Ο επανεκλεγείς πρόεδρος της Γαλλίας θέλει να κυβερνήσει αλλιώς – και πώς μια νέα συμμαχία της Αριστεράς επιδιώκει να τον μπλοκάρει

Μέρες αφότου επανεξελέγη πρόεδρος της Γαλλίας, ο Εμανουέλ Μακρόν βρέθηκε –και παρέμεινε επί ώρες– σε μια μικρή πόλη στους πρόποδες των Πυρηναίων, να μοιράζει χειραψίες σε φίλους και υποστηρικτές του. Μόλις είχε πέσει η αυλαία μιας διχαστικής καμπάνιας, οπότε η επίσκεψη αυτή του προέδρου Μακρόν σχεδιάστηκε ως επίδειξη προθέσεων επούλωσης των τραυμάτων – και αφουγκράσματος της κοινής γνώμης. Ο τεχνοκράτης διώκτης του λαϊκισμού μπορούσε να βρίσκει ακόμη σημεία επαφής με τον λαό –αυτό ήταν το μήνυμα– και με ανανεωμένη θητεία ως πρόεδρος επιθυμούσε να ακούει περισσότερο τον ως άνω λαό. Καιρός για συμφιλίωση, ανακοίνωσε ο Εμ. Μακρόν και για μια «νέα μέθοδο» διακυβέρνησης με διαβούλευση: «Δεν μπορούμε να τα λύσουμε όλα από là-haut (από την κορυφή)».

Για έναν ηγέτη που επεδίωξε να αναρριχηθεί σε κορυφές μεγαλείου με την εκκίνηση της προεδρικής του θητείας το 2017, πρόκειται για σαφή μεταστροφή. Ο κεντρώος Μακρόν έχει πλήρως συνειδητοποιήσει –έτσι φαίνεται τουλάχιστον– ποιο θα είναι το διακύβευμα της τελικής του θητείας (το γαλλικό Σύνταγμα επιτρέπει μόνο δύο διαδοχικές θητείες). Πάντως, η πρόκληση που έχει μπροστά του ο Εμανουέλ Μακρόν είναι χαρακτηριστική για όλα εκείνα με τα οποία είναι αντιμέτωποι, ανά την Ευρώπη, οι φιλελεύθεροι δημοκράτες όπως πασχίζουν να κρατήσουν μέτωπο απέναντι στις δυνάμεις του λαϊκισμού. Η περίπτωση της Γαλλίας –της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωζώνης– αποτελεί πεδίο δοκιμών με μεγάλη σημασία. Μέχρι το 2017, αν ο Εμ. Μακρόν μπορέσει να διατηρήσει την πλειοψηφία του στις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου, θα έχει αφήσει πίσω του μία δεκαετία σταθερής και ικανής διακυβέρνησης στην καρδιά της Ευρώπης […]. Πλην όμως, η Γαλλία που προέκυψε από την προεδρική εκλογή είναι διαιρεμένη και εύθραυστη.

Ο ίδιος ο Μακρόν βγήκε πολιτικά θριαμβευτής. Όπως και ο ίδιος αναγνώρισε, τη νίκη του την οφείλει εν μέρει σε όσους θέλησαν να κρατήσουν μακριά από την εξουσία την αντίπαλό του, τη λαϊκιστική και εθνικίστρια Μαρίν Λε Πεν. Η δική της καμπάνια βασίστηκε στην αίσθηση ταπείνωσης και στον θυμό που διακατέχει πολλούς Γάλλους ψηφοφόρους – και την αίσθηση αυτή την ενίσχυσε περαιτέρω. Αν ο Μακρόν δεν μπορέσει να βρει τρόπο να αντιμετωπίσει την πολιτική αποκαρδίωση, αν δεν κατορθώσει να οχυρώσει το δημοκρατικό κέντρο, τότε σε πέντε χρόνια θα παραδώσει μια Γαλλία πιο έτοιμη παρά ποτέ να φέρει ριζοσπάστη λαϊκιστή στην εξουσία.

Ο Εμ. Μακρόν έχει δουλειά να κάνει προκειμένου να βελτιώσει την κατανομή του πλούτου, όσο κι αν οι έως τώρα επιδόσεις του δεν ήταν άσχημες. Προκειμένου να ανταποκριθεί στις τοποθετήσεις του περί υπέρβασης των κομμάτων, χρειάζεται να αναζητήσει νέες ισορροπίες με τους Πράσινους και με την Αριστερά. Όμως η βασική αιτίαση αφορά περισσότερο την εκ μέρους του μοναχική άσκηση της εξουσίας, καθώς και την αίσθηση που δίνει ότι περιφρονεί τους λιγότερο ικανούς ή τυχερούς. Πώς θα μπορέσει η δεύτερη προεδρία Μακρόν να ακούει περισσότερο και να υπαγορεύει λιγότερο;

Μια πρώτη πρόκληση είναι να στρογγυλέψει το ύφος που συνοδεύει τη φιλοσοφία διακυβέρνησής του. Η πολιτική προσέγγιση Μακρόν βασίζεται στη λογική της «χειραφέτησης»: να δημιουργηθούν ευκαιρίες ώστε τα άτομα να βελτιώσουν τη ζωή τους, διατηρώντας όμως και ένα ισχυρό δίχτυ ασφαλείας για όσους σκοντάφτουν. Γι’ αυτό επένδυσε σε βελτίωση των πρώτων ετών εκπαίδευσης αλλά και της διατροφής στις φτωχότερες περιφέρειες, για τον ίδιο λόγο επεξέτεινε και τα προγράμματα μαθητείας. Αυτά όμως απαιτούν χρόνο, ενώ αφήνουν και κάποιους πίσω. Η αίσθηση έλλειψης σεβασμού σε όσους ακόμη παλεύουν υπονομεύει τη γνήσια επένδυση που γίνεται σε βελτιώσεις.

Μια άλλη προσέγγιση, προκειμένου να ελαφρυνθεί η αίσθηση ότι οι κοινοί άνθρωποι δεν ακούγονται, θα ήταν να τους δοθεί ισχυρότερη φωνή στα μεταξύ εκλογών διαστήματα. Ο Εμ. Μακρόν έχει αναφερθεί στο ενδεχόμενο να οργανωθεί λαϊκή διαβούλευση για ένα θέμα όπως ο υποβοηθούμενος θάνατος – ανάλογη με τη διαβούλευση που υπήρξε π.χ. στην Ιρλανδία για τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων. (Κάτι τέτοιο είχε επιχειρήσει γύρω από την κλιματική αλλαγή μετά τις διαμαρτυρίες των Κίτρινων Γιλέκων, πλην όμως με ασαφή αποτελέσματα.) Μια άλλη προσέγγιση θα ήταν να γίνει πιο αντιπροσωπευτικό το Κοινοβούλιο. Το 2019 ο Μακρόν επιχείρησε να καταστήσει το εκλογικό σύστημα αναλογικότερο, αλλά η Γερουσία (ελεγχόμενη από τους Républicains [της παραδοσιακής Δεξιάς] τον μπλόκαρε.

Η δεύτερη προεδρία Μακρόν θα χρειαστεί να συνεργαστεί και με τα ζόρικα συνδικάτα της Γαλλίας. Επιδιώκει να ανεβάσει την ηλικία συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 ή 65 χρόνια, καθώς και να βάλει τους δασκάλους να παρέχουν περισσότερα για καλύτερες αμοιβές. Όμως παρόμοιες μεταρρυθμίσεις δεν μπορεί να τις επιβάλει. Μπορεί σήμερα τα συνδικάτα να έχουν λιγότερα μέλη, αλλά δεν παύουν να διαθέτουν επιρροή. Οι διαπραγματεύσεις θα είναι ανηφορικές: ακόμη και μετριοπαθείς συνδικαλιστές ηγέτες απορρίπτουν το σχέδιο Μακρόν για τις συντάξεις.

Η παγίδευση της κορυφής…

Πάντως, τη μεγαλύτερη πρόκληση τη φέρνει ο εαυτός του ίδιου του Εμανουέλ Μακρόν. Ο χαρακτήρας του τον κάνει να παρακολουθεί τα πάντα. Ακόμη και οι θαυμαστές του λένε ότι ως πρόεδρος ο Μακρόν δεν είναι εύκολος προϊστάμενος· γι’ αυτό και καθυστέρησε τόσο να ορίσει νέο πρωθυπουργό […]. Πάντως, η δοκιμασία που έχει μπροστά της η φάση Μακρόν 2.0 είναι εν μέρει ίδια με εκείνη όλων των Ευρωπαίων ηγετών: πώς οι οικονομίες θα γίνουν πιο δίκαιες, πιο πράσινες και πιο ανταγωνιστικές – σε εποχή πολέμου, πληθωρισμού και εκτόξευσης των ενεργειακών τιμών; Ειδικά για τον ίδιο, υπάρχει και το ζήτημα αφενός πώς να συνδυάσει συνοχή της πολιτικής και αποτελεσματικότητας, αφετέρου να αποφύγει την επιβολή και τον διδακτισμό. Βέβαια, αν ο Εμανουέλ Μακρόν είχε ακούσει τους άλλους, δεν θα βρισκόταν σήμερα εκεί όπου είναι.

…και πώς μια νέα συμμαχία της Αριστεράς θέλει να μπλοκάρει την προεδρία Μακρόν

Στο πλαίσιο μιας πολιτικής κίνησης που ανέτρεψε την πολιτική τάξη πραγμάτων του τελευταίου μισού αιώνα στη Γαλλία, η ριζοσπαστική Αριστερά κατάπιε την Κεντροαριστερά. Ο 70χρονος φλογερός Ζαν-Λικ Μελανσόν, με ρητορικό ταλέντο και με προτίμηση προς τους Λατινοαμερικανούς αυταρχικούς ηγέτες, δρομολόγησε στις 7 Μαΐου μιαν εκλογική συμμαχία εν όψει των βουλευτικών εκλογών του Ιουνίου. Ονομάστηκε η εν λόγω συμμαχία με αρκετά εντυπωσιακό τρόπο «Νέα Λαϊκή, Περιβαλλοντική και Κοινωνική Ένωση» (NUPES, από τα αρχικά του τίτλου στα γαλλικά) και υποδηλώνει ήδη τον κύριο στόχο της στην προεκλογική της αφίσα: «Πρωθυπουργία Μελανσόν». Σοκάροντας τους μετριοπαθείς του παρελθόντος, οι Σοσιαλιστές, οι Πράσινοι (αλλά και οι Κομμουνιστές) προσήλθαν σ’ αυτό το συμμαχικό σχήμα.

Την επιτυχία αυτής της επιθετικής κίνησης, ο Μελανσόν την οφείλει στο 22% της λαϊκής ψήφου (που του εξασφάλισε την τρίτη θέση) που έλαβε στις προεδρικές κάλπες του Απριλίου. Ο αντι-νατοϊκός και ευρωσκεπτικιστής ηγέτης, ο οποίος τάχθηκε εναντίον της αποστολής όπλων στην Ουκρανία, ξεπέρασε κατά πολύ τις επιδόσεις των υπόλοιπων αριστερών υποψηφίων, συμπεριλαμβανομένου του υποψηφίου των Πρασίνων (4,6%), των Κομμουνιστών (2,3%) και των άλλοτε κεντρικής σημασίας Σοσιαλιστών (μόλις 1,8%). Αυτό επέτρεψε στον Ζ.-Λ. Μελανσόν να υπαγορεύσει –σχεδόν– τους όρους του. Δικοί του υποψήφιοι θα παρουσιαστούν σε 328 από τις 577 εκλογικές περιφέρειες της Γαλλίας, έναντι μόλις 70 για τους Σοσιαλιστές.

Οι όροι αυτής της συμμαχίας έχουν συμπεριλάβει δεσμεύσεις για μείωση της ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 62 στα 60, για επιβολή ενοικιοστασίου και αγορανομικών ελέγχων επί των τιμών σε αγαθά πρώτης ανάγκης, για συμμετοχή συνδικαλιστών στα ΔΣ των εταιρειών, καθώς και για επαναφορά του φόρου επί των μεγάλων περιουσιών. Οι υποστηρικτές της πυρηνικής ενέργειας Κομμουνιστές αποδέχθηκαν την αντι-πυρηνική στάση Μελανσόν. Πάντως, κεντρικός αρμός της προσέγγισής του είναι η «ανυπακοή» έναντι των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα δημοσιονομικά ελλείμματα, για τον ανταγωνισμό και την αγροτική πολιτική – μεταξύ άλλων, αυτά. Πρώην γερουσιαστής του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ο Μελανσόν είχε αποχωρήσει από το κόμμα το 2008, κυρίως λόγω των ευρωσκεπτικιστικών απόψεών του. Προ ετών είχε εκδώσει βιβλίο όπου έκανε λόγο για το «γερμανικό δηλητήριο», ενώ στο ίδιο αποκαλούσε την Άνγκελα Μέρκελ «τέρας». Προκειμένου να εξασφαλίσει τη στήριξη των –φιλοευρωπαίων– Σοσιαλιστών, η συμφωνία συνεργασίας κάνει λόγο για «παρέκκλιση» από ορισμένους κανόνες αντί για «ανυπακοή» έναντι της ΕΕ. Ουδείς όμως αμφιβάλλει για το ποια εκδοχή θα κυριαρχήσει εν τέλει.

Η συμφωνία που εξασφάλισε ο Ζαν-Λικ Μελανσόν έχει προκαλέσει σε ορισμένους κύκλους της Αριστεράς την προσδοκία ότι θα μπορούσε να κερδηθεί ο έλεγχος της Εθνοσυνέλευσης, με τις κάλπες που στήνονται στις 12 και 19 Ιουνίου. Αν κάτι τέτοιο συμβεί, δεν θα μπλοκάρουν απλώς και μόνο οι εφεξής μεταρρυθμιστικοί σχεδιασμοί του προέδρου Μακρόν για τη δεύτερη θητεία του, αλλά θα ξηλωθούν και όσες μεταρρυθμίσεις έχουν ήδη εφαρμοστεί. «Τα πάντα καθίστανται πλέον πιθανά», έγραφε το πρωτοσέλιδο της αριστερόστροφης Libération. Ο γνωστός Γάλλος οικονομολόγος Thomas Piketty καλωσόρισε την «επαναφορά της κοινωνικής και δημοσιονομικής δικαιοσύνης», σημειώνοντας πάντως ότι η σημερινή συμμαχία της Αριστεράς είναι λιγότερο φιλόδοξη από εκείνη που είχε βρεθεί στην εξουσία είτε το 1936 (επί Λεόν Μπλουμ) είτε το 1981 (επί Φρανσουά Μιτεράν).

Σοκ στην Κεντροαριστερά

Ωστόσο, η συμφωνία αυτή σόκαρε πολλούς στην Κεντροαριστερά. Ο πρώην πρόεδρος των Σοσιαλιστών Φρανσουά Ολάντ την αποκάλεσε «απαράδεκτη» και θεώρησε ότι δεν θα επιτύχει εκλογικά στις κάλπες. Πριν από δέκα χρόνια, το Σοσιαλιστικό Κόμμα είχε την προεδρία, τον έλεγχο των δύο σωμάτων του Κοινοβουλίου και την πλειοψηφία σε πολλές περιφέρειες και μεγάλες πόλεις. Η τωρινή συμφωνία τού παραχωρεί μόνον δύο εκλογικές περιφέρειες στο σύνολο των Παρισίων και –πολύ χαρακτηριστικό– ούτε καν την παλιά εκλογική περιφέρεια του Φρ. Ολάντ στην Κορέζ. Ο πρώην πρωθυπουργός (επί προεδρίας Ολάντ) Μπερνάρ Καζνέβ αποχώρησε από το κόμμα – με αισθήματα πικρίας.

Μπορεί όμως ο Ζ.-Λ. Μελανσόν να αρπάξει την πρωθυπουργία; Ασφαλώς διαθέτει δυναμική. Οι νεότεροι ψηφοφόροι προσελκύονται από την ξεκάθαρη πράσινη πολιτική του. Ο ίδιος είναι ο δεύτερος δημοφιλέστερος πολιτικός της Γαλλίας, σύμφωνα με μια δημοσκόπηση. Πάντως, υπό το σημερινό εκλογικό σύστημα των δύο γύρων, με συνδυασμό αναλογικής και πλειοψηφικού, θα χρειαστεί να παλέψει πολύ αν οι ψηφοφόροι της Δεξιάς στραφούν στον δεύτερο γύρο υπέρ υποψηφίων υποστηριζόμενων από τον Εμ. Μακρόν. Ενδιάμεση δημοσκόπηση [που λαμβάνει αυτή τη δομή του εκλογικού συστήματος υπόψη] έδειχνε τον σχηματισμό του οποίου ηγείται ο Ζ.-Λ. Μελανσόν να εξασφαλίζει 135-165 έδρες, οπότε και θα αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη δύναμη στην Εθνοσυνέλευση. Όμως, στον συνασπισμό κεντρώων κομμάτων περί τον Εμ. Μακρόν δίνει 310-350 έδρες, δηλαδή άνετη προεδρική πλειοψηφία.