Οικονομική Επιθεώρηση, Iανουάριος 2021, τ. 1002

του Χάρη Σαββίδη

Το ελληνικό κράτος που δημιουργήθηκε το 1830 (με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, στις 3/2) περιλάμβανε μικρό μέρος των σημερινών εδαφών. Ακολούθησαν προσαρτήσεις εδαφών σε 5 χρονικές περιόδους. Η αρχή έγινε με τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης της 8ης Απριλίου 1865, μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Αγγλίας, στο πλαίσιο της οποίας δόθηκαν τα Επτάνησα. Στις 20 Ιουνίου 1881, έπειτα από την ήττα των Οθωμανών στον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878, με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης παραχωρήθηκαν η Θεσσαλία (εκτός της Ελασσόνας) και η περιοχή της Άρτας. Μετά το τέλος των δύο βαλκανικών πολέμων, με τις Συνθήκες του Λονδίνου και του Βουκουρεστίου (το 1913) περιήλθε στην ελληνική επικράτεια το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας και της Ηπείρου, καθώς και η Κρήτη. Ακόμη, με τη Συνθήκη του Νεϊγί στις 27 Νοεμβρίου 1919 δόθηκε από τη Βουλγαρία η Δυτική Θράκη. Τέλος, στις 10 Φεβρουαρίου 1947 υπογράφηκε στο Παρίσι συνθήκη ειρήνης με την Ιταλία, σύμφωνα με την οποία τα Δωδεκάνησα αποδίδονταν στην Ελλάδα, η οποία θα αποκτούσε έτσι τα σημερινά της σύνορα.

Το 2021 σηματοδοτεί τη συμπλήρωση δύο αιώνων από το ξέσπασμα της επανάστασης που οδήγησε στη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Από τη φύση του μπορεί, λοιπόν, να θεωρηθεί έτος αναστοχασμού της μέχρις εδώ διαδρομής και στοχασμού για τη μελλοντική πορεία.

Κατά τον πρώτο αιώνα της διαδρομής, κυριάρχησαν οι προσπάθειες δημιουργίας κράτους και διαμόρφωσης των συνόρων του στη βάση της εθνικής αφήγησης και της Μεγάλης Ιδέας. Σε μεγάλο βαθμό αυτή υλοποιήθηκε κατά τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα και εγκαταλείφθηκε μετά τη συντριβή του ελληνικού στρατού το 1922. Κατά τον δεύτερο αιώνα της διαδρομής, μοναδική προσθήκη στα εδάφη της Ελλάδας ήταν αυτή των Δωδεκανήσων, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Έκτοτε τα σύνορα έχουν παραμείνει αμετάβλητα.

Η αποτίμηση της ιστορικής πορείας δεν μπορεί, βέβαια, να γίνει στη βάση της εδαφικής έκτασης ή του πληθυσμού. Στις δημοκρατίες ζητούμενο δεν είναι η κατοχή εδαφών αλλά η ευημερία των ανθρώπων. Τα τελευταία χρόνια, έχοντας ενδεχομένως ως ορόσημο «κορυφής» το 2004, κυρίαρχη είναι η αίσθηση ότι η ευημερία των ανθρώπων υποχωρεί. Έμπρακτη απόδειξη του ισχυρισμού αποτελεί η συνεχής φυγή στο εξωτερικό, κυρίως νέων και μορφωμένων ανθρώπων. Κάτι αντίστοιχο, πάντως, συνέβαινε τις προηγούμενες δεκαετίες σε σχέση με την περιφέρεια της χώρας, προς όφελος των μεγάλων αστικών κέντρων και κυρίως της Αθήνας.

Κοιτάζοντας προς το μέλλον, ζητούμενο είναι η τάση αυτή να αντιστραφεί. Στη διάρκεια του 2021 η Οικονομική θα επιδιώξει να αναζητήσει σχέδιο πορείας για τις επόμενες δεκαετίες, εστιάζοντας σε κάθε τεύχος και σε διαφορετική «γωνιά» της χώρας. Αποφασίσαμε, δε, να ξεκινήσουμε από το… τέλος: τα Δωδεκάνησα, δηλαδή την τελευταία προσθήκη στον ελλαδικό χώρο. Επιλέγοντας ενδεικτικά ως ορόσημο τη συμπλήρωση 100 ετών ένταξής τους στην ελλαδική επικράτεια, το 2047, ποια στρατηγική θα μπορούσε να ακολουθηθεί ώστε να έχουμε ευημερία των αριθμών και κυρίως των ανθρώπων;

Δωδεκάνησος: Ήρθε η ώρα για ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης 

του Γιώργου Μανέττα

Το νήμα των θεμελιακών αλλαγών που συντελούνται σε παγκόσμιο επίπεδο, με άξονα την ψηφιακή επανάσταση, καλείται να πιάσει η Δωδεκάνησος. Εβδομήντα τρία χρόνια από την ενσωμάτωση στην Ελλάδα, η περιοχή, αξιοποιώντας τα διδάγματα του παρελθόντος, οφείλει να βρει τη θέση που της αρμόζει στη νέα εποχή που ανατέλλει μετά την πανδημία του κορονοϊού – και να συνεχίσει να συνεισφέρει ποικιλοτρόπως στην εθνική οικονομία, όντας ένας από τους βασικούς αιμοδότες του ελληνικού τουρισμού.

Στο τεύχος Ιανουαρίου, η Οικονομική Επιθεώρηση αναζητά ένα ολιστικό σχέδιο ανάπτυξης για την περιοχή, το οποίο θα αναγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες του κάθε νησιού. Μιας περιοχής με πλούσια ιστορία και τεράστια πολιτιστική προσφορά στον κόσμο: που χάρισε στη φιλοσοφία τον Έλληνα σοφό Κλεόβουλο τον Λίνδιο και στην επιστήμη τον θεμελιωτή της Ιατρικής Ιπποκράτη τον Κώο, ενώ στα χρόνια της ρωμαιοκρατίας η Ρόδος επέβαλε στους Ρωμαίους τον ναυτικό της νόμο, τον πρώτο ναυτικό κώδικα στην παγκόσμια ιστορία.

Ακόμη και στον τουρισμό, η Δωδεκάνησος χρειάζεται να ακολουθήσει άλλο δρόμο. Το μοντέλο του μαζικού τουρισμού, το οποίο αποτέλεσε την κινητήριο δύναμη τις προηγούμενες δεκαετίες, αποδείχθηκε πως είναι εξαιρετικά ευάλωτο. Ο υφυπουργός Τουρισμού Μάνος Κόνσολας θέτει τους στρατηγικούς άξονες πάνω στους οποίους θα μπουν τα θεμέλια του νέου οικοδομήματος: α) η επένδυση στην ποιότητα, β) το ισχυρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, γ) ο ψηφιακός μετασχηματισμός των τουριστικών επιχειρήσεων και δ) η ανάπτυξη νέων μορφών τουρισμού. Ο τελευταίος άξονας θα μπορούσε, σύμφωνα με τον Μ. Κόνσολα, να αποτελέσει και το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα της περιοχής. Κάτι που επισημαίνει και ο πρώην υπουργός Τουρισμού Γιώργος Νικιτιάδης στο βιβλίο που εξέδωσε πριν από μερικά χρόνια, καταθέτοντας προτάσεις για την αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη τουριστική αξιοποίηση της Δωδεκανήσου, μέσα από την ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας του κάθε νησιού.

Για τον βουλευτή Δωδεκανήσου ΣΥΡΙΖΑ και πρώην αναπληρωτή υπουργό Ναυτιλίας Νεκτάριο Σαντορινιό, τα Δωδεκάνησα μπορούν και πρέπει να υιοθετήσουν ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, με εμβρυουλκό πάντοτε τον τουρισμό, που είναι κυρίαρχος στην οικονομία της χώρας. «Έχουμε αρκετές ξενοδοχειακές μονάδες, δεν χρειαζόμαστε άλλες», σημειώνει χαρακτηριστικά και μιλά για τη σημασία της δυναμικής ανασυγκρότησης του μεταποιητικού τομέα αλλά και την επένδυση στις νέες τεχνολογίες, επισημαίνοντας πως η περιοχή θα μπορούσε να καταστεί και «κοιλάδα του ηλεκτρονικού νέφους» (cloud valley) της Ελλάδας.

Το πρόσφατο παράδειγμα της Αστυπάλαιας, με την επένδυση της VW στην ηλεκτροκίνηση, αλλά και η Τήλος, που έλαβε πανευρωπαϊκή διάκριση για τη στροφή στην πράσινη ανάπτυξη, δείχνουν τις προοπτικές αλλά και τον εναλλακτικό δρόμο που μπορεί να ακολουθήσει η περιοχή. Σύμφωνα με τον Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιώργο Χατζημάρκο, όλοι οι κρίσιμοι τομείς για την πορεία της χώρας τα επόμενα χρόνια συναντώνται στο Νότιο Αιγαίο: ενέργεια, τουρισμός, προσέλκυση επενδύσεων, ενεργοποίηση ιδιωτικοποιήσεων. «Με αυτό ως γνώμονα πρέπει να χαράξουμε τη μετάβαση στη μετά Covid-19 εποχή», υπογραμμίζει ο Γ. Χατζημάρκος, τονίζοντας την ανάγκη να δοθούν στα νησιά τα εργαλεία και οι θεσμικές αλλαγές που θα μεγιστοποιήσουν την ανταγωνιστικότητα και τη συνεισφορά τους.

τα άρθρα, οι συνεντεύξεις και τα σχετικά ρεπορτάζ στο τεύχος Ιανουαρίου της Οικονομικής

 

 

Το 1997, με την ευκαιρία του εορτασμού της επετείου της πεντηκονταετίας από την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Καστανιώτη το βιβλίο “Δωδεκάνησος. Η μακρά πορεία προς την ενσωμάτωση”. Η έκδοση περιλαμβάνει 133 διπλωματικά έγγραφα σχετικά με τη δράση της ελληνικής, ιταλικής και τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στο θέμα της ένταξης της Δωδεκανήσου στον εθνικό μας κορμό, την κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ζωή των Δωδεκανησίων, την εθελοντική συμμετοχή των τελευταίων στον συμμαχικό αγώνα, προσφέροντας μια συνολική και πολύπλευρη εικόνα των νησιών κατά την περίοδο 1943-1951.