Όταν ο Μίνως Ζομπανάκης περιέγραφε την Ελλάδα του΄40

Δημοσιεύτηκε από Antonis D. Papagiannidis 03/01/2019 0 Σχόλια Economia Blog,

Ήταν ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς πώς ο ευρύτερος Τύπος των ημερών (Βήμα, Καθημερινή, Πρώτο Θέμα) αποχαιρέτισε τον Μίνωα Ζομπανάκη, φωτίζοντας πτυχές της πολυτάραχης ζωής του.

 

Από το σημείο αυτό, ανατρέχουμε στον Προσωπική Μαρτυρία που είχε δώσει ο Ζομπανάκης πριν αρκετά χρόνια για το Αρχείο Βοβολίνη. Και πάμε πίσω-πίσω, στο ξεκίνημα, πολύ προτού «εκτοξευθεί» στο διεθνές στερέωμα, σύμβουλος του Σάχη ή της Ιαπωνικής Κυβέρνησης, συζητητής του Νίξον και του Κίσσινγκερ, οικείος του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη αλλά και της οικογένειας Παπανδρέου, όταν δηλαδή ο νεαρός Ζομπανάκης έρχεται από την Κρήτη στην αμέσως μεταπολεμική Αθήνα.

 

Αξίζει η περιγραφή, με την ιδιαίτερη ματιά του στα πράγματα:

 

 

Η καθημερινότητα της Ελλάδας είναι άθλια. Ήδη από την Απελευθέρωση – Οκτώβριο του 1944 – επικρατεί κατάσταση ζοφερή. Έχει ξεκινήσει το ΄45 ο πρώτος γύρος του Εμφυλίου, που επιδεινώνει τα πράγματα. Ο κόσμος κυριολεκτικά πεινάει. Μαυραγορίτες, ακραία ανισότητα.

 

# Τι τρώει ο κόσμος;

Μπιζέλια, ψωμί με το δελτίο, γάλα με το δελτίο μόνον για τα παιδιά. Το επίπεδο της ζωής εξαιρετικά χαμηλό, το οποίο κατά κάποιον τρόπο μας το συντηρούσαν ο Άγγλοι τότε. Εξ ου και εγώ ξεκίνησα ουσιαστικά την ζωή μου με τους Άγγλους. Και αυτό έφερε τα όσα ακολούθησαν, και που χαρακτηρίσατε «ιδιαίτερη ματιά» στα πράγματα.

 

Τότε, μετά την Βάρκιζα, ο Αγγλικός Στρατός – με την επωνυμία M.L./Military Liaison – μοίραζε τρόφιμα στον κόσμο. Γενικά, ανοιχτά. Εγώ, λοιπόν, βρήκα κάποιον Άγγλο στον δρόμο, στην οδό Αθηνάς, και του λέω «Έχεις καμιά δουλειά;». «Δεν έχω» μου λέει. «Εξάλλου αύριο φεύγουμε για την Καλαμάτα». Του απαντώ: «Μπορώ νάρθω μαζί σας;». Παρευθύς μου λέει: «Αν θες, έλα!».

 

# Και ήταν τόσο ανοιχτοί οι Άγγλοι, τότε;

Όχι, ήμουν εγώ ανοιχτός! Είχα τα κουράγια, το θράσος αν θέλετε, να σταματήσω έναν αξιωματικό Άγγλο στον δρόμο και να του πω:Sir, can you find me a job?”. Κι από εκεί ξεκίνησα μιαν ολόκληρη προσωπική διαδρομή, που συνδυάστηκε με την δική μου ματιά στα ελληνικά πράγματα.

 

Μου λέει, λοιπόν: «Αμα θες έλα, αλλά φεύγουμε με το τραίνο στις 4 τα ξημερώματα». Παίρνω εγώ ένα σακίδιο, δηλαδή ένα σακουλάκι ήταν, έβαλα μέσα δυο σώβρακα και κανένα πουκάμισο συν ότι φορούσα επάνω μου – έμεινα τότε στα Κάτω Πετράλωνα, πάμφτωχος, όπως άλλωστε κι όλος ο άλλος κόσμος, ένας φοιτητής που δεν φοιτούσε γιατί δεν λειτουργούσαν τα Πανεπιστήμια, και δούλευα στην Λαχαναγορά. Είχα ένα θειο που είχε μια πόστα στην αγορά, πήγαινα και ξεφόρτωνα καφάσια, του βαστούσα και τα βιβλία το βράδυ ως φοιτητής της Ανωτάτης Εμπορικής.

 

Αυτά συνέβαιναν ήδη τα χρόνια της Κατοχής. Εκείνος ο θειος μου είχε συνεργασθεί με κάποιους ακόμη και είχε γίνει τροφοδότης των Γερμανών. Είχαν μιαν αποθήκη στου Ψυρρή. Μάλιστα μια μέρα κατέφθασε ένα μπλόκο Γερμανών, διότι ανεκάλυψαν ότι κάτι έκαναν απαγορευμένο, τότε οι απαγορεύσεις ήταν βουνό – οπότε μας συλλαμβάνουν και μας κουβαλάνε κρατούμενους στο Μετοχικό Ταμείο. Παίρνω εγώ ύφος περίλυπο, λέω σ’ έναν ευγενέστατο Γερμανό αξιωματικό (στα Γερμανικά, είχα ήδη μάθε κάποια Γερμανικά από την Κρήτη, όπου μάλιστα είχα φτάσει να κάνω τον διερμηνέα του πατέρα μου που ήταν δήμαρχος): «η μητέρα μου θα ανησυχεί, μου δίνετε την άδεια να πάω έξω να ειδοποιήσω;». Μου λέει εκείνος: «εντάξει, πήγαινε, αλλά μην αργήσεις». Φεύγω από την μπροστινή πόρτα, επισήμως, οπότε δεν με ξανάδανε!

 

Πήγα και βρήκα κάποιον άλλο συγγενή του πατέρα μου, που έμενε στην Πλάκα είχε μια ταβέρνα και έμεινα εκεί στο υπόγειο μια βδομάδα να λησμονηθώ. Μάθαινες τότε την επιβίωση με άγριο τρόπο….

 

 

Μετά απ’ αυτήν την περιγραφή, των πρώτων μηνών μετά την Απελευθέρωση, ο Ζομπανάκης έρχεται να δώσει την εικόνα του πώς στήθηκε και λειτούργησε «η Βοήθεια»,UNRRA και ύστερα Δόγμα Τρούμαν, που επέπρωτο να εξελιχθεί σε Σχέδιο Μάρσαλ:

 

Σε κάθε υπουργείο έφεραν συμβούλους και τους εγκατέστησαν. Για παράδειγμα, στο υπουργείο Δημοσίων Έργων ήταν κάποιος κ. Drake, ο οποίος εν συνεχεία επέπρωτο να πει στον Αμερικανό πρέσβη να υποδείξει στον βασιλιά ότι άξιος να κυβερνήσει ήταν μόνον ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Λόγω των έργων…. Είχε ο  Drake πολύ μεγάλην εκτίμηση στον Καραμανλή, ακριβώς επειδή είχε λειτουργήσει εκεί στο υπουργείο ως σύμβουλος.

 

# Λιγάκι όπως συμβαίνει και τώρα, σιγά-σιγά!

Όπως τώρα, όντως. Πάντως τότε το πράγμα προχώρησε, έφερναν κεφάλαια, εφαρμόζονταν προγράμματα, χρηματοδοτούνταν ακόμη και επιχειρήσεις μέσω του Δόγματος Τρούμαν.

 

Βαθμιαίως, πέρασα κι εγώ από την UNRRA στην διαχείριση της Αμερικανικής Αποστολής – αρχικά ως διερμηνεύς. Όμως, ως διερμηνεύς βρέθηκα ανακατεμένος με όλα αφού όπου κι αν πήγαινε κάποιος της Αποστολής δεν μπορούσε παρά να έχει διερμηνέα. Δραγουμάνο! Όταν δε πήγαινε ο επικεφαλής της Αποστολής, ακολουθούσα πάντα εγώ: έτσι βρέθηκα στα Υπουργικά Συμβούλια, γνώρισα διάφορους υπουργούς. Αυτά, σε μια κατάσταση πολιτική που ήταν κυριολεκτικά χαώδης. Δεν κατόρθωνε τότε να κρατήσει Κυβέρνηση πάνω από 2-3 μήνες.

 

#Αυτό, όταν το ζούσες από κοντά, σε τι έβλεπες να οφείλεται; Γιατί δηλαδή κατέρρεαν οι Κυβερνήσεις;

Κατέρρεαν διότι υπήρχε κενό εξουσίας, τεράστιο κενό: όλοι στρέφονταν στους Αμερικανούς, να δουν ποιος θα πει τι. Μια καλή λέξη των Αμερικανών συμβούλων ήταν το παν! Τον Νοέμβριο του 1947, αν θυμούμαι καλά, βρεθήκαμε με μείζονα πολιτική κρίση. Οι κρίσεις εμφανίζονταν με κύμα πληθωρισμού, αλλά και με τα σωματεία να διαδηλώνουν, να φωνάζουν «Πεινάμε!».

 

# Τότε ήταν η απόπειρα σταθεροποίησης Βαρβαρέσσου;

Όχι, η προσπάθεια Βαρβαρέσσου ήταν το 1946, απέτυχε και έφυγε αμέσως. Δεν μπόρεσε να λειτουργήσει με μια πολιτική που δεν ήταν δυνατόν να επιβληθεί: μείωση τιμών, πώς να επιβληθεί όταν δεν υπήρχαν προμήθειες αγαθών; Πώς να βγει πέρα; Είχε βάλει και τον Κατσάμπα στην φυλακή για μια βδομάδα διότι δεν ακολούθησε την διακηρυγμένη πολιτική. Βρέθηκε όμως σε αδιέξοδο, αναγκάσθηκε να φύγει, ήδη αρχές του ΄46. Και πήγε στην Αμερική απ’ όπου δεν ξαναγύρισε. Πήγε ως σύμβουλος στην World Bank, του έδωσαν μια καρέκλα, έναν τίτλο, πήγε μαζί με την κυρία Ζαφειρίου.

 

#Τον είχε στηρίξει η βρετανική παρουσία και η UNRRA τον Βαρβαρέσσο;

Όχι, καθόλου! Ήταν ένας άνθρωπος μόνος, επώνυμος μεν, άξιος, που ήρθε κι αυτός μετά την Απελευθέρωση να πει μια γνώμη, μιαν άποψη, να πάρει ένα υπουργείο – το Εφοδιασμού, κρίσιμο τότε. Όμως δεν λειτούργησε η πολιτική του, καθόλου.

 

Τότε λοιπόν, το 1947, που ήταν τα πάντα ξεσηκωμένα και δεν λειτουργούσε τίποτε, ήρθε από τις ΗΠΑ ο George McGee, συντονιστής του Δόγματος Τρούμαν. Ήρθε για να δει, πώς θα φτιαχνόταν στην Ελλάδα μια Κυβέρνηση με ευστάθεια, ώστε να λειτουργήσει και το Δόγμα! Μεταξύ τους οι πολιτικοί ανέτρεπαν ο ένας τον άλλο, είχε αποχωρήσει ο Γεώργιος Παπανδρέου, όταν έφερε ο Churchill τον Πλαστήρα και τον Δαμασκηνό (έτσι έγινε η Βάρκιζα) κι έκτοτε η κατάσταση δεν έλεγε να σταθεροποιηθεί. Έρχεται ο McGee, πηγαίνω εγώ ως διερμηνεύς και επί μια βδομάδα έβλεπα διάφορους ανθρώπους – πολιτικούς, και πολιτικούς, οικονομικούς παράγοντες, contacts, contacts. Ρωτούσε απόψεις, συζητούσε, έβλεπε, άκουγε. Τελειώνουν αυτές οι διαβουλεύσεις, με χτυπάει στον ώμο ο McGee (ξέρεις, Αμερικανοί, “Minos, call me George”) και με παίρνει μαζί και πάμε σε μια ταβέρνα, στα Εφτά Αδέλφια στην Πλάκα, νομίζω, και όπως τρώγαμε μου λέει: «Ζητάς από το γκαρσόνι να μας φέρει ένα μολύβι και ένα χαρτί;».

 

Έρχεται το μολύβι και το χαρτί, μου λέει ο McGee «Απ’ όσους είδαμε μαζί, τι νομίζεις να προτείνω αύριο στον Βασιλιά;». Σημειωτέον ότι στον βασιλιά δεν χρειάστηκε να πάω, ο Γεώργιος γνώριζε Αγγλικά άρα δεν υπήρχε ανάγκη για διερμηνέα! Καθήσαμε λοιπόν και γράψαμε, υπουργείο Εμπορίου ο τάδε, Οικονομικών ο δείνα, καταρτίσθηκε έτσι μια λίστα. Την άλλη μέρα το απόγευμα, βγήκαν οι εφημερίδες με την Κυβέρνηση – ακριβώς η λίστα που είχα γράψει με τον McGee στην λαδόκολλα. Εγώ 21 ετών, τότε, έπαθα αληθινά σοκ βλέποντάς το. «Έτσι κυβερνιέται ο κόσμος;» Έτσι!

 

# Αυτό, τώρα, τι ήταν; Ανοιχτή ματιά των Αμερικανών; Ή έλλειψη βαθύτερου ενδιαφέροντος;

Ηταν η ανάγκη! Αυτό έφερε τον McGee, αυτό και τον οδήγησε. Ανάγκη να υπάρξει μια Κυβέρνηση που να σταθεί! Είχε την αντίληψη ότι βοηθούσε να στηθεί μια Κυβέρνηση με πρόσωπα που να κρατούσαν. Όπως και έγινε. Βέβαια, δεν μπορείς να πεις και ότι η κατάσταση έστρωσε απόλυτα: αρχές του 1948 , άλλωστε, σταματάει η εφαρμογή του Δόγματος Truman, περνούμε στην φάση του Σχεδίου Marshall.

 

Αφήστε ένα σχόλιο