Η προσέγγιση του Ιδρύματος Gates στη φιλανθρωπική

δράση –με βάση μελέτη δεδομένων– έχει πλεονεκτήματα αλλά και όρια

 

Η μηχανική εγκατάσταση Janicki Omni Processor –αξίας 2 εκατομμυρίων δολαρίων, με τη δαπάνη της να καλύπτεται από το ίδρυμα Bill και MelindaGates– έχει ως στόχο τη μετατροπή των ανθρώπινων αποβλήτων σε νερό και ηλεκτρισμό. Σε φτωχές πόλεις όπως το Ντακάρ της Σενεγάλης, όπου δοκιμάστηκε πιλοτικά, δημιουργεί την ελπίδα ότι οι κάτοικοι θα φέρνουν τα λύματα στις εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων αντί να τα ρίχνουν στον δρόμο.

Το OmniProcessorαποτελεί κλασικό παράδειγμα της προσέγγισης στη φιλανθρωπική δράση που έχει διαμορφώσει το ΊδρυμαGates. Ο BillGates προτιμά να εφαρμόζει επιχειρηματικού τύπου προσεγγίσεις στις φιλανθρωπικές του παρεμβάσεις, πράγμα που σημαίνει ότι επικεντρώνεται σε καινοτομικές, συχνά τεχνολογικού χαρακτήρα, λύσεις οι οποίες δίνουν ποσοτικοποιημένα αποτελέσματα. Οι εισροές και οι εκροές αυτής της μηχανολογικής εγκατάστασης μπορούν να μετρηθούν. Η πρώτη εκδοχή του OmniProcessor, που έφθασε στη Σενεγάλη το 2015, δεν ήταν σχεδιασμένη με δυνατότητα να χειρίζεται λύματα φορτωμένα με άμμο και πέτρες, όπως τα βρίσκει κανείς στο Ντακάρ. Ήτανδε κατασκευασμένη με υλικά που γρήγορα διαβρώνονταν λόγω του θαλασσινού αέρα της πόλης. Αυτά τα ελαττώματα διορθώθηκαν με την εκδοχή «2.0», που έφθασε φέτος στο Ντακάρ.

Ο BillGates υπερασπίζεται δυναμικά τη βασιζόμενη σε δεδομένα προσέγγιση του Ιδρύματος για τη φιλανθρωπική δράση. Όμως η πρώην σύζυγός του –που είναι πλέον γνωστή ως MelindaFrench-Gates– θεωρείται ότι έχει αμβλύνει αυτή την αδυσώπητη έμφαση στην αποτελεσματικότητα, και τούτο επειδή υποστηρίζει ότι οι μέθοδοι που στηρίζονται σε νούμερα και υπολογισμούς δεν είναι δυνατόν να δώσουν από μόνες τους λύσεις σταπολύπλοκα προβλήματα της φτώχειας. Η διαφορά αυτή στο πού θα δίνεται έμφαση εγείρει με τη σειρά της ερωτήματα για το πόσο το διαζύγιο του ζευγαριού –που ανακοινώθηκε προ μηνών– θα δρομολογήσει το ισχυρότερο μη κερδοσκοπικό Ίδρυμα της υφηλίου σε νέες κατευθύνσεις.

Η επιρροή που ασκεί το ΊδρυμαGates είναι τεράστια. Η περιουσία του, ύψους 50 δισ. δολαρίων, προέρχεται από συνεισφορά του BillGates, συνιδρυτή της Microsoft,και του WarrenBuffett, διεθνούς επενδυτή και φίλου του ζεύγους. Το 2019 το Ίδρυμα δαπάνησε 4 δισ. σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ: το ποσό αυτό είναι 11πλάσιο από τη δαπάνη του δεύτερου μεγαλύτερου ιδιωτικού ιδρύματος των ΗΠΑ με αναπτυξιακή στόχευση. Αν ήταν κράτος, το ΊδρυμαGatesθα κατατασσόταν στη 12η θέση από πλευράς παροχής ξένης βοήθειας, δηλαδή σε θέση μεταξύ της Ιταλίας και της Ελβετίας.

Το Ίδρυμα Gates είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος δωρητής προς τον ΠΟΥ/Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με πρώτο το αμερικανικό Δημόσιο. Αποτελεί ιδρυτικό μέλος του Gavi, του φορέα συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την εφαρμογή εμβολιαστικών προγραμμάτων στις φτωχές χώρες. Έχει δεσμεύσει πάνω από 1,8 δισ. δολάρια για την καταπολέμηση της Covid-19.

Δεν πρόκειται για την πρώτη φορά που εφαρμόζεται επιχειρηματικού τύπου προσέγγιση στη φιλανθρωπική δράση. Το 1889 ο μεγαλοβιομήχανος του κλάδου της χαλυβουργίας AndrewCarnegie είχε γράψει στο «Ευαγγέλιο του Πλούτου» του: «Ένα από τα σημαντικά εμπόδια στη βελτίωση του γένους μας είναι η χωρίς κριτήρια φιλανθρωπία». Προειδοποιούσε ότι το να δωρίζει κανείς χρήματα στους ανθρώπους χωρίς να ελέγχει επισταμένως πώς θα τα δαπανήσουν αποτελεί λάθος. Και ο ίδιος και άλλοι βιομήχανοι της εποχής, όπως οιHenry Ford ή JohnD. Rockefeller, δημιούργησαν μεγάλα ιδρύματα με ευρύτατα διοικητικά συμβούλια, προκειμένου να μοιράσουν τα κεφάλαιά τους – κατά κανόνα σε ύστερες φάσεις της ζωής τους.

Τις τελευταίες δεκαετίες το κέντρο βάρους της φιλανθρωπικής δράσης στην Αμερική έχει μετακινηθεί από την Ανατολή προς τη Δύση. Οι πλούσιοι ιδρυτές μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών δωρίζουν τον πλούτο τους ενόσω είναι ακόμη νέοι – δείχνουν δε ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο πώς δαπανούνται οι δωρεές αυτές. Πολλοί ακολουθούν το παράδειγμα του ΙδρύματοςGates, τόσο για τις θεματικές που επιλέγουν να στηρίζουν όσο και για τον τρόπο με τον οποίο υλοποιούνται οι δράσεις που στηρίζονται.

Αυτό εξηγεί ο NickTedesco, ο οποίος είχε υπηρετήσει στο Ίδρυμα Gates αλλά τώρα είναι επικεφαλής του Εθνικού Κέντρου για Οικογενειακή Φιλανθρωπία, που εδρεύει στην Ουάσιγκτον. «Η επιρροή του Ιδρύματος Gates είναι σήμερα υπέρμετρη». […]

Βέβαια, δεν συμπεριφέρονται μ’ αυτόν τον τρόπο όλοι οι δωρητές. Ορισμένοι περιορίζονται να κάνουν δωρεές σε φιλανθρωπικούς σκοπούς που τους συγκινούν και αφήνουν τους υπευθύνους τους να δαπανούν τα χρήματα όπως επιθυμούν. Η πρώην σύζυγος του JeffBezos (ιδρυτή της Amazon) MacKenzieScott έχει ανακοινώσει πάνω από 8 δισ. δολάρια σε δωρεές μετά τον Ιούλιο του 2020, με μια προσέγγιση που έχει βαφτίσει «σπορά δωρεάς». Προσέλαβε τον συμβουλευτικό Όμιλο Bridgewater, προκειμένου να βοηθήσει στην επιλογή στόχων της χρηματοδότησής της: οι δικές της δωρεές δεν περιλαμβάνουν συστάσεις ούτε απαιτήσεις για την υποβολή εκθέσεων προόδου.

Πάντως, η βασιζόμενη σε δεδομένα και σε τεχνολογία φιλανθρωπία του Ιδρύματος Gates δίνει λύσεις και σε ιδιαίτερα λεπτές καταστάσεις. Πρώτη πρωτοβουλία του BillGates είχε υπάρξει η προμήθεια κομπιούτερ για τις βιβλιοθήκες φτωχών περιοχών των ΗΠΑ, με σύνδεση στο Διαδίκτυο. Το έργο του Ιδρύματος Gates στον χώρο της υγείας αρχικά είχε στραφεί σε τεχνολογικές λύσεις, όπως η δημιουργία εμβολίων, προκειμένου να καταπολεμηθούν λοιμώδεις ασθένειες.

Πλην όμως, υπάρχουν τομείς όπου μια υπερ-αποτελεσματική προσέγγιση με επικέντρωση στα αποτελέσματα δεν σε πάει μακριά. Το να μετράς εμβόλια είναι εύκολο· πώς όμως αξιολογείς με ένα νούμερο την ελευθερία των γυναικών; Σύμφωνα με τον PatrickMetbwick, που ασχολείται με τα θέματα εκπαίδευσης στις ΗΠΑ για το Ίδρυμα Gates, το δυσκολότερο τμήμα της δράσης του αναμενόταν να είναι η υγεία παγκοσμίως. Ανακάλυψαν όμως ότι τα εκπαιδευτικά προγράμματα που στήριζαν ήταν πιο πολύπλοκα, εν μέρει λόγω της δυσχέρειας να αξιολογηθεί το τι έχουν μάθει κάθε φορά τα παιδιά – και τι θα έπρεπε να έχουν μάθει. «Η εκπαίδευση είναι κατά βάθος εγχείρημα βασιζόμενο σε κοινωνικές αξίες», παρατηρεί. […]

Τα περισσότερα Ιδρύματα έχουν εν μέρει την τάση να χρηματοδοτούν οργανισμούς που εδρεύουν σε πλούσιες χώρες, αντί για ανάλογες στις αναπτυσσόμενες – όπου όμως υπάρχουν περισσότερες ανάγκες. Ανάλυση των δωρεών του Ιδρύματος Gates από τον Economist και τον DavidMcCoy(καθηγητή Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο QueenMary του Λονδίνου) δείχνει ότι οργανισμοί με έδρα στην Αφρική και την Ασία έχουν λάβει μόλις 5,3% και 5,6%, αντιστοίχως, των δωρεών από το 1999 έως σήμερα – αν και επ’ εσχάτων το μερίδιο αυτό μεγαλώνει.

Οι λόγοι αυτής της ασυμμετρίας είναι πολυποίκιλοι. Ήδη, οργανισμοί με έδρα στις ΗΠΑ διαθέτουν υποκαταστήματα σε φτωχότερες χώρες, οπότε περνάνε τις χρηματοδοτήσεις προς αυτά. Πάντως, στην υποσαχάρια Αφρική θα βρει κανείς λιγότερους ανθρώπους που να κάνουν προωθημένη έρευνα προς ενίσχυση. Ούτως ή άλλως, ένας μικρός οργανισμός φτωχής χώρας δύσκολα θα προσελκύσει την προσοχή στελέχους του Ιδρύματος Gates. Επιπλέον, η απαιτούμενη χαρτούρα για την επίτευξη χρηματοδότησης είναι αποτρεπτική. […]

Το μη μετρήσιμο στοιχείο της φιλανθρωπίας έχει προσελκύσει την προσοχή της MelindaFrench-Gates. Ο εκδότης του Lancet (υψηλού κύρους βρετανικής επιθεώρησης στα θέματα Ιατρικής) θεωρεί ότι «ακολουθεί πιο ολιστική προσέγγιση» στα αναπτυξιακά ζητήματα, ενσωματώνοντας τα δικαιώματα των γυναικών αλλά και την ικανότητα των συστημάτων υγείας. «Είναι εντυπωσιακό το πόσο έδωσε ανθρώπινη διάσταση στο Ίδρυμα», εξηγεί. Αλλά και ο ChrisEide, από τους TeachersUnited(οργάνωση στήριξης του εκπαιδευτικού έργου στις ΗΠΑ, που έλαβε το 2011 χρηματοδότηση Gates), περιγράφει δύο διαφορετικές συναντήσεις με το ζευγάρι. Η Melinda τού ζήτησε να φέρει μαζί του μια ομάδα δασκάλων και έθετε «ανοιχτά και ειλικρινή ερωτήματα» για τη δουλειά τους. Ο BillGates τον συνάντησε πρόσωπο με πρόσωπο και «εξέτασε εις βάθος τις απόψεις του για την εκπαιδευτική πολιτική» κρατώντας σημειώσεις, σχεδόν σαν να φτιάχνει μηχανή.

Το ερώτημα τώρα είναι αν η επιρροή της MelindaFrench-Gates θα ξεπεράσει το διαζύγιο του ζευγαριού. Αν, μετά από δύο χρόνια, δεν θέλουν πλέον να συνεχίσουν να λειτουργούν από κοινού, τότε η Melinda θα παραιτηθεί από το ΔΣ και θα λάβει ένα ποσό από τον BillGatesώστε να συνεχίσει αλλού τη φιλανθρωπική της δράση. Αυτό θα απαιτήσει από τον BillGates να δώσει ακόμη περισσότερη στήριξη για τη μέθοδό του στο Ίδρυμα.