Τα συμπεράσματα ποσοτικής έρευνας του Εργαστηρίου Ηλεκτρονικού Εμπορίου του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών μεταξύ 500 επιχειρήσεων σχετικά με την αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών μετά και την εμπειρία της πανδημίας

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούλιος 2022, τ.1020

ΕΡΕΥΝΑ

των Γεώργιου Δουκίδη, καθηγητή Ηλεκτρονικού Επιχειρείν, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
και Θάνου Φαλάγγα, διευθυντή Enterpise & Business Marketing & CRM, Όμιλος ΟΤΕ

Οι Μικρές (με 1-10 εργαζομένους) και Μικρομεσαίες επιχειρήσεις (με 11-50 εργαζομένους) αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της εθνικής οικονομίας, καθώς καλύπτουν πάνω από το 99% του συνολικού αριθμού επιχειρήσεων στην Ελλάδα (~730.000 επιχειρήσεις) και το 75% των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα. Λόγω όμως της χαμηλής παραγωγικότητας και των περιορισμένων πόρων τους συμμετέχουν περιορισμένα στις εξαγωγές και συμβάλλουν μόνο κατά 40% στη συνολική προστιθέμενη αξία για την εθνική οικονομία. Άρα είναι αναγκαίο να υποστηριχθούν (μεταξύ άλλων) στις επενδύσεις τους σε ψηφιακές τεχνολογίες, οι οποίες βοηθούν στην αύξηση της παραγωγικότητας, στην εύρεση και εξυπηρέτηση των πελατών, στο αποδοτικότερο μάνατζμεντ, αλλά και στην καλυτέρευση της ανταγωνιστικής τους θέσης.

Η ποσοτική έρευνα «Η Ψηφιακή Ετοιμότητα των Μικρών & Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων στην Ελλάδα – 2022» που παρουσιάζεται σε αυτό το άρθρο καταγράφει την ψηφιακή ετοιμότητα των επιχειρήσεων που απασχολούν 1 έως 50 εργαζομένους, σε όλους τους κλάδους της αγοράς (εμπόριο, μεταποίηση, επαγγελματίες-επιστήμονες, τουρισμός-εστίαση, υπηρεσίες, κατασκευαστικές-οικοδομικές εταιρείες κ.λπ.) και πώς μπορούν να αξιοποιήσουν περισσότερο τις ψηφιακές τεχνολογίες προς όφελος της ανταγωνιστικότητάς τους.

Συγκεκριμένα αναλύει:

* την επιχειρηματική αξιοποίηση των ψηφιακών συστημάτων και υποδομών για (α) την ψηφιακή παρουσία και επικοινωνία, (β) τις ψηφιακές συναλλαγές και προώθηση, (γ) τις ψηφιακές υποδομές και (δ) τα διοικητικά συστήματα για τη διαχείριση των πόρων

* τον ρόλο που διαδραμάτισαν τα ψηφιακά εργαλεία στην αντιμετώπιση των προβλημάτων από την πρόσφατη υγειονομική κρίση

* τον Δείκτη Ψηφιακής Ετοιμότητας, που αποτελεί μια συνοπτική απεικόνιση της πληρότητας χρήσης 10 ψηφιακών λύσεων για κάθε επιχείρηση

* και, τέλος, τα επιχειρηματικά οφέλη από τις ψηφιακές τεχνολογίες αλλά και τα προβλήματα στη χρήση τους προς αντιμετώπιση και επίλυση.

Η έρευνα που εκπόνησε το Εργαστήριο Ηλεκτρονικού Εμπορίου (ELTRUN) του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών για λογαριασμό της COSMOTE διεξήχθη –με τη μέθοδο των τηλεφωνικών συνεντεύξεων– τον Μάρτιο-Απρίλιο 2022, ενώ αντίστοιχες είχαν πραγματοποιηθεί το καλοκαίρι του 2019 και του 2020. Στην τωρινή έρευνα πραγματοποιήθηκαν συνολικά συνεντεύξεις με 500 επιχειρήσεις πανελλαδικά. Παρακάτω καταγράφονται τα κύρια ευρήματα και συμπεράσματα της έρευνας.

Αξιοποιώντας τα ψηφιακά συστήματα

Υψηλά κινούνται τα ποσοστά χρήσης των τεχνολογιών (7 στις 10 ΜμΕ) και με αύξηση από το 2020 για την ψηφιακή παρουσία και ψηφιακή επικοινωνία. Οι κύριες λύσεις επικοινωνίας είναι τα Viber (57% για εκτός και 27% για εντός), Messenger (36% και 13%) και WhatsApp (15% και 11%), ενώ τα κυρία εργαλεία τηλεδιάσκεψης είναι τα Zoom (59%), Skype (46%), Microsoft Teams (41%), Team Viewer (13%) και Cisco Webex (11%).

Σημαντικές αυξητικές τάσσεις καταγράφηκαν το 2022 (σε σχέση με το 2020) στις ψηφιακές συναλλαγές, προώθηση και πωλήσεις. Μάλιστα οι 7 στις 10 ΜμΕ δηλώνουν ικανοποιημένες με τα eshop τους, ενώ το 26% με eshop πραγματοποιούν πάνω από το 25% των πωλήσεών τους ηλεκτρονικά. Τα κύρια μέσα κοινωνικής δικτύωσης που αξιοποιούνται είναι: Facebook (95%), Instagram (με τη μεγάλη αύξηση από 49% σε 65%), LinkedIn (15%) και Twitter (9%). Οι κύριες ψηφιακές προωθητικές ενέργειες είναι: Google Search (68%), GDN (63%), Facebook Ads (57%) και Instagram (39%).

Υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για τις ψηφιακές υποδομές, ενώ παρατηρείται στασιμότητα στην αξιοποίηση διοικητικών συστημάτων για διαχείριση των πόρων.

Αύξηση της αξιοποίησης ειδικών στην κατασκευή και υποστήριξη των τεχνολογικών λύσεων. Συγκεκριμένα, αυξήθηκαν τα ποσοστά των ΜμΕ όπου ένας ειδικός επαγγελματίας δημιούργησε το site (από 65% σε 77%) και τους υποστήριξε στις οργανωμένες ψηφιακές καμπάνιες (από 17% σε 33%).

Η ψηφιακή ετοιμότητα των ΜμΕ

1 στις 2 ΜμΕ βρίσκονται ακόμη στα αρχικά στάδια της ψηφιακής ετοιμότητας. Ο Δείκτης Ψηφιακής Ετοιμότητας αποτυπώνει τον βαθμό ψηφιακής ωριμότητας των ΜμΕ με βάση τη χρήση δέκα σημαντικών ψηφιακών συστημάτων και υποδομών όσον αφορά: (α) την ψηφιακή παρουσία και επικοινωνία (ιστοσελίδα, ψηφιακή επικοινωνία), (β) τις ψηφιακές συναλλαγές και προώθηση (μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ψηφιακές καμπάνιες, ηλεκτρονικό κατάστημα), (γ) τις ψηφιακές υποδομές (ψηφιακή ασφάλεια, cloud) και (δ) τα διοικητικά συστήματα για τη διαχείριση των πόρων (ERP, CRM, IoT ή data analytics). Το 54% των ΜμΕ βρίσκεται στα δύο αρχικά στάδια της ψηφιακής ετοιμότητας (Elementary και Basic), όπου χρησιμοποιούν μόνο ένα έως τέσσερα από τα παραπάνω ψηφιακά συστήματα/υποδομές. Επίσης, το 28% βρίσκεται στο μεσαίο στάδιο (Medium) με πέντε ή έξι ψηφιακά συστήματα/υποδομές. Τα ποσοστά των ΜμΕ που βρίσκονται σε προχωρημένα στάδια ψηφιακής ωριμότητας (Advanced και Ideal, με επτά έως δέκα από τα παραπάνω ψηφιακά συστήματα/τεχνολογίες) αυξήθηκαν από 12% το 2020 σε 19% το 2022. Επίσης, ο συνολικός μέσος όρος του Δείκτη Ψηφιακής Ετοιμότητας αυξήθηκε από το 4,06 το 2020 σε 4,47 το 2022.

 

Η ψηφιακή ετοιμότητα επηρεάζεται από το μέγεθος των εταιρειών και τον κλάδο δραστηριότητάς τους. Οι μεγαλύτερες εταιρείες (με 11-50 εργαζομένους) έχουν υψηλότερη ψηφιακή ετοιμότητα σε σχέση με τις μικρότερες. Για παράδειγμα, στο προχωρημένο στάδιο Advanced βρίσκονται το 44% του δείγματος ΜμΕ με πάνω από 10 εργαζομένους και μόλις το 21% του δείγματος ΜμΕ με 2-5 εργαζομένους και 18% με 1 εργαζόμενο. Ο κλάδος με την υψηλότερη ψηφιακή ετοιμότητα είναι οι υπηρεσίες (με μέσο όρο 6,15) και έπονται ο τουρισμός (4,73), εμπόριο (4,68) και μεταποίηση (4,40).

Οι ψηφιακές δεξιότητες των ΜμΕ επηρεάζουν θετικά την ψηφιακή τους εξέλιξη/ετοιμότητα. Οι ψηφιακά πιο ώριμες εταιρείες (επίπεδο Advanced) αναφέρουν ότι το 100% των υπαλλήλων διαθέτουν τις απαραίτητες ψηφιακές δεξιότητες και το 100% παρακολουθούν εκπαιδευτικά προγράμματα για το συνεχές up-skilling των δεξιοτήτων τους. Τα αντίστοιχα ποσοστά για τις ΜμΕ που βρίσκονται στα αρχικά στάδια της ψηφιακής ετοιμότητας είναι πολύ μικρά. Για παράδειγμα, στην ομάδα Elementary είναι 12% και 18% αντίστοιχα, ενώ στην ομάδα Basic είναι 46% και 21% αντίστοιχα.

Η εποχή COVID

Ο Covid επηρέασε αρνητικά 1 στους 2 και μόνο 1 στους 5 επανήλθαν πλήρως στην προ Covid κατάσταση λειτουργίας. Η περίοδος Covid επηρέασε ποικιλοτρόπως αρνητικά τις επιχειρήσεις, με κύρια προβλήματα τα υγειονομικά (53% των ΜμΕ ανέφεραν την τήρηση των υγειονομικών μέτρων ως σημαντική αρνητική επίδραση από τον Covid), οικονομικά (42% ανέφεραν τη μείωση πωλήσεων), εμπορικά (40% ανέφεραν την επικοινωνία με πελάτες), logistics (37% ανέφερε την παράδοση των προϊόντων) και συναλλακτικά (33% ανέφεραν τις συναλλαγές με το Δημόσιο).

2 στους 3 αξιοποίησαν τις ψηφιακές τεχνολογίες για να ξεπεράσουν τα προβλήματα λόγω Covid και 6 στους 10 θα συνεχίσουν τη χρήση τους και στο μέλλον. Συγκεκριμένα, 46% χρησιμοποίησαν ψηφιακά εργαλεία για περισσότερη τηλεργασία, 39% οργάνωσαν περισσότερες τηλεδιασκέψεις και 46% πραγματοποίησαν περισσότερες ψηφιακές προωθητικές ενέργειες. Τέλος, για όσους είχαν ηλεκτρονικά κατάστημα, 74% παρατήρησαν αύξηση στην κίνηση του eshop και 51% αύξηση στις τηλεφωνικές παραγγελίες.

Οι ψηφιακά πιο ώριμες εταιρείες αξιοποίησαν περισσότερο τις ψηφιακές τεχνολογίες για να ξεπεράσουν τα προβλήματα λόγω Covid. Οι πιο ώριμες ψηφιακά εταιρείες επανήλθαν πιο εύκολα στην κανονικότητα (π.χ. στην ομάδα Advanced το 24% έχουν επανέλθει πλήρως στην προ Covid εποχή) από τις άλλες λιγότερο ώριμες (π.χ. στην ομάδα Elementary το 15% έχουν επανέλθει πλήρως στην προ Covid εποχή). Οι ψηφιακά πιο έτοιμες εταιρείες ήταν σε ευνοϊκότερη θέση, καθώς μπορούσαν ευκολότερα να χρησιμοποιούν τις ψηφιακές τεχνολογίες για να ξεπεράσουν τα σχετικά προβλήματα. Για παράδειγμα, το 55% των εταιρειών Advanced αξιοποίησε τις τεχνολογίες για τον σκοπό αυτό και μόνο το 18% των εταιρειών στην κατηγορία Elementary.

Οφέλη και προβλήματα

Οι ΜμΕ κατέγραψαν σημαντικά επιχειρηματικά οφέλη (επικοινωνία, προγραμματισμός, σχέσεις, έλεγχος πόρων) με την αξιοποίηση των τεχνολογιών, με τις ψηφιακά πιο ώριμες να έχουν σχετικό πλεονέκτημα. Συγκεκριμένα, το 75% των ΜμΕ ανέφεραν στα οφέλη από την αξιοποίηση των τεχνολογιών την αποτελεσματικότερη επικοινωνία, το 67% τον καλύτερο προγραμματισμό των εργασιών, το 64% τη διαχείριση σχέσεων με τους πελάτες, το 62% τον καλύτερο έλεγχο των πόρων, το 55% τη βελτίωση λήψης αποφάσεων και το 54% την αύξηση της ανταγωνιστικότητάς τους. Ο Δείκτης Ψηφιακής Ετοιμότητας επηρεάζει θετικά τα επιτευχθέντα επιχειρηματικά οφέλη, αφού για όλα τα οφέλη καταγράφεται αύξηση των μέσων όρων για κάθε κατηγορία εταιρειών με πιο αυξημένη κάθε φορά ψηφιακή ετοιμότητα (δηλαδή με σειρά αύξουσας σημασίας: Elementary, Basic, Medium, Advanced).

Τουλάχιστον 1 στους 2 κατέγραψαν ποσοτικά οφέλη, όπως μείωση κόστους και αύξηση πωλήσεων, και μάλιστα σε σημαντικά ποσοστά. Από το 64% των ΜμΕ που δήλωσαν ικανοποιητική αύξηση πωλήσεων από την αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών, το 29% διαπίστωσαν αυξήσεις ακόμα και πάνω από 20%. Αντίστοιχα, από το 59% των ΜμΕ που δήλωσαν ικανοποιητική μείωση κόστους από τις ψηφιακές τεχνολογίες, το 16% διαπίστωσαν μειώσεις ακόμα και πάνω από 20%.

Οι ΜμΕ που συνδυάζουν έξυπνα ψηφιακές τεχνολογίες/συστήματα (ERP & CRM, eshop & ψηφιακή καμπάνια) ανέφεραν ότι αποκόμισαν περισσότερα επιχειρηματικά οφέλη. Σχεδόν σε όλα τα επιχειρηματικά οφέλη, οι ΜμΕ που αξιοποιούν συνδυαστικές τεχνολογίες καταγράφουν υψηλότερα ποσοστά θετικής καταγραφής ωφελειών σε σύγκριση με τις εταιρείες που χρησιμοποιούν μόνο μία ή καμία από αυτές τις τεχνολογίες. Παράλληλα, οι ΜμΕ που συνδυάζουν αυτές τις τεχνολογίες τις χρησιμοποίησαν αποτελεσματικότερα για να αντεπεξέλθουν στα προβλήματα λόγω Covid. Για παράδειγμα, ενώ στο σύνολο του δείγματος το 32% των ΜμΕ αξιοποίησαν τις τεχνολογίες για να ξεπεράσουν τα προβλήματα λόγω Covid, στο δείγμα των ΜμΕ με διοικητικά συστήματά ERP και CRM το ποσοστό αυτό ανέβηκε στο 48%.