Γινόταν να πάει καλύτερα η Ελλάδα στην Κορυφή της ΕΕ «27»;

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Πέρασε κι αυτή η Κορυφή, η τελευταία της Γερμανικής Προεδρίας στις 10-11/12 , στην οποία η Ελλάδα – το πολιτικό σύστημα της, τα μήντια, η κοινή γνώμη – είχαν επενδύσει τόσο πολλά. Πέρασαν και λίγες μέρες, να κατακαθίσει η σκόνη, να φανούν καλύτερα τα πράγματα. Έκανε και την ενημέρωση μετά την λήξη ο Έλληνας Πρωθυπουργός. έγινε και μια γενικότερη ηρωική προσπάθεια να θεωρηθεί ότι, μετά από 3 διαδοχικά προσχέδια Συμπερασμάτων, η Ελλάδα πέτυχε κάτι (η Κύπρος κάτι περισσότερο) απ’ όσα επεδίωκε.

Το ερώτημα, πάντως αν γινόταν να πάει καλύτερα η Ελλάδα στην Κορυφή της ΕΕ «27», επιδέχεται ex post μια δυσάρεστη απάντηση: όχι! Τα καημένα τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι πλέον δημοσιοποιημένα οπότε οποιοσδήποτε θέλει μπορεί να τα διεξέλθει, δηλαδή να περάσει την ματιά του από τις τυπικά «Ευρωπαϊκές» διατυπώσεις/Eurospeak για τα θέματα που κυρίως ενδιέφεραν την Ελληνική πλευρά. Βέβαια, θα χρειαστεί να κάνει βουτιά μέχρι το σημείο 30 των Συμπερασμάτων: κάπου εκεί, στο τέλος, φιλοξενούνται οι θέσεις των «27» περί Τουρκίας (περί «Ανατολικής Μεσογείου», αυτή είναι η οπτική γωνία της Κορυφής), με μια ακόμη λεπτομέρεια: προηγείται, στο σημείο 29, ως προτεραιότητα της ΕΕ, το θέμα των σχέσεων με τις ΗΠΑ μετά την εκλογή Μπάϊντεν – ενώ στο σημείο 35 εξηγείται ότι η ΕΕ «θα επιχειρήσει να συντονιστεί στα θέματα Τουρκίας/Ανατ. Μεσογείου με τις ΗΠΑ».

Γιατί όμως θεωρούμε ότι η Ελλάδα του τέλους του έτους 2020 – δια της Κυβερνήσεώς της, φυσικά: έτσι είναι τα πράγματα, οι Κυβερνήσεις εκφράζουν τις θέσεις των χωρών – δεν θα μπορούσε να πετύχει κάτι καλύτερο; Ο λόγος είναι δυσοίωνα απλός, έτσι μάλιστα που στην ουσία η κάποια πιο ουσιαστική θεώρηση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας (από την οποία εμείς προσδοκούσαμε κυρώσεις και εμπάργκο όπλων κοκ) αφέθηκε για τον Μάρτιο 2021, όπως για τον Δεκέμβριο 2020 είχε παραπεμφθεί από τον περασμένο Οκτώβριο, εκεί από τον Αύγουστο κοκ.

Η απάντηση είναι απλή: διότι στις προτεραιότητες της Κορυφής επικρατούσαν εντελώς άλλα ζητήματα! Πρώτα-πρώτα το ξεκλείδωμα των χρηματοδοτήσεων Προϋπολογισμού/Πολυετούς Χρηματοδοτικού Πλαισίου και Ταμείου Ανάκαμψης, συνολικού ύψους 1,8 τρις ευρώ (με 7ετή και 5ετή ορίζοντα, αντιστοίχως), αφού πρώτα προσπεράστηκαν οι αντιρρήσεις/βέτο Ουγγαρίας και Πολωνίας. Εδώ, μικρή στάση: στο. υποτιθέμενο ζήτημα αρχών/θεμελιωδών δικαιωμάτων που υποτίθεται ότι αφορούσε τις εν λόγω χώρες δόθηκε η πάγια Ευρωλύση: οι ηγεσίες των δυο αυτών χωρών πιέστηκαν αφόρητα – καθώς χρειάζονται πολύ τα παραπάνω κονδύλια και οι ίδιες, αλλά και τους προσφέρθηκε επιδέξιο φύλλο συκής αφού για να θεωρηθεί ότι υφίσταται «παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων» (που θα μπλόκαρε τις χρηματοδοτήσεις προς τις χώρες αυτές…) θα χρειάζεται πρώτα απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, αλλά και διεξοδικός διάλογος, με δεσμεύσεις της Επιτροπής κοκ.

Ο συνδυασμός αυτός ρεαλισμού – ποιος θάθελε να καθυστερήσουν κι άλλο οι χρηματοδοτήσεις – και βυζαντινισμού περί τα θέματα αρχών ήταν λογικό να φέρει το θέμα πρώτο στην προσοχή των Ευρωπαϊκών ηγεσιών. Από δίπλα έτρεχε και το ζήτημα της πανδημίας του κορωνοϊού, με καλές προθέσεις για συντονισμό των lock-down ανά την ΕΕ αλλά και για την υλοποίηση των εμβολιασμών με έμφαση στην ενημέρωση , την ίση πρόσβαση κοκ.

Αν όμως τα ζητήματα αυτά είχαν πρόδηλη προτεραιότητα για τους ηγέτες των «27», εκεί που ο ενθουσιασμός και η αυτεπιβράβευσή τους ξεχείλισε ήταν το μέτωπο της Κλιματικής Αλλαγής. Άλλωστε αυτός ήταν ένας τομέας που κατεξοχήν συγκινούσε την Γερμανική Προεδρία. Εδώ, με φόντο άλλωστε την επάνοδο των ΗΠΑ στην Συμφωνία των Παρισίων (ήδη ηλικίας 5 ετών…) η ΕΕ έδειξε μαγεμένη από την ίδια της την αποφασιστικότητα, να «αναβαθμίσει τις φιλοδοξίες της ως προς το κλίμα με τρόπο που «να τονώνει την ανάπτυξη, να δημιουργεί θέσεις εργασίας, να έχει υγειονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη για τους πολίτες». Συγκεκριμένα, έγινε δεκτός στόχος μείωσης μέχρι το 2030 των εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου κατά 55% (έναντι συμφωνημένου 40%), με έκδοση «Πράσινου Ομολόγου» και συνολικά επενδύσεις 1 τρις ευρώ για το περιβάλλον με συμμετοχή της ΕΤΕπ μέχρι το 2030. Ο τόνος της αναγγελίας αυτής της συμφωνίας της Κορυφής υπήρξε σχεδόν επικολυρικός.

Βέβαια, το μεγαλύτερο ζήτημα στον νου των ηγετών των «27» ήταν άλλο, όμως από τα μη-εκφωνούμενα: θα αποφευχθεί, μέσα στις απολύτως ερχόμενες ημέρες η. ολοκλήρωση του Brexit χωρίς εμπορική συμφωνία; Αυτά όμως δεν λέγονται: ξορκίζονται.

Με αυτό, λοιπόν, το σκηνικό το να περίμενε κανείς «κάτι περισσότερο» από την Κορυφή θα ήταν απλώς ονειροφαντασία. Η πολυσυζητηθείσα, τηλεοπτικά/ιντερνετικά, ιδέα ενός Ελληνικού βέτο (ακριβέστερα: άρνησης της ομοφωνίας, είτε σε θέμα ουσίας, είτε στα Συμπεράσματα), με ζητήματα σαν εκείνα που ήδη είδαμε παραπάνω εκκρεμή θα ήταν κάτι περισσότερο κι από ονειροφαντασία. Τώρα, γιατί η Κυβέρνηση και ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχαν σηκώσει τόσο τον πήχη των κυρώσεων κατά της Τουρκίας (ώστε να περάσουν μεγαλοπρεπώς από κάτω), είναι ένα από τα κλασικά αινίγματα της ελληνικής δημόσιας ζωής που τόχει το «κόλλημα» να φορτώνει στην Ευρώπη όλες της τις προσδοκίες. Ήδη, ακούσαμε τον ίδιο τον Κ. Μητσοτάκη να εξηγεί ότι οι κυρώσεις δεν αποτελούν αυτοσκοπό, καθώς και να διευκρινίζει ότι ένα εμπάργκο όπλων κατά της Τουρκίας είναι διμερής ιστορία – όχι να αποφασισθεί, ούτε να συζητηθεί θεσμικά δεν γινόταν την Κορυφή! – κι αυτά είναι χρήσιμα πράγματα. Τώρα… πάμε για Μάρτιο 2021 και βλέπουμε, με τις τουρκικές κινήσεις επί του πεδίου να βρίσκονται μπροστά μας.

Για να μην μας κατηγορήσει ο αναγνώστης ότι μιλούμε για ο,τιδήποτε άλλο πλην όσων αφορούν την Ελλάδα (από τα Συμπεράσματα της Κορυφής), μια λέξη και γι αυτά. Στο σημείο 30 όντως λέγονται πράγματα (δίνεται good language, όπως ειπώθηκε στην Ελληνική και Κυπριακή αντιπροσωπεία) για τις «μονομερείς πράξεις και τις προκλήσεις» και την «κλιμάκωση της ρητορικής» της Τουρκίας. Καταγράφεται βέβαια θετικά η απόσυρση του Ορουτς Ρέϊς και διατυπώνεται «επιμονή [της ΕΕ] στην σταθερή αποκλιμάκωση» ώστε να «επαναληφθούν συντόμως και να συνεχισθούν απρόσκοπτα άμεσες διερευνητικές επαφές μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας». Σας εντυπωσιάζει μήπως θετικά η διατύπωση; Δύσκολο, πλην του ότι «ξεκρεμάει» την Αθήνα από την πίεση να πάει σε διμερείς με το Ορους Ρέϊς, ή και αύριο πλωτό γεωτρύπανο, να κόβει βόλτες Καστελλόριζο-Ρόδο-Κάρπαθο-Κρήτη.

Στο σημείο 31 το κλίμα – έστω και αυτό που είδαμε, το χλιαρό! – αλλάζει. Επαναλαμβάνεται «το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ να αναπτυχθεί συνεργατική και αμοιβαίως επωφελής σχέση με την Τουρκία», με επαφές. υψηλού επιπέδου και συζητήσεις περί μεταναστευτικού.

Στο σημείο 32 λέγονται τα λογάκια περί κυρώσεων («περιοριστικών μέτρων») και μπαίνει στην μέση ο Μάρτιος 2021. Στο σημείο 33 γίνεται μνεία της διεθνώς αποκηρυγμένης κίνησης της Τουρκίας στα Βαρώσια και λέγονται καλά λόγια για το μέλλον του Κυπριακού: δύσκολα η Κορυφή της ΕΕ θα παρεξέκκλινε από θέσεις Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ…

Α, ναι, και στο σημείο 34 ξαναβλέπουμε την πρόταση για «πολυμερή συνδιάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο».

Αυλαία!