Ελλάδα και Ευρώπη απέναντι σε Oruc Reis αλλά και Kanuni

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Kanuni/ «Ο Νομοθέτης» είναι για τους Τούρκους ο δέκατος Σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Σουλεϊμάν Α΄, που την  έφερε στα 75 του χρόνια, στα μέσα του 16ου αιώνα, στην μεγαλύτερη της κατακτητική έκταση. Οι Ευρωπαίοι τον γνώρισαν ως Σουλεϊμάν Μεγαλοπρεπή, με αναφορά στο ότι δεν ήταν μόνο «άνθρωπος του ξίφους» αλλά και του νόμου, εμπνευστής του «κανούν-ι-Οσμανί», της συλλογής νόμων που (προνοώντας ειδικά καθεστώτα για Ραγιάδες και Εβραίους, σημειωτέον) έφερε τα πράγματα μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα [Το αντίστοιχο του Ιουστινιανού Α΄, με τον Codex Instinianus του Τριβωνιανού και την εδαφική κυριαρχία του Βυζαντίου, του 6ου αιώνα] . Διόλου τυχαίο, λοιπόν, που «Κανουνί» βάφτισε ο Ερντογάν το τρίτο – μετά το «Γιαβούζ» και το «Φατίχ», που αναφέρονται στον Σελίμ Α΄, πατέρα του Σουλεϊμάν και τον Μωάμεθ Β΄ τον Πορθητή – πλωτό γεωτρύπανο της Τουρκίας.

Το οποίο, ήδη από χθες βρίσκεται κάποιες δεκάδες μίλια βορειοδυτικότερα από το σεισμογραφικό Ορουτς Ρέις στα ανοιχτά του Καστελλόριζου, ακριβέστερα του συμπλέγματος Στρογγύλης-Μεγίστης. Φυσικά/αναμενόμενα με στολίσκο Τουρκικών πολεμικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή.

Αυτό το θέαμα, λοιπόν, θα έχουν σήμερα το απόγευμα στους χάρτες τους οι αρχηγοί Κυβερνήσεων και Κρατών της ΕΕ, οι οποίοι θα ακούσουν (σήμερα το απόγευμα) τον Κυριάκο Μητσοτάκη να τους εξηγεί (εκτός ημερησίας διατάξεως) την Τουρκική συμπεριφορά. Και θα σκεφθούν αν και πώς – πριν την Κορυφή του Δεκεμβρίου, δηλαδή… – θα τοποθετηθούν ουσιαστικά για το θέμα «Τουρκία». Στις συζητήσεις τους, στα Συμπεράσματα (αύριο) της Κορυφής, κυρίως όμως επί του πεδίου.

Στο οποίο πεδίο, η Ελλάδα του Οκτωβρίου 2020 έχει να αντιμετωπίσει την Τουρκική διεκδίκηση – είναι άλλης τάξεως η παρουσία σεισμογραφικού, άλλης γεωτρύπανου – στην περιοχή μεταξύ 6 και 12 μιλίων στο μέτωπο του Καστελλόριζου. Στα 6 μίλια φθάνει η κυριαρχία, μέχρι τα 12 είναι η δυνητική επέκταση κατά το διεθνές δίκαιο: το casus belli του 1996, όπως διακηρύχθηκε από την Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση για το Αιγαίο , επιχειρείται τώρα να επεκταθεί (ως αποτέλεσμα) και στην Ανατολική Μεσόγειο. Τοποθετήσεις όπως ΣΥΡΙΖΑ/ Αλέξη Τσίπρα και ΚΙΝΑΛ/Φώφης Γεννηματά, ωθούν προς επέκταση στα 12 μίλια στην περιοχή (και νοτίως της Κρήτης). Όμως… την ευθύνη των κινήσεων φέρει η Κυβέρνηση.

Πάντως για την ώρα, έχουμε γενική κινητοποίηση του Ναυτικού, όπως το καλοκαίρι. Ο μηχανισμός αποκλιμάκωσης/deconfliction του ΝΑΤΟ, μάλιστα με συνεχή περιπολία ιπτάμενων ραντάρ για άμεση/real time παρακολούθηση των κινήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, ένα καθιστά βέβαιο: όσοι δηλώσουν εκ των υστέρων αιφνιδιασμό θα είναι απολύτως ανειλικρινείς. Οι κλειστοί πομποί του Oruc Reis και του Kanuni είναι αδιάφοροι…

Κατά τα άλλα, το Αμερικανικό Στέητ Ντηπάρτμεντ άφησε κατά μέρος τις ζυγιασμένες τοποθετήσεις – πράγμα σπανιότατο – για να μιλήσει για «μονομερή αύξηση των εντάσεων στην περιοχή και εσκεμμένη περιπλοκή στις διερευνητικές συνομιλίες» με αναφορά μάλιστα σε «εξαναγκασμό, απειλές, εκφοβισμό και στρατιωτική δραστηριότητα». Ακόμη πιο στοχευμένη, η τηλεφωνική παρέμβαση του Αμερικανού Συμβούλου Ασφαλείας Μπομπ Ο’ Μπράιαν προς τον Τούρκο εκπρόσωπο της Προεδρίας/δεξί χέρι του Προέδρου Ερντογάν Ιμπραήμ Κολίν.

Στον Ευρωπαϊκό, πάλι, περίγυρο, ο Γερμανός ΥΠΕΞ Χάικο Μάας, προεδρεύων του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, δέχθηκε ότι οι κινήσεις της Τουρκίας «ουδεμία σχέση έχουν» με το αναγκαίο πνεύμα κατανόησης και εμπιστοσύνης», αναφερόμενος και στην υπόθεση των Βαρωσίων και στην επανενεργοποίηση του Ορούτς Ρέις. Ενώ όμως υπάρχει Ευρωπαϊκή κατανόηση στην Ελληνική θέση περί μη-προσέλευσης στις διερευνητικές επαφές/συνομιλίες υπό τέτοιους όρους (έγινε δια στόματος Κυριάκου Μητσοτάκη) ενώ η αναφορά Μάας σε «ιδιαίτερα παράδοξες καταστάσεις» δείχνει αν μη τι άλλο ένα είδος σοκ (μαζί και μη μη-μετάβασή του στην Άγκυρα μετά από Αθήνα και Λευκωσία ως «επίδειξη έμπρακτης αλληλεγγύης και στήριξης») η επαναφορά του διαλόγου συνεχίζει να αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της Γερμανικής (συνεπώς και της Ευρωπαϊκής…) προσέγγισης. Γι αυτό και – με στοχευμένη διαρροή της Καγκελαρίας – εξηγήθηκε ότι επιβολή κυρώσεων , σ’ αυτό το στάδιο, δεν θάπρεπε να αναμένεται από την ΕΕ. (Όπου, άλλωστε, τις αμέσως προηγούμενες ημέρες και όταν η συζήτηση γινόταν σε επίπεδο ΥΠΕΞ ένας ή δύο των συμμετεχόντων υπουργών βγήκαν από την αίθουσα όταν το θέμα «Τουρκία» συζητήθηκε. Για να επανέλθουν ευθύς αμέσως).

Κάτι που θα ήταν, πάντως, χρήσιμο να έχει επισημανθεί είναι ότι – σ’ αυτήν την στροφή των πραγμάτων – οι γαλλικές τοποθετήσεις βρέθηκαν συγκριτικά «πίσω» σε σχέση με τις ημέρες Σεπτεμβρίου. Ενώ, δε, ο καιρός περνά και στην Ελλάδα γίνονται τεχνικές αναφορές στις δυνατότητες των Rafale και των πυραύλων Scalp τους κοκ, οι πληροφορίες για την συνέχιση αυτής της προμήθειας και – ακόμη περισσότερο! –  για συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής έχουν αραιώσει ακόμη περισσότερο.

Η Ελληνική πλευρά, που ούτως ή άλλως θα χρειαστεί σήμερα να αναφερθεί η ίδια με φορτικότητα στο ζήτημα των Τουρκικών κινήσεων. Οι δυο ημέρες της Κορυφής 14/15 Οκτωβρίου θα είναι πυκνές σε διδάγματα, καλόν είναι λοιπόν να προετοιμασθεί για «διαγώνια» πρόταση να προταχθεί πολυμερής διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο. Η πρόταση αυτή, που είναι Αμερικανικής επινεύσεως, Γερμανικών αναφορών αλλ’ ήδη «ενσωματώθηκε» σε μια από τις σουρρεαλιστικές τοποθετήσεις του από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει ένα «αγκάθι»: την προσέλευση στο τραπέζι – αυτοτελώς – των Τουρκοκυπρίων. θα έχει ένα άλλο, σημαντικό, θετικό: την προσέλευση της Άγκυρας σ’ ένα φόρουμ με κεντρικά παρούσα την Κυπριακή Δημοκρατία (την οποία η Τουρκία δεν αναγνωρίζει).

Κάθε κίνηση, πλέον, ακόμη και οι κινήσεις εκτόνωσης, φέρνει νέες προκλήσεις στο τραπέζι.