Πόσο θα βοηθήσει η Κίνα τη Ρωσία υπό το καθεστώς των κυρώσεων;

Άμα κανείς πιστέψει τους Κινέζους διπλωμάτες, οι σχέσεις της χώρας τους με τη Ρωσία «είναι βράχος» και η φιλία μεταξύ Σι Ζινπίνγκ και Βλαντιμίρ Πούτιν «είναι απεριόριστη». Οι Δυτικές κυρώσεις θα θέσουν υπό δοκιμασία αυτές τις θερμές διαβεβαιώσεις. Η Ρωσία χρειάζεται πλέον οικονομικό και χρηματοπιστωτικό σωσίβιο: θα ήθελε λοιπόν να χρησιμοποιήσει την Κίνα ως δίαυλο, μέσω του οποίου να συνεχίσει να συναλλάσσεται με τον υπόλοιπο κόσμο. Πλην όμως η Κίνα θα χρειαστεί να κρατήσει μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη συμπαράσταση προς τον πρόεδρο Πούτιν, ώστε αυτός να αντιταχθεί στον κοινό τους ανταγωνιστή (τις ΗΠΑ) και τη συνεχιζόμενη δική της πρόσβαση στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η οικονομική στήριξη της Κίνας προς τη Ρωσία το πιθανότερο είναι να αποδειχθεί επιφυλακτική.

Μπορεί η Κίνα να απείχε από τις ψηφοφορίες στον ΟΗΕ που καταδίκασαν τη Ρωσία για την εισβολή της στην Ουκρανία, πλην η ρητορική της στήριξη υπήρξε πιο γενναιόδωρη. Ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Χουάνγκ Γι, τη στιγμή που συσσωρεύονταν τα πλήγματα σε αμάχους, αναφέρθηκε στη Ρωσία ως «τον πλέον σημαντικό στρατηγικό εταίρο» της χώρας του. Είχε περάσει λιγότερο από ένας μήνας, που οι πρόεδροι Σι και Πούτιν είχαν καλωσορίσει μια νέα εποχή στις σχέσεις των δύο χωρών. Πέρα όμως από τη διαφύλαξη των διμερών σχέσεων, η Κίνα είναι πολύ πιθανό να προσπαθήσει να υπονομεύσει την αξιοπιστία των κυρώσεων, συνολικά, ως εργαλείου της πολιτικής της Δύσης: άλλωστε κυρώσεις είχαν χρησιμοποιηθεί εναντίον της Κίνας για τις περιπτώσεις του Χονγκ Κονγκ και της Σινγιάνγκ. Οι κινεζικές εταιρείες μπορεί να βλέπουν ευκαιρίες στη Ρωσία, τη στιγμή που Δυτικές –από τη Shell μέχρι τα McDonald’s– κλείνουν τα καταστήματά τους εκεί. Σύμφωνα με το Bloomberg, υπάρχουν στοιχεία ενεργητικού προς διάθεση σε φθηνές τιμές.

Πάντως, μια τέτοια συναδελφική αλληλεγγύη για το ξεπέρασμα του εμπάργκο βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλά προβλήματα. Οι τεχνικές ικανότητες της Κίνας δεν μπορούν να ανταγωνισθούν εκείνες της Δύσης. Το σύστημα πληρωμών CIP που διαθέτει η χώρα αυτή παρουσιάζει περιορισμένο παγκόσμιο αποτύπωμα και χαμηλούς όγκους συναλλαγών. Επιπλέον, προκειμένου να στέλνει μηνύματα χρησιμοποιεί το ευρωπαϊκό SWIFT, από το οποίο έχουν αποκλεισθεί κάποιες ρωσικές τράπεζες. Άλλη δυσχέρεια προκύπτει από το γεγονός ότι ορισμένες κινεζικές πολυεθνικές, που έχουν νομική παρουσία σε Δυτικές ή συμμαχικές με τη Δύση χώρες, κινδυνεύουν να βρεθούν υπό την πίεση του σημερινού καθεστώτος κυρώσεων. Η Volvo (εδρεύει στη Σουηδία, αλλά ανήκει πλέον σε κινεζική εταιρεία) ή το TikTok (η διαχείρισή του γίνεται από Σιγκαπούρη, αλλά πάλι η ιδιοκτησία είναι κινεζική) επέλεξαν να διακόψουν κάποιες δραστηριότητές τους στη Ρωσία. Όμως και κινεζικές εταιρείες χωρίς νομική παρουσία στη Δύση κινδυνεύουν να πληγούν από «δευτερογενείς κυρώσεις»: οι ΗΠΑ ακόμη δεν έχουν χρησιμοποιήσει αυτό το εργαλείο κατά της Ρωσίας, αλλά μπορεί να το πράξουν. Ήδη, κινεζικές τράπεζες που συναλλάσσονται με το Ιράν ή τη Βόρεια Κορέα έχουν πληγεί από τις ΗΠΑ.

Τούτων δοθέντων, η βοήθεια της Κίνας προς τη Ρωσία μπορεί να αποδειχθεί επιφυλακτική. Μπορεί να περιοριστεί στις υφιστάμενες εμπορικές σχέσεις, με την προσδοκία ότι οι ΗΠΑ θα τις ανεχθούν – με πρώτιστο τον ενεργειακό τομέα. Η Κίνα είχε υποδειχθεί το 32% του συνόλου των ρωσικών εξαγωγών αργού το 2020, καθώς και το 17% των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου. Μπορεί επίσης η Κίνα να συνεχίσει τις εμπορικές και χρηματοπιστωτικές σχέσεις της μέσω μικρότερων τραπεζών (χωρίς παρουσία στη Δύση), με χρήση ρουβλιών και γιουάν αντί δολαρίων. Και, τέλος, η Κίνα ενδεχομένως θα επιλέξει να κρατήσει τους όγκους των σχετικών συναλλαγών και των αντίστοιχων πληρωμών σε χαμηλά επίπεδα, ώστε να αποφύγει μια ευθεία αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ.

Η Κίνα θα επιχειρήσει πάντως να μάθει από τα λάθη της Ρωσίας. Αν τα πράγματα φθάσουν σε εμπλοκή με τις ΗΠΑ, το Πεκίνο θα επιδιώξει να έχει προστατευμένο το δικό του χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι στόχοι της Κίνας θα περιλάβουν τη βελτίωση των συστημάτων πληρωμών της, καθώς και τη διαφοροποίηση των αποθεματικών ύψους 3,2 τρισ. δολαρίων που διαθέτει, αποφεύγοντας τα Δυτικά νομίσματα και τους αντίστοιχους λογαριασμούς: για παράδειγμα, θα επεκτείνει τις επενδύσεις της σε πρώτες ύλες. Μπορεί επίσης να πείσει ξένες εταιρείες και κυβερνήσεις να εκδίδουν περισσότερα χρεόγραφα στις κεφαλαιαγορές της ίδιας της Κίνας, δημιουργώντας έτσι νέου τύπου στοιχεία ενεργητικού προς αγορά.

Ενώ λοιπόν η Ρωσία μπορεί να προσδοκά διάσωση από την Κίνα, η προτεραιότητα της τελευταίας θα είναι να μάθει από μια περίπτωση αποτυχίας.