Προσδοκίες και προβλήματα από ένα αποκεντρωμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα

 

Οι σκεπτικιστές έχουν πολύ υλικό για να τροφοδοτούν τη δυσπιστία τους. Οι πρώτοι που υιοθέτησαν το bitcoin (το αρχικό κρυπτονόμισμα) το χρησιμοποιούσαν προκειμένου να αγοράζουν ναρκωτικά, ενώ σήμερα χρησιμοποιείται στο κυβερνοέγκλημα
προκειμένου χάκερς να ζητούν λύτρα όταν μπλοκάρουν συστήματα υπολογιστών. Εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε ether (ένα άλλο κρυπτονόμισμα) κλάπηκαν προ μερικών μηνών όταν κάποιοι χάκερς βρήκαν τρύπα σε κρυπτογραφικό κώδικα. Πολλοί «πιστοί» άλλο παρά να προσδοκούν γρήγορο πλουτισμό από την παγκόσμια επενδυτική μανία που οδήγησε την αξία των κρυπτονομισμάτων πάνω από τα 2,2
τρισ. δολάρια. Υπάρχουν και οι απόλυτα φανατικοί του είδους: ο επιχειρηματίας που ανακοίνωσε, τον Ιούνιο, ότι το Ελ Σαλβαδόρ υιοθετούσε το bitcoin ως επίσημο νόμισμα αναλύθηκε σε λυγμούς on camera, ισχυριζόμενος ότι αυτό θα αποτελούσε τη σωτηρία της χώρας.
των κρυπτονομισμάτων δεν κάνουν.

Απατεώνες, ελαφρόμυαλοι και φανατικοί μπορεί να λειτουργούν αποθαρρυντικά. Και όμως: η ανάδυση αποκεντρωμένου οικοσυστήματος
χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών –που ήδη βαφτίστηκε DeFi– αξίζει ψύχραιμη προσέγγιση. Δίνει τη δυνατότητα να ξαναδικτυωθεί σε νέα βάση λειτουργίας το χρηματοπιστωτικό σύστημα, με όλες τις δυνατότητες και τους κινδύνους που κάτι τέτοιο συνεπάγεται.
Η πύκνωση της καινοτομίας που παρατηρείται στο πλαίσιο του DeFi θυμίζει το φαινόμενο που είχε παρατηρηθεί και στο ξεκίνημα του Διαδικτύου. Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι ζουν όλο και περισσότερο μέρος της ζωής τους συνδεδεμένοι στο Διαδίκτυο, η επανάσταση των κρυπτονομισμάτων μπορεί να οδηγήσει σε επανασχεδιασμό όλης της αρχιτεκτονικής της ψηφιακής οικονομίας.

Ο κόσμος του DeFi αποτελεί μία από τις τρεις τεχνολογικές τάσεις που διαταράσσουν σήμερα το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι τεχνολογικές εταιρείες που λειτουργούν «πλατφόρμες» προσέρχονται διεκδικητικά έναντι των τραπεζών, αλλά και των κυβερνήσεων. Οι ίδιες οι κυβερνήσεις λανσάρουν στην αγορά δικά τους ψηφιακά νομίσματα – τα govcoins. Το DeFi προσφέρει μια εναλλακτική προσέγγιση,
βασιζόμενη στη λογική διάχυσης της ισχύος αντί της συγκέντρωσής της. Η ρίζα της βρίσκεται στην τεχνολογία του blockchain, δηλαδή των ευρύτατων δικτύων ηλεκτρονικών υπολογιστών που τηρούν πλήρες, μη παρεμβάσιμο κοινό αρχείο συναλλαγών, το οποίο ενημερώνεται συνεχώς χωρίς να υπάρχει ανάγκη παρέμβασης κάποιας κεντρικής αρχής.

Το bitcoin, που προέκυψε το 2009 ως πρώτη μεγάλη εφαρμογή blockchain, σήμερα πλέον αποτελεί παρέκκλιση. Το δίκτυο blockchain του ethereum (που ξεκίνησε το 2015) φθάνει πλέον στο σημείο να διαθέτει κρίσιμη μάζα – σε αυτό δε στηρίζονται οι περισσότερες εφαρμογές DeFi. Τώρα ακριβώς που πλησιάζει στην κρίσιμη μάζα, όσοι το έχουν αναπτύξει αντιμετωπίζουν το κυρίως χρηματοπιστωτικό σύστημα κάπως σαν ορεκτικό μεζέ. Το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα απαιτεί να υπάρχει μια γιγαντιαία υποδομή προκειμένου να διατηρείται η εμπιστοσύνη μεταξύ συναλλασσόμενων που δεν γνωρίζονται αναμεταξύ τους – από τους οίκους συμψηφισμού και τους φορείς κανονιστικής συμμόρφωσης μέχρι τους κανόνες κεφαλαιακής επάρκειας και τα δικαστήρια. Πρόκειται για ένα πανάκριβο περιβάλλον, που συχνά δίνει υπερβολική εξουσία στους «εντός»: αρκεί να θυμηθείτε τις χρεώσεις της πιστωτικής κάρτας σας, ή πάλι να δείτε τα γιοτ των τραπεζιτών. Αντιθέτως, οι συναλλαγές σε βάση blockchain εξασφαλίζουν εμπιστοσύνη, είναι φθηνές και γρήγορες – τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο.

Η ανάδυση των εφαρμογών blockchain

Μπορεί το λεξιλόγιο του blockchain να είναι παράξενο, όμως οι βασικές πράξεις στα πλαίσια του DeFi είναι γνώριμες. Συναλλαγές στις αγορές, έκδοση δανείων, αποδοχή καταθέσεων μέσα από αυτοματοποιημένες συμφωνίες που ονομάζονται «έξυπνα συμβόλαια».
Ένα μέτρο αυτής της αγοράς είναι η αξία των ψηφιακών εκείνων στοιχείων τα οποία χρησιμοποιούνται ως εγγυήσεις: από σχεδόν μηδενικό επίπεδο το 2018, έχει φθάσει πλέον στα 90 δισ. δολάρια. Ένα άλλο μέτρο είναι ο όγκος των συναλλαγών που πιστοποιείται με τη χρήση του ethereum: το δεύτερο 3μηνο του 2021 έχει φθάσει τα 2,5 τρισ. δολάρια, δηλαδή περίπου όσο το ύψος των συναλλαγών που διακινούνται
μέσω της Visa, ή πάλι το 1/6 της δραστηριότητας στον Nasdaq.

Βαθμιαία, αρχίζει να αναδύεται η υπόσχεση ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος με χαμηλές τριβές: το DeFi επεκτείνεται σε όλο και πιο φιλόδοξο έδαφος. Το MetaMask, πορτοφόλι με βάση DeFi με ήδη πάνω από 10 εκατομμύρια χρήστες, λειτουργεί ως ψηφιακή ταυτότητα: προκειμένου να βρεθείς σε ένα αποκεντρωμένο «μετα-σύμπαν» όπου υπάρχουν καταστήματα που τα λειτουργούν χρήστες, συνδέεται το ψηφιακό σας πορτοφόλι με μια εικονική προσωπικότητα/avatar που μπορεί να περιφέρεται ψωνίζοντας. Αυτού του είδους οι ψηφιακοί
κόσμοι θα βρεθούν στο επίκεντρο όλο και πιο έντονου ανταγωνισμού, όσο το μερίδιο δαπάνης που θα μετακινείται διά του Διαδικτύου θα μεγαλώνει. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας μπορεί να επιβάλουν πελώριους φόρους σε παρόμοιες μινι-οικονομίες· φαντασθείτε το App Store της Apple να επιβάλλει χρεώσεις, ή το Facebook, να πουλάει μυστικά της προσωπικότητας/avatar που χρησιμοποιείτε. Καλύτερη λύση
θα ήταν αποκεντρωμένα δίκτυα, τα οποία να φιλοξενούν εφαρμογές και που να τα τρέχουν οι χρήστες τους σε βάση αμοιβαιότητας. Το DeFi θα μπορούσε εδώ να εξασφαλίζει πληρωμές αλλά και κατοχύρωση δικαιωμάτων. Οι ενθουσιώδεις οπαδοί των κρυπτονομισμάτων βλέπουν στον ορίζοντα μια ουτοπία. Όμως, μέχρι να φθάσουμε εκεί ο δρόμος είναι μακρύς, τουλάχιστον προκειμένου το DeFi να γίνει αξιόπιστο όσο η JPMorgan Chase ή το PayPal. Ορισμένα προβλήματα που παρουσιάζονται είναι κοινότοπα: ένα κοινό παράπονο είναι ότι οι πλατφόρμες του blockchain δεν μπορούν να επεκτείνονται εύκολα, ή πάλι ότι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές που τις στηρίζουν καταναλίσκουν με σπάταλο τρόπο πολλή ηλεκτρική ενέργεια. Όμως, το ethereum αποτελεί μηχανισμό με δυνατότητες αυτοβελτίωσης:
όταν περνάει σε βάση υψηλής ζήτησης, τότε αυξάνουν και οι χρεώσεις που κάνει για τη διαδικασία επαλήθευσης την οποία προσφέρει, οπότε οι χρήστες έχουν ένα κίνητρο να ελαχιστοποιούν την ένταση χρήσης που κάνουν. Επίσης, θα υπάρξουν και νέες εκδοχές του
ethereum: κάποια στιγμή, μπορεί να το αντικαταστήσουν νέες, καλύτερες μορφές blockchain.

DeFi και πραγματικός κόσμος

Πάντως, η συζήτηση για το DeFi εγείρει και προβλήματα για το πώς μια εικονική οικονομία με τους δικούς της κανόνες θα διαπλέκεται και θα συλλειτουργεί με τον πραγματικό κόσμο. Μια περιοχή ανησυχίας είναι η απουσία μιας εξωτερικής άγκυρας αξίας. Τα κρυπτονομίσματα δεν διαφέρουν από το δολάριο ως προς το ότι στηρίζονται στην αίσθηση που όλοι διαθέτουν, από κοινού, σχετικά με τη χρησιμότητά τους: όμως, το παραδοσιακό νόμισμα έχει επιπλέον τη στήριξη κρατών (που διαθέτουν το μονοπώλιο της ισχύος) και κεντρικών τραπεζών (που παρεμβαίνουν ως πιστωτές τελικής καταφυγής). Χωρίς τα στοιχεία αυτά, το DeFi θα είναι έκθετο σε φαινόμενα πανικού. Ανησυχία υπάρχει επίσης και σε επίπεδο επιβολής των συμβατικών δεσμεύσεων: μπορεί το blockchain να λέει ότι έχετε την ιδιοκτησία ενός σπιτιού
– όμως μόνον η Αστυνομία μπορεί να επιβάλει έξωση.

Αλλά και η διακυβέρνηση ή πάλι η λογοδοσία στην εποχή του DeFi βρίσκονται σε υποτυπώδη μορφή. Το ξέπλυμα χρήματος άνθησε ήδη
στην γκρίζα ζώνη υπηρεσιών μεταξύ ethereum και τραπεζικού συστήματος. Επίσης, παρά τα περί αποκεντρωμένης λειτουργίας ορισμένοι προγραμματιστές και ιδιοκτήτες εφαρμογών διαθέτουν δυσανάλογη εξουσία στο σύστημα DeFi. Ένας δε εγκληματικός συντελεστής θα μπορούσε να κερδίσει τον έλεγχο της πλειοψηφίας των υπολογιστών ενός blockchain.

Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων του DeFi

Οι ελευθεριακοί θιασώτες του ψηφιακού κόσμου θα προτιμούσαν το DeFi να παραμείνει αυτόνομο – ατελές, πλην αγνό. Προκειμένου όμως να φτάσει στην επιτυχία, θα χρειαστεί να ενσωματωθεί στα παραδοσιακά χρηματοπιστωτικά και νομικά συστήματα. Πολλές εφαρμογές DeFi λειτουργούν με ευθύνη αποκεντρωμένων οργανισμών, που λύνουν ορισμένα ζητήματα με ψηφοφορία: αυτοί οι οργανισμοί θα πρέπει να υπαχθούν σε νόμους και κανονιστικά συστήματα. Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, όπου συντονίζεται η δράση των κεντρικών τραπεζών, έχει εισηγηθεί την ενσωμάτωση των govcoins στις εφαρμογές DeFi, και τούτο προκειμένου να εξασφαλίζεται η σταθερότητά τους.

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου οι νέες αλλά προβληματικές προσεγγίσεις –των τεχνολογικών πλατφορμών, των ισχυρών κυβερνήσεων και των εφαρμογών DeFi– θα ανταγωνίζονται ανάμεσά τους και θα αλληλεπιδρούν. Η καθεμιά απ’ αυτές εκφράζει μια αρχιτεκτονική αλλά και μια ιδεολογία για το πώς θα πρέπει να λειτουργούν οι οικονομίες. Όπως συνέβη τη δεκαετία του ‘90 και με το Διαδίκτυο, ουδείς γνωρίζει πού θα καταλήξει αυτή η επανάσταση. Όμως, θα μεταβάλει τη λειτουργία του χρήματος και, ως εκ τούτου, όλο τον ψηφιακό κόσμο.