Ένας συνασπισμός «προθύμων» για μια «Pax Mediterranea»

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιανουάριος 2022, τ.1014

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟ 2022

 του Σωτήρη Ντάλη*

 

Η αλληλεγγύη στην οποία στηρίζεται σήμερα το ευρωπαϊκό σχέδιο έχει τις ρίζες της στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821, τόνιζε με εύστοχο τρόπο τον περασμένο Μάρτιο στο μήνυμά του για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Εμανουέλ Μακρόν, υπογραμμίζοντας την οικουμενικότητα των ιδεών και αξιών της εποχής.

Σήμερα, η Ελλάδα είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης και αποτελεί εγγυητή της ειρήνης, της ασφάλειας και της συνεργασίας στην περιοχή. Και αυτό είναι κομβικής σημασίας για την ευρωπαϊκή κυριαρχία στη σημερινή γεωπολιτική στιγμή. Γιατί χρειαζόμαστε μια πιο κυρίαρχη και πιο ανεξάρτητη Ευρώπη, που θα διαθέτει στρατηγική αυτονομία. Να μπορεί να διαχειριστεί τις διεθνείς κρίσεις μόνη της και να εγγυάται τα εξωτερικά σύνορά της.

Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται η στρατηγικής σημασίας εταιρική συμφωνία του Σεπτεμβρίου μεταξύ Γαλλίας και Ελλάδας. Η συμφωνία εμπεριέχει και σοβαρά στοιχεία αμυντικής συνδρομής και θα μπορούσε να χαρακτηριστεί συμφωνία-ανάχωμα στην Τουρκία.

Η απαραίτητη ευρωπαϊκή κυριαρχία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και από τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη «διαχείριση» της Τουρκίας. Με πρωταγωνιστικό ρόλο στη Μεσόγειο, Γαλλία και Ελλάδα εργάζονται για μια ειρηνική και ευημερούσα περιοχή, που διέπεται από συνεργασία και σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία του Ερντογάν έχει εξελιχθεί σε κορυφαίο πρόβλημα μιας Ευρώπης που επιθυμεί να έχει και γεωπολιτικό ρόλο. Αποφεύγει να σεβαστεί τους όρους και τις προϋποθέσεις προκειμένου να ενεργοποιηθεί η «θετική ατζέντα» στις ευρωτουρκικές σχέσεις και υπονομεύει τη βελτίωση του κλίματος με πράξεις όπως η αποχώρησή της από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης για τη βία κατά των γυναικών. Η πολιτική συμπεριφορά του Ερντογάν, πέρα από τις συχνές απειλές προς την Ελλάδα, στηρίζεται στην προσβολή, που είναι το άσφαιρο όπλο των καιροσκόπων γιατί οι προσβολές και η χυδαιότητα δεν αποτελούν διπλωματικά επιχειρήματα.

Τη σημαντική συμφωνία Ελλάδας και Γαλλίας πρέπει να την εντάξουμε στη νέα συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης, μια συζήτηση που οδηγεί εκ των πραγμάτων σε μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο που θα συμπληρώνει και δεν θα ακυρώνει το εθνικό συμφέρον.

Στην ίδια λογική θα πρέπει να εντάξουμε και την πιο πρόσφατη Συμφωνία Γαλλίας-Ιταλίας (σχετική ανάλυση του Economist εδώ).

Από τις 26 Νοεμβρίου έχουμε επισήμως μια νέα προβολή ισχύος στη Μεσόγειο από δύο ιδρυτικά κράτη-μέλη της ΕΕ, την Ιταλία και τη Γαλλία.

Μακρόν και Ντράγκι υπέγραψαν στη Ρώμη μια σημαντική συμφωνία με σκοπό την ενίσχυση της διμερούς βιομηχανικής και στρατηγικής συνεργασίας. Η Συμφωνία του Κυρηναλίου («Quirinal», από το όνομα του Προεδρικού Μεγάρου, όπου πραγματοποιήθηκε η συνάντηση των δύο ηγετών και υπεγράφη η συμφωνία) πέρασε από σαράντα κύματα γιατί το λαϊκίστικο Κίνημα των Πέντε Αστέρων, που συμμετέχει στον κυβερνητικό συνασπισμό, προκάλεσε σημαντικές καθυστερήσεις.

 

Η Συμφωνία του Κυρηναλίου προβλέπει μεταξύ άλλων την ενίσχυση των διακρατικών μηχανισμών διαχείρισης κρίσεων. «Αντιγράφει» σε πολλά τη Συνθήκη των Ηλυσίων του 1963, που συμφιλίωσε τη Γαλλία και τη Γερμανία και έβαλε τα θεμέλια του γαλλογερμανικού άξονα, πάνω στον οποίο στηρίζεται και σήμερα η πρόοδος του Ευρωπαϊκού Σχεδίου. Βέβαια, οι συνθήκες σήμερα είναι διαφορετικές. Γαλλία και Ιταλία δεν χρειάζονται συνθήκη ιστορικής συμφιλίωσης.

Προφανώς οι δύο χώρες επιθυμούν να ασκήσουν από κοινού μεγαλύτερη επιρροή στην πολιτική της ΕΕ, από την οικονομία μέχρι την άμυνα.

Στο πλαίσιο αυτών των επιλογών του προέδρου Μακρόν, η γαλλική επιστροφή στην Κεντρική και Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί κομβικό μέρος της νέας γαλλικής στρατηγικής. Και η Ελλάδα ίσως να είναι κομβικός κρίκος αυτής της στρατηγικής.

Η συμφωνία Μακρόν-Ντράγκι ενισχύει τη λογική της συμφωνίας Μακρόν- Μητσοτάκη του Σεπτεμβρίου. Και οι δυο συμφωνίες δημιουργούν στρατηγικές συμμαχίες που δεν είναι συγκυριακές, όπως άλλες που καταγράφονται στην Ανατολική Μεσόγειο.

Θα πρέπει να τις εντάξουμε στη νέα συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης, μια συζήτηση που οδηγεί εκ των πραγμάτων σε μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο που θα συμπληρώνει και δεν θα ακυρώνει το εθνικό συμφέρον.

Εξάλλου, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει δώσει έμφαση στην ασφάλεια και την άμυνα και στα βήματα που πρέπει να γίνουν προς αυτή την κατεύθυνση. Ο δε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Λουί Μισέλ, «ανακήρυξε» το 2022 έτος ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας. Έχει ήδη ανακοινωθεί για τον Φεβρουάριο του 2022 στο εξάμηνο της γαλλικής προεδρίας στην ΕΕ ειδική Σύνοδος Κορυφής με αυτό το θέμα.

«Pax Mediterranea»

Στις 10 Σεπτεμβρίου του 2020, πριν από την έναρξη της Συνόδου των ευρωμεσογειακών χωρών στην Αζαξιό της Κορσικής, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν με ανάρτησή του στο Twitter υπογράμμιζε ότι η Γαλλία βλέπει τη Μεσόγειο ως θάλασσα όπου θα επικρατεί μόνο ειρήνη και σταθερότητα. «Pax Mediterranea» ήταν το λακωνικό μήνυμα του Γάλλου προέδρου στο Twitter, παραφράζοντας το περίφημο Pax Romana (Ρωμαϊκή Ειρήνη), που επικρατούσε την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Η περιοχή της Μεσογείου είναι και σήμερα ένας χώρος θεμελιωδώς πολιτικός, στην καρδιά της επικαιρότητας. Οι δε πολιτικές για τη Μεσόγειο καταδεικνύουν και τις αγωνίες σχετικά με την κατάσταση σε αυτό το θαλάσσιο σταυροδρόμι,= που όλοι θα ήθελαν να ονομάζουν Mare Nostrum.

Ένας «συνασπισμός προθύμων» της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται πως δημιουργείται στην περιοχή της Μεσογείου.

Η Ελλάδα μπροστά στις διεθνείς προκλήσεις, αλλά και στα προβλήματα της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου, πρέπει να εργάζεται για μια νέα φιλόδοξη και ίσως πιο διαφοροποιημένη ΕΕ, εξοπλισμένη με την απαραίτητη κυριαρχία για να καθορίζει η ίδια το μέλλον της και να ανταποκρίνεται στις νέες προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης.

Η συμμετοχή της χώρας σε όλες εκείνες τις πρωτοβουλίες που ενισχύουν την εμβάθυνση της ενοποίησης ήταν πάντα εξαιρετικά χρήσιμη για την εξωτερική πολιτική της.

Απειλές όπως αυτές που αντιμετώπισε η Ελλάδα στα ελληνοτουρκικά-ευρωτουρκικά σύνορα στον Έβρο, η τεράστια κρίση-απειλή του κορονοϊού που αντιμετωπίζει αυτή την περίοδο η Ευρώπη, η αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν και η μετατόπισή τους προς τον Ειρηνικό με τη στρατηγική συμφωνία ΗΠΑ, Αυστραλίας και Αγγλίας δείχνουν την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσουμε. Να δούμε την ΕΕ ως συνολική, αναπτυξιακή, κοινωνική, θεσμική και πολιτική οντότητα. Ως πολιτικό εργαλείο δημιουργίας σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο.

Μπροστά στις διεθνείς προκλήσεις χρειαζόμαστε μια νέα φιλόδοξη ΕΕ, εξοπλισμένη με την απαραίτητη κυριαρχία για να καθορίζει η ίδια το μέλλον της και να ανταποκρίνεται στις νέες προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης.

Στη μετά covid εποχή η ΕΕ πρέπει να πάει με καλύτερη συνοχή και περισσότερη αλληλεγγύη. Και οι συμφωνίες Αθηνών-Παρισίων και Παρισίων-Ρώμης δείχνουν τον δρόμο.

 

*Αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από τις εκδ. Παπαζήση κυκλοφορεί το βιβλίο του Mare Nostrum: Μετατοπίσεις ισχύος στον γεωπολιτικό χάρτη της Μεσογείου.