Τρεις ιδέες για την Ευρώπη, ρεαλιστικές και άμεσης απόδοσης

Δημοσιεύτηκε από economia 06/03/2019 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Mάρτιος 2019, τ. 980

Ματιές στο μέλλον του Νίκου Παπανδρέου

 

 

 

 

 

 

 

Τούτο τον καιρό διεξάγεται μια άτυπη συζήτηση από την πλευρά των προοδευτικών δυνάμεων στην Ευρώπη για το πώς μπορεί να ξεπεραστεί η οικονομική κρίση. Πολύς λόγος γίνεται για το μανιφέστο του Γάλλου οικονομολόγου Πικετί. Προτείνει η σημερινή Ευρωβουλή να μετατραπεί σε μια Ευρωπαϊκή Συνέλευση που θα απαρτίζεται από 80% βουλευτές εθνικών κοινοβουλίων και 20% από ευρωβουλευτές. Έτσι, λέει, οι χώρες της Ευρώπης θα εξοπλιστούν με ένα δημόσιο θεσμικό όργανο ώστε να οικοδομήσουν μια πραγματικά ενωμένη Ευρώπη. Και, φυσικά, η νέα αυτή Βουλή θα έχει έναν προϋπολογισμό της τάξης των 700 δισ. περίπου. Είναι μια ιδέα που αξίζει συζήτηση, αλλά θα πάρει χρόνια να φέρει συγκεκριμένα αποτελέσματα. Εν τω μεταξύ, μπορούμε να προχωρήσουμε με πιο άμεσες προτάσεις, πιο ρεαλιστικές, και δη:

 

1. Πρόταση πρώτη

 

Η ίδρυση κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας στην Ελλάδα στο πρότυπο της γερμανικής KfW ή των νορβηγικών τραπεζών ανάπτυξης. Η κεφαλαιακή της δομή θα περιέχει κρατικούς πόρους, ευρωπαϊκά κονδύλια, τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και πρόσβαση στην πρωτογενή αγορά ομολόγων. Μπορεί να συνδυασθεί με χρηματοδότηση έργων μαζί με το πρόγραμμα που ονομάζεται InvestEU 2021-2027. Το στοίχημα πάντα για μας είναι να μπορέσει η χώρα να τους αξιοποιήσει, σύμφωνα με το αναπτυξιακό της όραμα και τις ανάγκες της.

 

Οι πόροι θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων, την αναχρηματοδότηση επιχειρηματικών NPLs, τη χρηματοδότηση υποδομών, τα ΣΔΙΤ (επέκταση Μετρό Αθήνας, τον πολυπόθητο Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης) και πολλά ακόμη. Θα τροφοδοτεί και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με κεφάλαιο κίνησης και τραπεζικές εγγυήσεις, με έμφαση στον πρωτογενή τομέα και το εμπόριο.

 

Ένας τέτοιος οργανισμός έχει τη δύναμη να προκαλέσει την απινίδωση της ελληνικής οικονομίας. Προσέξετε, δεν λύνει όλα τα θέματα, γραφειοκρατία, δικαιοσύνη, φορολογία. Αλλά βάζει τον θεμέλιο λίθο. Το κεφάλαιο. Σε μια χώρα που δεν κάνει πλέον δημόσιες επενδύσεις.

 

Συνέβη στη μεταπολεμική Γερμανία, στην Αγγλία του 1970, στη Γαλλία, στις σκανδιναβικές χώρες. Πρόσφατα, τον Οκτώβριο, η Πορτογαλία ζήτησε τη βοήθεια της γερμανικής κυβέρνησης για τη δημιουργία μιας τέτοιας τράπεζας. Νομίζω πως πρέπει να ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους. Θα υπάρξουν αντιδράσεις από την Ευρώπη –για αθέμιτο ανταγωνισμό– αλλά ίσως είναι καιρός να δούμε ακριβώς πώς αυτή η προτροπή εφαρμόζεται κατά των συμφερόντων μας.

 

Στην Ελλάδα τον ρόλο της αναπτυξιακής τράπεζας παλαιότερα το είχε η ΕΤΒΑ. Θέλω να πιστεύω ότι μάθαμε από αυτή την εμπειρία και μπορούμε να το ξαναπροσπαθήσουμε με επιτυχία. Έχουμε την τάση στην Ελλάδα να χρεώνουμε τις συλλογικές και πολιτικές μας αποτυχίες στη φύση των θεσμών. Είναι σαν να τρακάρουμε το αυτοκίνητο και να κατηγορούμε την αυτοκινητοβιομηχανία. Το ίδιο ισχύει μέχρι ενός σημείου και για τον θεσμό των αγροτικών συνεταιρισμών, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας σήμερα.

 

Τα τελευταία πέντε χρόνια απέδειξαν ότι τα υπάρχοντα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως οι φοροαπαλλαγές και οι επιδοτήσεις και το ίδιο το πακέτο Γιούνκερ, δεν επαρκούν. Βεβαίως, η Ελλάδα έχει αντλήσει περίπου 2 δισ. από την ευρωπαϊκή επενδυτική τράπεζα, που έχει πολυπληθές παράρτημα στην Αθήνα πλέον. Σε σχέση με το ακαθάριστο ΑΕΠ της, η Ελλάδα είναι πρώτη στην κατάταξη. Αλλά ο ρυθμός νέων επενδύσεων υπολείπεται δραματικά της αναπλήρωσης. Βλέπετε, το πακέτο Γιούνκερ, το οποίο στηρίζεται στη μόχλευση κεφαλαίου, προϋποθέτει την ύπαρξη υγιούς τραπεζικού τομέα. Για να επιστρέψουμε στις σοβαρές δημόσιες επιχειρήσεις που καλύπτουν τα κενά των σημερινών εργαλείων χρειάζεται και ο σωστός μοχλός.

 

2. Νεοφυείς επιχειρήσεις (startups)

 

Ποιος δεν πιστεύει σήμερα στην επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία; Όμως αισθάνομαι ότι τα τελευταία δέκα χρόνια και στην Ελλάδα και στην Ευρώπη πιθηκίζουμε. Προσπαθούμε να αντιγράψουμε το αμερικανικό μοντέλο χωρίς να λαμβάνουμε υπ’ όψιν κεφαλαιώδεις διαφορές.

 

Το αμερικανικό μοντέλο προϋποθέτει ότι μια μικρή εταιρεία θα δεχθεί ατελείωτη χρηματοδότηση μέχρι να εξαλείψει τον ανταγωνισμό. Μετά θα εξαγοραστεί από μια μεγάλη εταιρεία ή θα μπει στο χρηματιστήριο με το γνωστό IPO. Δεν μπορεί να δουλέψει το σύστημα αυτό εδώ. Δεν έχουμε την ενοποιημένη και αχανή αγορά κεφαλαίων. Άρα, όλο το σκεπτικό καταρρέει. Εξάλλου, τις ευρωπαϊκές επιτυχίες στις startups τις ψάχνουμε με το κιάλι. Και όπου υπάρχουν (Spotify, Skype) έχουν συνήθως αμερικάνικα χρήματα από πίσω.

 

Ακόμη και στην περίπτωση της εμβληματικής επιτυχίας για όλο το ελληνικό οικοσύστημα των startups, το taxibeat, οι πρώτες δύο φάσεις του δεν ήταν προϊόν οργανωμένης επένδυσης, αλλά τα χρήματα τα έβαλε ο ιδρυτής του. Το ελληνικό οικοσύστημα δεν τον χρηματοδότησε στα πρώτα του βήματα.

 

Όμως, καταθέτουμε τα όπλα; Όχι. Να αναπτύξουμε το δικό μας μοντέλο με βάση τα δικά μας χαρακτηριστικά. Πιστεύω ότι οι νέες τεχνολογίες και οι επιχειρήσεις τέτοιου τύπου θα δημιουργηθούν από τις υπάρχουσες πετυχημένες επιχειρήσεις, που θα έχουν μια έτοιμη αγορά και εμπειρία, καταναλωτές και δίκτυο, και άμεσο τρόπο να μετατραπεί μια εφεύρεση σε τελικό προϊόν. Το επονομαζόμενο corporate venture capital. Για παράδειγμα, οι παραγωγοί πλαστικών στη Ελλάδα θα επενδύσουν συμμετοχικά στην έρευνα για να ανταποκριθούμε στην απαίτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μην έχουμε πια πλαστικά καλαμάκια και άλλα πλαστικά από το 2023 και μετά.

 

Μάλλον δεν θα βρεθεί το νέο καλαμάκι από ένα εκκολαπτήριο όπου ένας έξυπνος νέος μόνος σε συνεργασία με έναν μέντορα (το σημερινό μοντέλο) θα βρει το κεφάλαιο να μετατρέψει μια καλή ιδέα σε προϊόν, γιατί δεν θα υπάρξει το κεφάλαιο ούτε το δίκτυο πωλήσεων για να επενδύσει στην ιδέα του. Άρα αυτό μας οδηγεί στο σωστό πλαίσιο, το λεγόμενο οικοσύστημα για νεοφυείς επιχειρήσεις: ενίσχυση στις υπάρχουσες εταιρείες ώστε να αναλάβουν εκείνες το ρίσκο, αλλά και να καρπωθούν τα οφέλη από την καινοτομία. Τούτο θέλει κάποιες απλές αλλαγές στη νομοθεσία και σύνδεση έρευνας πανεπιστημίου και επιχειρήσεων.

 

Δεν περιμένουμε να γίνουμε μια δεύτερη Silicon Valley. Το παράδειγμα του Ισραήλ είναι πιο σχετικό για μας – μια χώρα με τα περισσότερα high-tech startups ανά κεφαλή σε όλο τον κόσμο. Έχει όμως μια μεγαλύτερη και πιο προσβάσιμη αγορά κεφαλαίου σε σχέση με την Ελλάδα. Παρά ταύτα, το Ισραήλ εξακολουθεί να στερείται τη δική του Nokia, τη Samsung ή την IBM. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι ισραηλινές νεοσύστατες επιχειρήσεις τείνουν να αγοράζονται από μεγάλες ξένες εταιρείες (αμερικανικό μοντέλο) και εν μέρει στο ότι η ισραηλινή επιχείρηση δεν έχει μέχρι στιγμής καταφέρει να αναπτύξει ούτε η ίδια το είδος της ώριμης διαχείρισης που απαιτείται για τη διοίκηση τέτοιων επιχειρήσεων. Στη δική μας χώρα, οι νεοφυείς επιχειρήσεις μπορούν θα προέλθουν ως spinoffs πετυχημένων υπαρχουσών εταιρειών, γι’ αυτό πρέπει να στηριχθούν και αυτές με χρηματοδοτικά εργαλεία όπως τα εταιρικό συμμετοχικό κεφάλαιο, που θα μετριάσει το ρίσκο και το κόστος της αποτυχίας.

 

3. Ευρωπαϊκό διαβατήριο

 

Το ότι η παγκοσμιοποίηση έχει φέρει και καλά και κακά κανείς δεν το αμφισβητεί. Για να ανταποκριθούμε στα προβλήματα της εποχής μας, πρέπει να υπάρχουν και κάποιοι σοβαροί κανόνες στην παγκοσμιοποίηση. Η παιδική εργασία, η περιβαλλοντική καταστροφή, το φορολογικό αρμπιτράζ, οι τριγωνικές συναλλαγές και ο αθέμιτος ανταγωνισμός με κρατικές ενισχύσεις δεν μπορούν να είναι μέρος της παραγωγής προϊόντων που καταναλώνονται στην Ευρώπη. Ας το πούμε αλλιώς: πώς να είναι ανταγωνιστικά τα προϊόντα μας όταν εμείς πληρώνουμε ΕΦΚΑ, φόρο αλληλεγγύης, άλλες ασφαλιστικές εισφορές; Πώς να τηρούμε κανόνες περιβαλλοντικής προστασίας στην παραγωγή των προϊόντων μας, ενώ χώρες στην Ασία δεν προσφέρουν ασφαλιστική κάλυψη στους δικούς τους εργάτες, τους δίνουν μισθούς πείνας και χρησιμοποιούν ανήλικα παιδιά χωρίς σοβαρή υποχρέωση να σεβαστούν το περιβάλλον;

 

Προτείνω τη θέσπιση ενός ειδικού ευρωπαϊκού διαβατήριου  που θα πιστοποιεί ανθρώπινες και ορθές παραγωγικές πρακτικές για τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. Και θα πρέπει να ισχύει για όλες τις ξένες εταιρείες που θέλουν να δουλέψουν ή και να πουλήσουν στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένου του χρηματοπιστωτικού τομέα. Έτσι, θα προστατεύσουμε όλη την Ευρώπη από τον πραγματικό αθέμιτο ανταγωνισμό. Είναι πρόταση με την οποία δεν θα διαφωνούσε ούτε και ο κοκκινομάλλης πρόεδρος από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Και αυτές είναι προτάσεις που αξίζουν συζήτηση, και εδώ και στην Ευρωβουλή.

Αφήστε ένα σχόλιο