Φοβού τους Γερμανούς – αλλά για τον σωστό λόγο

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Υποχωρεί το μούδιασμα από την προ εβδομάδων απόφαση – προσωρινή διαταγή, όχι οριστική και επιχειρηματολογημένη κρίση – του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου που πάγωσε την επικύρωση των πράξεων εφαρμογής των αποφάσεων των ηγετών των «27» της ΕE για την δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με συνειδητό στοιχείο αμοιβαιοποίησης χρέους δια της έκδοσης κοινών ομολόγων. Το Bundesverfassungsgericht/BVerG ήρε, σε δεύτερο χρόνο, το μπλοκάρισμα της επικύρωσης των συμφωνιών για το Ταμείο από την Γερμανία. Ναι μεν δεν «έσβησε» την εκκρεμότητα της κρίσης του επί της ουσίας προσφυγών ιδιωτών (ένας τους, εκ των ιδρυτών του υπερσυντηρητικού/Ευρωφοβικού κόμματος AfD). Όμως η διαδικασία της αύξησης των ιδίων πόρων, αναγκαία για την χρηματοδότηση του Ταμείου, μπορεί πλέον να προχωρήσει καθώς έκρινε ότι η διατήρηση του παγώματος της επικύρωσης θα έφερνε μείζονα ζημία. Στις Βρυξέλλες, που είχαν θορυβηθεί, επεκράτησε ανακούφιση. Οι σκέψεις  τα Κράτη μέλη να έβγαιναν ήδη μόνα τους στις αγορές «έναντι» του κοινού ομολόγου, όσο μάλιστα τα επιτόκια παραμένουν εξαιρετικά χαμηλά,  κι ακόμη περισσότερο οι διαρροές ότι θα ζητηθεί από την Γερμανία μέχρι και συνταγματική αναθεώρηση να προωθήσει, ώστε να «νομιμοποιήσει» την απόφαση για καθοριστική συμμετοχή στην χρηματοδότηση. του τόσο πολυσυζητημένου Ταμείου Ανάκαμψης κλπ., πήγαν πίσω. Εκείνο που έμεινε είναι η αναστάτωση.

Φυσικά, η Γερμανική πλευρά είχε φροντίσει να προσγειώσει παρόμοιες ιδέες: με προεκλογική εκστρατεία εν κινήσει (εκλογές τον Σεπτέμβριο), τέτοιος χειρισμός θα δηλητηρίαζε το κλίμα. Εμπνεόμενοι από την υπέρβαση άλλου εμποδίου που είχε θέσει το BVerfG στο κρίσιμο πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την αντιμετώπιση της κρίσης του κορωνοϊού – το περιβόητο PEPP – σωφρονέστεροι υπέδειξαν να ακολουθηθεί και τώρα ανάλογη μεθόδευση. Δηλαδή πώς; Προκειμένου να νομιμοποιηθεί στα Γερμανικά μάτια το PEPP, η ΕΚΤ υποχρεώθηκε να δώσει διεξοδικές επεξηγήσεις και διαβεβαιώσεις κλπ., που να πείσουν ότι επρόκειτο για έκτακτο, πρόσκαιρο, σύμμετρο με τις ανάγκες της κρίσης πρόγραμμα. «Κάτι αντίστοιχο» θα μπορούσε να διασώσει από τις μακροπρόθεσμες επιφυλάξεις του BVerfG στην εφαρμογή του το Ταμείο Ανάκαμψης, το τόσο φιλόδοξα βαφτισμένο Next Generation EU/NGEU.

Πάντως, ενώ τώρα με την άρση των ασφαλιστικών μέτρων για την Γερμανική επικύρωση υπήρξε ανακούφιση, μπαίνει στην μέση τριπλό ζήτημα. Πρώτον, ήδη οι Γερμανικές επιφυλάξεις άνοιξαν την όρεξη και άλλων χωρών – Πολωνία, η πιο αμφίβολη για την συνέχεια. Δεύτερον, όλοι οι υψιπετείς και μελλοντοστραφείς σχεδιασμοί, που ήθελαν το Ταμείο Ανάκαμψης/NGEUπρότυπο μετεξέλιξης της ΕΕ αυτοσυγκρατούνται. Κυρίως όμως, μένει στο προσκήνιο η ενισχυμένη πιθανότητα ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει κατά την εφαρμογή του NGEU να καθησυχάζει τους διάχυτους Γερμανικούς φόβους, καθώς η εκκρεμότητα της κρίσης του BVefG θα επικρέμαται. Οπότε οι χώρες που έχουν την μεγαλύτερη ανάγκη των πόρων του και συγχρόνως τις πιο ασθενικές δομές εφαρμογής (Ιταλία, εμείς…) θα κινδυνεύσουν περισσότερο.

Σημειωτέον ότι η ήδη βραχύτατη διάρκεια του Προγράμματος, μαζί και με τον εμπροσθοβαρή χαρακτήρα του, ήδη δημιουργεί πρόβλημα – όσο καθησυχαστική κι αν είναι η δική μας Task Force/Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού Ταμείου Ανάκαμψης (και οι συντονιστές των συντονιστών, στο Μαξίμου) για την συνέχεια.

Σκεφτόμασταν, με την ευκαιρία αυτή, ότι το περιοδικώς επανερχόμενο «φοβού τους Γερμανούς» έχει νόημα –  αλλά για τον σωστό λόγο. Δεν είναι λοιπόν, λέγαμε, ο Ευρωσυντηρητισμός του BVG η αληθινή απειλή, είναι περισσότερο η υπερπροθυμία των Βρυξελλών/Επιτροπή (και της Φρανκφούρτης/ΕΚΤ) να προλαμβάνουν τις ανησυχίες του.  Και να ανταποκρίνονται στα συντηρητικά αντανακλαστικά του Βερολίνου. Φίλος της στήλης, μελετητής των νομικών εξελίξεων, μας επεσήμανε μια δυσοίωνη σύμπτωση: πρόσφατη απόφαση του BVerfG, ακριβέστερα του Δεύτερου Τμήματός του, κήρυξε προσφάτως αντισυνταγματική μια απόφαση του Land του Βερολίνου που επέβαλλε οροφή στα νοίκια, τα οποία είχαν καταλήξει να απογειώνονται δημιουργώντας μείζον κοινωνικό ζήτημα.

Ευλόγως θα διερωτηθεί ο αναγνώστης τι σχέση μπορεί να έχει αυτή η εξέλιξη με τα κυρίως Ευρωπαϊκά, με το μέλλον του Ταμείου Ανάκαμψης κοκ! Και όμως, κινδυνεύει να έχει: η στροφή αυτή του νομικού επιχειρήματος σε κοινωνικά/πολιτικά συντηρητική κατεύθυνση, με την επίκληση της κυρίαρχης ελευθερίας των συμβάσεων σε μια χώρα όπου πλάσθηκε ολόκληρη η θεωρία για την κοινωνική άσκηση των δικαιωμάτων, σηματοδοτεί μια βαθύτερη μετακίνηση στην Γερμανική δημόσια ζωή. Ή, μάλλον, ΑΝ αποδειχθεί ότι σηματοδοτεί μιαν τέτοια μετακίνηση στην τωρινή συγκυρία (ανάλογη με την τραμπική ισορροπία στο Supreme Court των ΗΠΑ…), τότε αληθινά θα χρειαστεί να ευχηθεί κανείς «καλή τύχη» στην εξέλιξη του NGEU. Και στις δικές μας Ευρωπροσδοκίες.

Άλλωστε, αφού περί Γερμανικών αντανακλαστικών ο λόγος, ασφαλώς δεν διέφυγε της προσοχής κανενός η επανεμφάνιση στο προσκήνιο του φίλου μας Βόλφι Σόιμπλε – είναι βλέπετε και προεκλογική περίοδος στην Γερμανία, τείνουν να βρεθούν οι Χριστιανοδημοκράτες δεύτερο κόμμα έναντι των Πρασίνων, «κρατάνε» από δεξιά οι της AfD… – με την υπόμνηση ότι η Ευρώπη κινδυνεύει ήδη από «πανδημία χρέους». Το οποίο, στην επόμενη στροφή θα χρειαστεί να αποπληρωθεί: «κάθε χώρα θα πρέπει να δουλέψει μόνη της, ώστε να διατηρήσει την δημοσιονομική πειθαρχία».

Προσδεθείτε!