Οικονομική Επιθεώρηση, Aύγουστος 2020, τ. 997

από τον Τhe Economist

 

Jack Welch: Αμερικανός βιομηχανικός ηγέτης

Ο πρώην επικεφαλής της General Electric μεταμόρφωσε τον αμερικανικό καπιταλισμό – για καλό και για κακό

 

Στην αυτοβιογραφία του, η οποία εκδόθηκε λίγο μετά την αναχώρησή του από την General Electric το 2001, ο Jack Welch περιέγραψε την πρόκληση που είχε αντιμετωπίσει όταν ανέλαβε πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της πιο χαρακτηριστικής αμερικανικής επιχείρησης πριν από 20 χρόνια. Η εταιρεία είχε γίνει υπέρβαρη και αρτηριοσκληρωτική. Ορισμένα τμήματά της είχαν χρόνια να γράψουν κέρδη. Στον αποχαιρετιστήριο λόγο του, ο αριστοκρατικός προκάτοχός του Reginald Jones είχε παρομοιάσει με ποιητική διάθεση τον βιομηχανικό κολοσσό με το μεγάλο υπερωκεάνιο Queen Mary αντιμέτωπο με καταιγίδα.

Στη δική του εναρκτήρια ομιλία, ο J. Welch διατήρησε τη ναυτική παρομοίωση – με λιγότερο εντυπωσιακό τρόπο, αλλά και με περισσότερη αίσθηση επείγοντος. Είπε στους ανθρώπους που θα διοικούσε ότι ήθελε η GE να λειτουργήσει σαν ταχύπλοο μέσα σε λιμάνι, «που χρειάζεται να ελιχθεί με διαολεμένη ταχύτητα». Η απειλή από προωθημένους Ιάπωνες ανταγωνιστές εντεινόταν: δεν ήθελε λοιπόν η GE να έχει την τύχη των αυτοκινητοβιομηχανιών του Ντιτρόιτ ή της IBM, που δεν κατόρθωσαν να προσαρμοστούν. Η Αμερική των επιχειρήσεων πένθησε τον θάνατο του Welch την 1η Μαρτίου (σε ηλικία 84 ετών), όμως η εταιρεία που κατόρθωσε να επανεφεύρει συνεχίζει να παλεύει με τα χρόνια που περνούν.

Ασφαλώς, επί J. Welch η GE έβαλε τους κινητήρες της να εργάζονται πιο εντατικά. Υπό τη διοίκηση R. Jones η εταιρεία είχε διπλασιάσει στο διάστημα 1973-1980 τον τζίρο της, σε επίπεδο 25 δισ. δολαρίων, όμως η τιμή της μετοχής της υποχώρησε κατά 1/5. Επί J. Welch τα έσοδα πενταπλασιάστηκαν, από 27 δισ. το 1981 σε 130 δισ. το 2000. Το σύνολο των απολαβών των μετόχων, συμπεριλαμβανομένων των μερισμάτων, 70πλασιάστηκε, τρέχοντας 3 φορές γρηγορότερα από τον δείκτη των μεγάλων εταιρειών S&P 500.

Οι επιδόσεις αυτές τον έκαναν ίνδαλμα της επιχειρηματικής τάξης των ΗΠΑ. Το 1999 το περιοδικό Fortune τον έχρισε «μάνατζερ του αιώνα» (κι ας ήταν ο Henry Ford εκείνος που δημιούργησε την αλυσίδα παραγωγής, κι ας υπήρξε ο Alfred Sloan εκείνος που ουσιαστικά εφηύρε το σύγχρονο μάνατζμεντ στην General Motors). Πάντως, ο J. Welch –πάντα ευθύς στον λόγο του– είχε θαυμαστές και πέρα από τους επιχειρηματικούς κύκλους. Η Beth Comstock, που υπήρξε αντιπρόεδρος στην GΕ, δεν θα ξεχάσει τις Γενικές Συνελεύσεις μετόχων, όπου συνωστίζονταν «ηλικιωμένες κυρίες, με ενθουσιασμό που θύμιζε συνάντηση με ροκ σταρ».

Η επανάσταση κατά Welch είχε τέσσερεις πυλώνες: ανθρώπους, διαδικασίες, στόχους και κέρδη. Πρώτα, οι άνθρωποι. Στελέχη που είχαν δουλέψει με τον J. Welch τον επαινούν για τον τρόπο με τον οποίο προωθούσε τα ταλέντα. Ενθάρρυνε τους υπαλλήλους να αναλαμβάνουν ρίσκα και να λένε τη γνώμη τους.

Επίσης, στηριζόταν μέχρι σημείου εμμονής σε μια σκληρή αξιοκρατία. Προκειμένου να καθυποτάξει τη φουσκωμένη γραφειοκρατία της GE εισήγαγε μια πολιτική εκκαθάρισης –κάθε χρόνο– του κατώτερου 10% των στελεχών, όπως αυτό κρινόταν με βάση χρηματοοικονομικές και άλλες μετρήσεις. «Οι δημόσιοι απαγχονισμοί αξίζουν… όσο χίλιες ομιλίες της ηγεσίας», είχε κάποτε πει ο ίδιος. Δεν τσιγκουνευόταν με τους επαίνους όταν τα στελέχη υπεραπέδιδαν, όμως δεν δίσταζε και να τους αποπάρει δημοσίως όταν δεν τα κατάφερναν.

Όμως, ο J. Welch είχε κόλλημα και με τις διαδικασίες. Ορισμένες απ’ αυτές ήταν ριζοσπαστικές στον καιρό που τις εισήγαγε, αλλά σήμερα έχουν γενικευθεί. Έτσι, προκειμένου να αποφεύγονται οι πόλεμοι τιμαρίων, επέμενε να οργανώνονται ανοιχτές συζητήσεις, όπου όλοι οι εμπλεκόμενοι μπορούσαν να προβάλουν τις αντιρρήσεις τους.

Και οι στόχοι της εταιρείας μεταβλήθηκαν επί J. Welch. Από την ίδρυσή της (το 1892, επί Τόμας Έντισον), η εταιρεία είχε επικεντρωθεί στη μηχανολογική αριστεία, από τα ψυγεία μέχρι τις τουρμπίνες αεροπλάνων. Ο ίδιος επεξέτεινε τις δραστηριότητες σε υπηρεσίες που παρακολουθούσαν τα προϊόντα της GE – για παράδειγμα, την πώληση προς τις αεροπορικές εταιρείες χρόνου πτήσης, αντί απλώς τουρμπινών για τα τζετ τους. Αντικρουόμενες πάντως οι απόψεις για τη δημιουργία χρηματοδοτικού βραχίονα της GE.

Τα πάντα, και πάντοτε, για τα κέρδη. Προκειμένου να προωθήσει τα κέρδη, ο J. Welch περιέκοπτε αγρίως το κόστος και πουλούσε όσες μονάδες έμεναν πίσω. Επέμενε κάθε τμήμα της GE να καταγράφεται πρώτο ή έστω δεύτερο στον κλάδο του. Τα καθαρά κέρδη της GE απογειώθηκαν: από 1,7 δισ. δολάρια το 1981 στα 12,7 δισ. το 2000.

 

Δουλειά που δεν ολοκληρώθηκε

Ο Jack Welch ανέκαθεν είχε επικριτές. Η επιμονή του να επιβάλλει περικοπές ενόσω η GE ήταν ακόμη κερδοφόρα –το προσωπικό υποχώρησε από περισσότερους των 400.000 το 1980 σε λιγότερους από 300.000 πέντε χρόνια αργότερα– του κόλλησε το παρατσούκλι «Τζακ νετρονίου», με αναφορά στη βόμβα νετρονίου, που σκοτώνει τους ανθρώπους αλλά αφήνει άθικτα τα κτήρια.

Πιο σημαντικό, όμως, είναι το ότι η GE άρχισε να ξεφτίζει αμέσως μόλις έφυγε εκείνος! Ο διάδοχος που επέλεξε ο ίδιος (ο Jeffrey Immelt) απομακρύνθηκε τελικά το 2017, καθώς δεν κατόρθωσε να διακόψει την έντονη υποχώρηση της εταιρείας. Ο John Flannery που τον αντικατέστησε δεν άντεξε παρά έναν μόλις χρόνο. Η κεφαλαιοποίηση της GE έπεσε από τα 600 δισ. δολ. το 2000 στα μόλις 95 δισ. σήμερα.

Υπάρχει γι’ αυτό ψόγος για τον J. Welch; Αναμφίβολα, μερικές στρατηγικές που απέδωσαν σημαντικά οφέλη στη δική του εποχή έπαιξαν ρόλο. Η κουλτούρα του συνεχούς ελέγχου της απόδοσης και η υποεπένδυση σε έρευνα έκανε την καινοτομία στην GE να υστερεί. Επιπλέον, ο J. Welch δεν είδε να ‘ρχεται η ψηφιακή επανάσταση. Στην αυτοβιογραφία του παραδέχθηκε: «Άργησα να αντιληφθώ την επίπτωση του ίντερνετ». Βετεράνος της GE αναφέρει: «Αν ήταν οραματιστής, θα μπορούσαμε να κάναμε ό,τι η Google ή η AWS της Amazon». Αντ’ αυτού, ο J. Welch αγόρασε ως διαμάντια του στέμματος το τηλεοπτικό δίκτυο NBC ή πάλι την επενδυτική τράπεζα Kidder, Peabody.

Πάντως, το βαρύτερο σφάλμα του υπήρξε ότι άφησε τον χρηματοπιστωτικό βραχίονα (την GE Capital) να γιγαντωθεί. Τα εύκολα κέρδη αυτού του κλάδου στη δεκαετία οικονομικής επέκτασης του 1990 έκρυψαν πολλά άλλα αμαρτήματα, συμπεριλαμβανομένων των αδυναμιών που συσσωρεύονταν στα μηχανολογικά τμήματα. […]

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Jack Welch υπήρξε μεγάλη προσωπικότητα, που βοήθησε να βγει η επιχειρηματική Αμερική από την επανάπαυση της δεκαετίας του 1970. Μετά τον θάνατο του Welch, ο σημερινός επικεφαλής της GE (ο Larry Culp) είπε ότι ο προκάτοχός του «άλλαξε το επιχειρηματικό σκηνικό, όπως το είχαμε μάθει». Δεν διευκρίνησε αν ήταν για βελτίωση ή για επιβάρυνση.