεντρικό ζήτημα δεν είναι ο αριθμός των ΑΕΙ, αλλά ένας αριθμός Τμημάτων που λειτουργούν σε αυτά. Αυτά τα προβλήματα θα συνεχίζουν να υπάρχουν μέχρι η Πολιτεία να αποφασίσει, με τη συνδρομή των ΑΕΙ, να οργανώσει τον ακαδημαϊκό χάρτη με ορθολογικό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη την παραγωγική δομή της χώρας και τα διεθνώς αποδεκτά κριτήρια διασφάλισης της ποιότητας των εκπαιδευτικών υπηρεσιών.

Ποιο θεωρείτε το σοβαρότερο πρόβλημα της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης;

Το πλέον σοβαρό πρόβλημα είναι ο διαχειριστικός, μη αναπτυξιακός και μη μακροπρόθεσμος σχεδιασμός του χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης. Για τον σχεδιασμό του η Πολιτεία, κατά πάγια κριτική, προσφεύγει σε υπερρυθμίσεις και θέτει ασφυκτικά κανονιστικά πλαίσια στη λειτουργία των πανεπιστημίων και ειδικότερα στη διοικητική λειτουργία των ΑΕΙ, στην προπτυχιακή και μεταπτυχιακή εκπαίδευση, καθώς και στην έρευνα. Τα στενά κανονιστικά πλαίσια λειτουργούν αντιαναπτυξιακά για το δημόσιο ελληνικό πανεπιστήμιο, δεν συνάδουν με τη φύση του πανεπιστημίου και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, και κατά ακολουθία δεν επιτρέπουν να αναδειχθούν οι πραγματικές δυνατότητές του. Ακόμα χειρότερα, ο ακαδημαϊκός χάρτης διαρκώς μεταβάλλεται με ανυπολόγιστο κόστος προσαρμογής για τα ΑΕΙ στις αλλεπάλληλες ρυθμίσεις της Πολιτείας.

Εκείνο που θεωρώ ότι έχει πρώτιστη ανάγκη η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι να οριστούν για πρώτη φορά με σαφήνεια τα όρια του αυτοδιοίκητου των ΑΕΙ και κατ’ ακολουθία να υπάρξει ένας νόμος-πλαίσιο που θα θέτει ένα γενικό και απλουστευμένο πλαίσιο λειτουργίας τους, που παράλληλα θα διασφαλίζει και την υψηλή εποπτεία της Πολιτείας. Η Σύνοδος των Πρυτάνεων και τα ΑΕΙ έχουν την υποχρέωση να συμβάλουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Πολύ συχνά πανεπιστημιακοί αναλαμβάνουν υπουργικές θέσεις. Ωστόσο, πολλοί υποστηρίζουν πως οι πανεπιστημιακοί είναι καλοί στη θεωρία αλλά χωλαίνουν στην πράξη. Τελικά, είναι καλοί υπουργοί οι καθηγητές πανεπιστημίου;

Θεωρώ αυτονόητη την παραδοχή ότι εκείνοι που διεκδικούν υπουργικές θέσεις, συμπεριλαμβανομένων των πανεπιστημιακών, δεν πρέπει να θεωρούνται ότι εξ ορισμού διαθέτουν την ικανότητα του διοικείν. Η ικανότητα αυτή, αν υφίσταται, εκδηλώνεται και αποδεικνύεται στην πράξη και είναι απόρροια συγκεκριμένων παραμέτρων αποτελεσματικότητας, όπως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, στα οποία μεταξύ άλλων συμπεριλαμβάνονται η ηγετική ικανότητα, η ικανότητα λήψης γρήγορων και στρατηγικών αποφάσεων, η ικανότητα διαχείρισης κρίσεων και κινδύνων, το υπόβαθρο γνώσης του αντικειμένου αρμοδιότητας και άλλα ανάλογα χαρακτηριστικά. Η πολιτική ως πράξη θέτει σειρά από διλήμματα, των οποίων η αντιμετώπιση αναδεικνύει την ικανότητα αυτών που αναλαμβάνουν την υποχρέωση λήψης των κρίσιμων και ενίοτε στρατηγικών αποφάσεων.