Ένα Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας που καλείται να ξεπεράσει τα κυβικά του

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Δεν ήταν ακριβώς αιφνιδιασμός, πάντως το γεγονός ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν αυτοπροσκλήθηκε και προσήλθε στο σημερινό (έκτακτο) Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας της ΕΕ «27» δεν ήταν μια ευχάριστη εξέλιξη. Τι εννοούμε; Ότι ακριβώς την παραμονή, και αφού πριν λίγα 24ωρα είχε επαναφέρει σε κανονική λειτουργία τον αγωγό φυσικού αερίου NordStream-1, η Gazprom ανακοίνωσε νέα μείωση της τροφοδοσίας της Βόρειας/Κεντρικής Ευρώπης με φυσικό αέριο (στο 20% αντί του 40% της δυναμικότητας του αγωγού θα είναι η χρήση του, την ώρα που η Ευρώπη προσπαθεί να χτίσει αποθέματα για τον χειμώνα) με την επίκληση τεχνικού προβλήματος/επισκευής άλλης τουρμπίνας. Η Γερμανία ανακοίνωσε ότι δεν πείθεται από την εξήγηση, πλην πριν λίγες ημέρες έτρεχε για να παρακάμψει τις ισχύουσες κυρώσεις και να επαναφέρει από τον Καναδά στα χέρια της Gazprom άλλη τουρμπίνα για να μην σταματήσει ολότελα ο NordStream-1.

Αυτό το μείγμα σκακιστικών κινήσεων και βρώμικου παιχνιδιού Πούτιν θέτει τους υπουργούς Ενέργειας των «27» –  οι οποίοι αντιλαμβάνονται άριστα ότι τους δόθηκε από τους αρχηγούς Κυβερνήσεων και Κρατών τους η καυτή πατάτα στην πιο δύσκολη στιγμή: οι εκκλήσεις για έκτακτη Κορυφή, που θα είχε το βάρος της ευθύνης δεν εισακούστηκαν, και γι αυτό οι πιο επικίνδυνες συζητήσεις της ενεργειακής κρίσης αφέθηκαν στους ώμους των υπουργών – δημιουργεί πρόβλημα ακόμη μεγαλύτερο από το, ήδη βαρύ, της ουσίας των πραγμάτων. Δηλαδή την πρόθεση μεν απεξάρτησης της ΕΕ από τους Ρωσικούς ενεργειακούς πόρους, χωρίς όμως να μπλοκάρει και η λειτουργία της οικονομικής μηχανής της Ευρώπης, ή να παγώσουν τον χειμώνα τα νοικοκυριά μιας ζώνης εύπορης και μαθημένης στην ενεργειακή επάρκεια. Δυστυχώς το πρόβλημα αυτό περιπλέκεται – και αυτό είναι που παίζεται στο έκτακτο Συμβούλιο Ενέργειας – από την συνεχιζόμενη (παρ’ όλες τις διακηρύξεις περί του αντιθέτου) απουσία γνήσιας αντίληψης αλληλεγγύης στην ΕΕ «27» και από την ταυτόχρονη απόπειρα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αδράξει την ευκαιρία προκειμένου να αυξήσει τις αρμοδιότητες/την εξουσία της. Κανονικότατο grab for power, σε καλά Βρυξελλιανά.

Η πρόταση αρχικά τέθηκε στο τραπέζι των υπουργών, και που επιχειρείται τώρα να αφοπλισθεί με κάποιον τρόπο ώστε να μην κάνει μεγαλύτερη ζημία απ’ ό,τι συνεισφέρει σε «λύση» της ενεργειακής κρίσης, βασίζεται στην εισαγωγή οριζόντιου/γενικού περιορισμού της χρήσης φυσικού αερίου κατά 15% (με βάση υπολογισμού τον μέσο όρο κατανάλωσης της τελευταίας 5ετίας). Αυτό ακούγεται σαν κάτι που θυμίζει αλληλεγγύη, όσο κι αν η βασική εξάρτηση από Ρωσικό φυσικό αέριο αφορά περισσότερο Γερμανία και χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, ενώ η ζητούμενη οριζόντια περικοπή θα ξηλώσει τα ενεργειακά συστήματα χωρών που, για διαφορετικούς ίσως λόγους, (Ιβηρική συν Ελλάδα λόγω τέρμιναλ LNG, Γαλλία λόγω πυρηνικών) είχαν φροντίσει να έχουν λιγότερη εξάρτηση από Ρωσία δι αγωγών – και πάντως δεν έχουν σχέση με NordStream-1 (εμείς «ανήκουμε» στον Turk Stream, πέραν του Αζέρικου TAP). Από δίπλα όμως στην πρόταση για οριζόντια μείωση των εισαγωγών φυσικού αερίου οι Βρυξέλλες προώθησαν κι ένα άλλο πιόνι: η εν λόγω περικοπή να γίνεται μεν εθελοντικά, πλην όμως άμα κηρυχθεί «Ευρωπαϊκός συναγερμός» (από ποιον; από την Επιτροπή!) να μετατρέπεται σε δεσμευτική/υποχρεωτική. Πρόκειται για μια από τις αιχμηρότερες διεκδικήσεις εξουσιών στην ιστορία της ΕΕ, για διεύρυνση αρμοδιοτήτων χωρίς πολλές-πολλές διαπραγματεύσεις και υπό ακραία πίεση.

Ενώ λοιπόν στην προηγούμενη φάση σχεδιασμού στα ενεργειακά είχαν αντιδράσει – επιτυχώς – μόνον οι Ισπανοί και Πορτογάλοι, με την αποδοχή καθορισμού πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου, τώρα ακόμη και η κατά παράδοσιν προσερχόμενη στην πλειοψηφία Ελλάδα «τσίνησε». Και ζητάει εξαίρεση από την οριζόντια περικοπή, αν μη τι άλλο επειδή η τελευταία 5ετία βάσης ήταν γι αυτήν χρόνια ενάρετης μείωσης της εξάρτησης από το Ρωσικό φυσικό αέριο. Το οριζόντιο 15% θα σήμαινε για μας κάτι πλησιέστερο στο 25%, ενώ η χρήση φυσικού αερίου κυρίως για την ηλεκτροπαραγωγή – λόγω του ξηλώματος των λιγνιτικών μονάδων – θα σήμαινε ότι η μείωση του 15% θα τραυμάτιζε την ασφάλεια ηλεκτροδότησης των νοικοκυριών.

Εν μέρει για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης εντυπώσεων (στην Ελλάδα λατρεύουμε να θεωρούμε ότι οι ηγέτες μας οδηγούν την παγκόσμιας, πάντως την Ευρωπαϊκή συζήτηση: θυμηθείτε Ανδρέα Παπανδρέου να οδηγεί την Κίνηση των Έξη, ή ακόμη και Κώστα Σημίτη για την απόπειρα ΕυρωΣυντάγματος…), αλλά και επειδή η σημερινή Κυβέρνηση το είχε μελετήσει το ενεργειακό τεχνικά  λίγο περισσότερο, η Ελλάδα προσέρχεται στην τωρινή συζήτηση «καμουφλαρισμένης Κορυφής» με νέα τεχνική πρόταση, πέραν εκείνης της προηγούμενων φάσεων, όπου η συζήτηση ήταν για μηχανισμούς επιβολής πλαφόν τιμών ή από κοινού προμήθειας αερίου. Τώρα, γίνεται λόγος για πανευρωπαϊκό μηχανισμό μείωσης μεν της κατανάλωσης αερίου στην βιομηχανία, πλην με αντιστάθμιση/αποζημίωση. Δηλαδή για ένα σύστημα κινήτρων, αντί για «δελτίο»/κόφτη.

Καθώς, όπως είδαμε, και άλλες χώρες «είδαν» την θεσμική παγίδα, η συμβιβαστική πρόταση που καταλήγει τελικά στο τραπέζι αφήνει στα χέρια του Συμβουλίου Υπουργών – και όχι της Επιτροπής – την κήρυξη, Ευρωπαϊκού συναγερμού. Ούτως ή άλλως, πάντως, η έκβαση αυτού του έκτακτου Συμβουλίου Ενέργειας θα δείξει πόσο οι προσπάθειες θα στρέφονται στην ουσία της κρίσης, πόσο θα αποτελούν επιδέξια καλυμμένη θεσμική διεκδίκηση εξουσιών και πόσο θα είναι πολιτική επικοινωνία οι εποχές ακραίας κρίσης.