Μετά την παγκοσμιοποίηση,η slowbalisation

Δημοσιεύτηκε από economia 04/03/2019 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Mάρτιος 2019, τ. 980
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΜΠΟΡΙΟ από τον Τhe Economist

 

 

Μια νέα μορφή παγκόσμιου εμπορίου διαμορφώνεται – και έχει σημαντικό κόστος

 

 

Όταν η Αμερική μεταστράφηκε προς προστατευτική κατεύθυνση, πριν από δυο χρόνια, υπήρξαν δυσοίωνες προειδοποιήσεις που θύμισαν την τραγωδία της δεκαετίας του 1930. Σήμερα, αυτές οι απειλητικές προβλέψεις φαίνονται λανθασμένες. Η αλήθεια είναι ότι η κινεζική οικονομία κόβει ταχύτητα. Και η αλήθεια είναι, επίσης, ότι εκείνες οι δυτικές επιχειρήσεις που έχουν σοβαρή έκθεση στην Κίνα (όπως η Apple) έχουν υποστεί μεγάλη πίεση. Όμως στη διάρκεια του 2018 η παγκόσμια ανάπτυξη υπήρξε αξιοπρεπής, η ανεργία υποχώρησε και τα κέρδη κινήθηκαν ανοδικά. Τον Νοέμβριο, ο πρόεδρος Τραμπ υπέγραψε εμπορική συμφωνία με Μεξικό και Καναδά. Αν τελικά οι συνομιλίες στις αρχές του 2019 οδηγήσουν σε συμφωνία και με τον Σι Ζινπίνγκ, τότε οι αγορές θα καταλήξουν στο ότι ο εμπορικός πόλεμος δεν ήταν παρά πολιτικό θέατρο, με στόχο να αποσπάσει λίγες παραχωρήσεις από την Κίνα – όχι να ανατινάξει το διεθνές εμπόριο.

 

Μια τέτοια στάση επανάπαυσης είναι όμως λανθασμένη. Οι σημερινές εντάσεις στο διεθνές εμπόριο έρχονται να προστεθούν σε μια μεταβολή που έχει ξεκινήσει από την εποχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008-09. Οι διασυνοριακές επενδύσεις, το εμπόριο, ο τραπεζικός δανεισμός και οι εμπορικές αλυσίδες –όλα αυτά τα στοιχεία της παγκόσμιας οικονομίας– συρρικνώνονται ή μένουν στάσιμα σε σχέση με το παγκόσμιο ΑΕΠ. Η παγκοσμιοποίηση έχει δώσει τη θέση της σε μια νέα εποχή χαλαρότητας. Δανειζόμενοι έναν όρο Ολλανδού συγγραφέα, θα τη βαφτίσουμε «slowbalisation».

 

Η χρυσή εποχή της globalisation (παγκοσμιοποίησης) του 1990-2010 ήταν εντυπωσιακή. Οι διεθνείς ανταλλαγές απογειώθηκαν καθώς το κόστος μεταφοράς των προϊόντων, με πλοία ή με αεροπλάνα, έπεφτε. Tα τηλέφωνα φτήναιναν. Oι δασμοί περικόπτονταν. Tα χρηματοπιστωτικά λειτουργούσαν πιο φιλελεύθερα. Οι επιχειρήσεις απελευθερώνονταν, εγκαθίσταντο παντού ανά τον κόσμο, οι επενδυτές περιφέρονταν και οι καταναλωτές έβρισκαν στα σούπερ μάρκετ τόσο πολλά προϊόντα που ακόμη και ο Φιλέας Φογκ του Γύρου του Κόσμου σε 50 μέρες  θα εντυπωσιαζόταν.

 

Την περασμένη όμως δεκαετία η παγκοσμιοποίηση επιβραδύνθηκε –από την ταχύτητα του φωτός σ’ έναν ρυθμό σαλιγκαριού– για μια σειρά από λόγους. Το κόστος μεταφοράς των αγαθών έπαψε να πέφτει. Οι πολυεθνικές διεπίστωσαν ότι η παγκόσμια επέκτασή τους καίει κεφάλαια και ότι οι ντόπιοι ανταγωνιστές συχνά τις καταπίνουν. Η οικονομική δραστηριότητα μετακινείται προς τις υπηρεσίες, που είναι δυσκολότερο να πουληθούν διασυνοριακά: ψαλίδια μπορείς να στείλεις μέσα σε μεγάλα εμπορευματοκιβώτια, όχι όμως και καλούς κομμωτές. Η δε κινεζική μεταποίηση τείνει να γίνει περισσότερο αυτάρκης, οπότε χρειάζεται να εισάγει λιγότερες εισροές.

 

Αυτό είναι το εύθραυστο φόντο του εμπορικού πολέμου κατά Τραμπ. Συνήθως την προσοχή προσελκύουν οι δασμοί. Αν τελικά οι ΗΠΑ αυξήσουν τον Μάρτιο τις επιβαρύνσεις προς Κίνα, ο μέσος όρος των δασμών στις εισαγωγές των ΗΠΑ θα φθάσει το 3,4% – το υψηλότερο επίπεδο 40ετίας. (Οι περισσότερες επιχειρήσεις προτίθενται να μετακυλίσουν το κόστος στους καταναλωτές.) Λιγότερο εμφανείς αλλά περισσότερο υπονομευτικές είναι οι μεταβολές των κανόνων του εμπορίου ανά τον κόσμο. Η αρχή ότι επενδυτές και επιχειρήσεις θα πρέπει να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης ανεξαρτήτως υπηκοότητας αρχίζει να καταστρατηγείται.

 

Αυτό γίνεται όλο και πιο φανερό – παντού. Γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί κυριαρχούν στον τεχνολογικό κλάδο, ο οποίος σήμερα αποτελεί το 20% της αξίας στα παγκόσμια χρηματιστήρια. Οι κανόνες προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των πληροφοριών, καθώς και αποτροπής της κατασκοπείας, εισάγουν διακρίσεις. Τα φορολογικά συστήματα αποκτούν πατριωτική τροπή – στην Αμερική, προκειμένου να σπρώξουν τις επιχειρήσεις να επαναπατρίσουν τα κεφάλαιά τους, στην Ευρώπη προκειμένου να στοχοποιηθεί η Silicon Valley. ΗΠΑ και ΕΕ εισήγαγαν νέα συστήματα έγκρισης των ξένων επενδύσεων, ενώ η Κίνα, παρ’ όλους τους ηρωικούς ισχυρισμούς της, δεν έχει την παραμικρή διάθεση να προσφέρει ίση μεταχείριση στις ξένες επιχειρήσεις. Η Αμερική χρησιμοποιεί πλέον ως όπλο την ισχύ που διαθέτει από το γεγονός ότι διαχειρίζεται το παγκόσμιο σύστημα πληρωμών, και τούτο προκειμένου να τιμωρεί ξένες επιχειρήσεις όπως η Huawei. Ακόμη και τομείς ρουτίνας, όπως η λογιστική ή η πολιτική ανταγωνισμού, αρχίζουν να πολυδιασπώνται.

Το διεθνές εμπόριο υποφέρει, καθώς οι επιχειρήσεις εξαντλούν βαθμιαία τα αποθέματα που είχαν δημιουργήσει εν αναμονή των υψηλότερων δασμών. Αυτά θα ενταθούν ως φαινόμενα το 2019. Εκείνο όμως που κυρίως μετράει είναι τα μακροπρόθεσμα επενδυτικά σχέδια των επιχειρήσεων, καθώς αυτές αρχίζουν να υποβαθμίζουν την έκθεσή τους σε χώρες και κλάδους που έχουν υψηλότερο γεωπολιτικό κίνδυνο, ή που βλέπουν μπροστά τους ρυθμιστική αστάθεια. Ήδη, υπάρχουν ενδείξεις ότι προχωρούν νέες ισορροπίες: οι κινεζικές επενδύσεις σε Ευρώπη και Αμερική υποχώρησαν κατά 73% το 2018. Η παγκόσμια αξία των διασυνοριακών επενδύσεων των πολυεθνικών έπεσε το 2018 κατά 20%.

 

Ο νέος κόσμος που δημιουργείται θα λειτουργεί πλέον διαφορετικά. Η νέα αυτή φάση θα οδηγήσει σε εμβάθυνση των σχέσεων στο εσωτερικό των περιφερειακών μπλοκ. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Ασία τροφοδοτούνται από πλησιέστερα σημεία. Στην Ασία και την Ευρώπη οι περισσότερες συναλλαγές είναι ήδη ενδοπεριφερειακές και το ποσοστό ενισχύεται από το 2011 και μετά. Οι ασιατικές επιχειρήσεις έκαναν το 2014 περισσότερες πωλήσεις στην Ασία παρά στην Αμερική.

 

Όσο καταρρέουν οι παγκόσμιοι κανόνες τόσο επιβάλλονται στο εμπόριο και στις επενδύσεις ρευστές και διεσπαρμένες περιφερειακές ρυθμίσεις και κυριαρχούν σφαίρες επιρροής. Για παράδειγμα, η ΕΕ επιβάλλει τον έλεγχό της στον τραπεζικό τομέα, την τεχνολογία και τις ξένες επενδύσεις. Η Κίνα ελπίζει να καταλήξει σε περιφερειακή εμπορική συμφωνία εντός του 2019, την ίδια στιγμή που οι τεχνολογικές της εταιρείες επεκτείνονται σ’ όλη την Ασία. Οι επιχειρήσεις έχουν 30 τρισ. δολάρια σε διασυνοριακές επενδύσεις –μερικές από τις οποίες μπορεί να χρειαστεί να μετακινηθούν, να πουληθούν ή να κλείσουν.

 

Ευτυχώς, κάτι τέτοιο δεν θα είναι κατ’ ανάγκην καταστροφικό για το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων. Οι αγορές που διαθέτουν μέγεθος ηπείρου είναι αρκετά μεγάλες ώστε να διατηρήσουν την ευημερία. Κάπου 1,2 δισ. ανθρώπων έχουν ξεπεράσει την ακραία φτώχεια από το 1990 μέχρι σήμερα – και δεν υπάρχει λόγος να πιστέψει κανείς ότι ο αριθμός των πολύ φτωχών θα ξαναμεγαλώσει. Οι δυτικοί καταναλωτές θα συνεχίσουν να αντλούν μεγάλα ωφελήματα από το διεθνές εμπόριο. Σε μερικές περιπτώσεις, η περιφερειακή ενοποίηση θα προχωρήσει βαθύτερα απ’ όσο θα μπορούσε η αντίστοιχη παγκόσμια.

 

Τα προβλήματα

 

Όμως το φαινόμενο της slowbalisation παρουσιάζει δύο μείζονα μειονεκτήματα. Πρώτον, δημιουργεί νέες δυσχέρειες. Μεταξύ 1990 και 2010 οι περισσότερες αναδυόμενες οικονομίες είχαν την ευκαιρία να μειώσουν την απόσταση που τις χώριζε από τις ανεπτυγμένες. Τώρα, οι περισσότερες απ’ αυτές θα χρειαστούν μεγάλη προσπάθεια για να πλουτίσουν μέσα από το εμπόριο. Υπάρχει δε ένα στοιχείο έντασης ανάμεσα σε μια εικόνα περιφερειακών εμπορικών συναλλαγών και σε ένα παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα όπου η Ουόλ Στριτ και η αμερικανική Fed/Κεντρική Τράπεζα δίνουν τον τόνο για τις αγορές, όπου κι αν αυτές βρίσκονται ανά τον κόσμο. Τα επιτόκια των περισσότερων χωρών δεν θα πάψουν να επηρεάζονται από τα αμερικανικά, όσο κι αν το εμπόριό τους θα είναι λιγότερο συνδεδεμένο με τις ΗΠΑ – με αποτέλεσμα χρηματοπιστωτικές αναταράξεις. Η Fed, με τη σειρά της, θα έχει λιγότερο την τάση να διασώζει ξένους παίζοντας ρόλο δανειστή έσχατου καταφυγίου – όπως έπραξε πριν από δέκα χρόνια.

 

 

Δεύτερον, η νέα κατάσταση πραγμάτων δεν πρόκειται να λύσει τα προβλήματα που δημιούργησε η παγκοσμιοποίηση. Ο αυτοματισμός που εγκαθίσταται στην παραγωγή σημαίνει ότι δεν πρόκειται να επανέλθουν οι θέσεις εργασίας στα εργοστάσια της Δύσης. Οι επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να προσλαμβάνουν ανειδίκευτους εργάτες στις φθηνότερες περιοχές του κόσμου. Χωρίς δε συνεργασία σε παγκόσμια κλίμακα, η κλιματική αλλαγή, τα μεταναστευτικά ρεύματα και η φοροαποφυγή θα είναι ακόμη δυσκολότερο να καταπολεμηθούν. Αντί να συγκρατηθεί και να περιοριστεί η Κίνα, η άνοδος του φαινομένου της slowbalisation θα τη βοηθήσει να κερδίσει πιο γρήγορα την ηγεμονία σε περιφερειακή κλίμακα.

 

Η παγκοσμιοποίηση έχει κάνει τον κόσμο καλύτερο για τη ζωή όλων. Όμως δεν έγιναν αρκετά προκειμένου να περιορισθεί το κόστος που αυτή είχε. Τα παραμελημένα προβλήματα ενός ενοποιημένου κόσμου έχουν πλέον μεγαλώσει τόσο στα μάτια της κοινής γνώμης, ώστε τα οφέλη που δημιουργήθηκαν από την παγκόσμια τάξη λησμονούνται εύκολα.

 

Όμως, η εναλλακτική λύση που προτείνεται δεν είναι αληθινή λύση. Η κατάσταση που περιγράψαμε ως slowbalisation θα είναι πιο άγρια και πιο ασταθής από την προκάτοχό της. Και, στο τέλος, θα τροφοδοτήσει ακόμη μεγαλύτερη λαϊκή δυσαρέσκεια.

 

 

 

 

 

 

 

© The Economist. Μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε από τις Εκδόσεις Κέρκυρα Α.Ε., έπειτα από ειδική άδεια. Το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο βρίσκεται στο www.economist.com

 

Αφήστε ένα σχόλιο