Eν τω μεταξύ στην Τουρκία…

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Είναι τόσο ισχυρό το κύμα του κορωνοϊού που περνάει πάνω από την χώρα, ώστε το εγκατεστημένο μέτωπο ανησυχίας που έχει διαμορφωθεί με την επιδείνωση των ΕλληνοΤουρκικών υποχώρησε. Μέτωπο το οποίο συντηρεί και κάθε τόσο παροξύνει η «διαχείριση» του Προσφυγικού/Μεταναστευτικού από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στα Ελληνικά σύνορα.

Όμως η Τουρκική πλευρά αυτού του μετώπου απειλητικής αστάθειας βρίσκεται τον τελευταίο καιρό, τις εντελώς τελευταίες μέρες, σε επιπρόσθετα απρόβλεπτο έδαφος. Η διαχείριση της επιδημίας του κορωνοϊού με την μέθοδο της άρνησης – και εδώ, ο Ερντογάν λειτούργησε με την λογική Τραμπ: αρχικά άρνηση/διακωμώδηση όταν αναφερόταν στους χυμούς blackberry και ροδιού που τον κρατούν υγιή, συν με αναφορές ανθρώπων του στο DNA των Τούρκων που αποκρούει τους ιούς, ύστερα λόγος ψυχραιμίας και διάψευσης των κρουσμάτων, τελικά καθυστερημένη αποδοχή της επιδημίας και κλιμακούμενα μέτρα – δημιούργησε περίεργες καταστάσεις. Πιο πρόσφατη (και ιδιαίτερα σημαντική, με δεδομένη την φύση του Τουρκικού καθεστώτος) η επιβολή αυστηρού πλαισίου προφυλάξεων σε στρατιωτικές μονάδες, ξεκινώντας από τις στρατιωτικές σχολές (πάντα το φυτώριο εξουσίας) τις εντελώς τελευταίες ημέρες – μάλιστα με πάγωμα ασκήσεων, οι οποίες είχαν προγραμματισθεί.

Όπως παντού ανά τον κόσμο, η επιδημία του κορωνοϊού στην Τουρκία απειλεί να έχει ισχυρές αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις. Αν μη τι άλλο, η Τουρκική οικονομία προσπορίζεται σχεδόν 12% του ΑΕΠ της από τον τουρισμό (ο Έλληνας αναγνώστης μην χαμογελάσει, εδώ: εμείς έχουμε πάνω από 20% από τον τουρισμό), ενώ ήδη βρισκόταν σε φάση βαθύτερης αποσταθεροποίησης. Ακριβέστερα, είχε κατορθώσει στα μέσα της περασμένης χρονιάς να σταθεροποιηθεί, προσπερνώντας και τις Αμερικανικές εμπορικές κυρώσεις του 2018-19, όμως πάλι από το φθινόπωρο ξεφεύγει.

Εν τω μεταξύ, η διατήρηση δυο ενεργών πολεμικών μετώπων από την Τουρκία – ένα «εγκατεστημένο» και πολύπλευρο, στην Συρία και ένα ανερχόμενο στην Λιβύη (όπου επιπλέον υπάρχει και το ζήτημα της απόστασης) – μαζί και με την συνεχή «υποχρέωση» διαχείρισης ισχύος του Κουρδικού καθώς και με το διαψευδόμενο επισήμως αλλά ενεργό μέτωπο με την Ελλάδα στο Αιγαίο και (εδώ και βδομάδες, πλέον…) στο πεδίο του κατευθυνόμενου Προσφυγικού στον Έβρο/στις Καστανιές και στα νησιά του Β. Αιγαίου, όλα αυτή η κατάσταση έχει φορτώσει με κόστος την ήδη κλονισμένη Τουρκική οικονομία.

Τι θα πει όμως «κλονισμένος»; Θα πει ότι – ιδιαίτερα μετά την απομάκρυνση πέρσι του Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Μουράτ Τσετίνκαγκα (που είχε πείσει το διεθνές σύστημα) και την ριζική περικοπή των επιτοκίων (ακριβώς προκειμένου να στηριχθεί «σε λογική Ερντογάν» η οικονομία), η τουρκική λίρα σημείωσε πρόσθετη υποχώρηση κατά 20% τους τελευταίους μήνες, κινούμενη γύρω στις 6,5 λίρες/ευρώ και εγκαθιστώντας τον πληθωρισμό σε διψήφια ποσοστά. Αυτή η κατάσταση, δε, την στιγμή που έχουν διατεθεί από τα συναλλαγματικά αποθέματα άνω των 30 δις δολαρίων για να «κρατηθεί» η λίρα, και έχουν πιεσθεί οι τράπεζες (και οι ιδιώτες) να μένουν σε τουρκικές λίρες. (Εδώ, πάλι, μια διευκρίνηση: η ζωή με υψηλό πληθωρισμό δεν είναι άγνωστη στην Τουρκία: παλιότερα, μέχρι και με 120% ετήσιο ρυθμό έχουν ζήσει οι Τούρκοι. Όμως αυτή την φορά υπήρξε τραυματική η αύξηση της τιμής των εισιτηρίων, αλλά και βασικών τροφίμων).

Το βαρύτερο, πάντως, για μια χώρα με τα πληθυσμιακά χαρακτηριστικά της Τουρκίας; Η ανεργία – η καταγραφόμενη/ομολογημένη – έχει ξεπεράσει το 13%. Σημειώστε ότι από τις αφηγήσεις των ανθρώπων που απωθήθηκαν από το τουρκικό καθεστώς στα σύνορα και δημιούργησαν το σκηνικό στις Καστανιές/Παζάρ Κουλέ πολλοί αφηγούνται ότι έχασαν πρόσφατα τις δουλειές τους: αυτή είναι μια σοβαρή εσωτερική πίεση – σοβαρότερη όσο θα περνάει ο καιρός. Τουρκία με ανεργία, εκρηκτική κατάσταση.

Επιστρέφοντας, όμως, στην επίπτωση του κορωνοϊού σε κοινωνικό επίπεδο και στην πολεμική μηχανή της Τουρκίας – ακόμη και στην ανάπτυξη/deployment των πλωτών γεωτρυπάνων στην Ανατολική Μεσόγειο: πώς κάνεις τις μετατροπές στο νεωστί κτηθέν Sertao//Κανουνί Σουλτάν (μετά τα Γιαβούζ και Φατίχ) όταν βρίσκεσαι με το πλήρωμά τους σε 15ήμερη καραντίνα ως καλωσόρισμα; – βρίσκουμε μιαν ακόμη περιοχή αβεβαιότητας να διαμορφώνεται. Και επανέρχεται το ερώτημα: πού θα οδηγήσει η πρόσθετη αβεβαιότητα; Σε πρόσθετη επιθετικότητα ή σε διστακτική ενεργοποίηση της διπλωματίας;

Πάντως, μετά την χθεσινή τηλεδιάσκεψη Ερντογάν-Μέρκελ-Μακρόν-Τζόνσον, ο πρώτος έλεγε: «Θα δραστηριοποιήσουμε πιο ενεργά τους μηχανισμούς διπλωματίας και συνεργασίας […] να επιλύσουμε τα προβλήματα το συντομότερο δυνατόν». Καταγράφηκε από ελληνικής πλευράς – όχι η δήλωση, φυσικά, αλλά η μετατόπιση κλίματος;