Μιλώντας για ενέργεια και γεωπολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο

Δημοσιεύτηκε από economia 09/04/2019 0 Σχόλια Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aπρίλιος 2019, τ. 981

EΝΕΡΓΕΙΑ του Αντώνη Παπαγιαννίδη

 

 

Ενώ όλοι είχαν φθάσει να θεωρούν ότι η επιτυχημένη υποθαλάσσια γεώτρηση της ExxonMobil/Qatar Petroleum στον στόχο «Γλαύκος-1» του Οικοπέδου 10 της κυπριακής ΑΟΖ –μετά και την «Καλυψώ» του Οικοπέδου 6 από ENI/Total πέρσι– αποτελούσε την αιχμή των ειδήσεων για τον ενεργειακό χάρτη στην περιοχή, ήδη τα φώτα της δημοσιότητας κλέβει η τριμερής διάσκεψη Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ για τον αγωγό EastMed. Ο οποίος, με τη συνάντηση της 20ής Μαρτίου στο Ισραήλ (μετατέθηκε εκεί αντί για τη σχεδιασμένη διοργάνωση στην Κρήτη, καθώς προσήλθε ως συμμετέχων και ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάικ Πομπέο), κάνει ένα σημαντικό βήμα προς την επαλήθευση της εμπορικής, μετά και την τεχνική, βιωσιμότητας. Βέβαια, τελική υπογραφή της συμφωνίας για τον EastMed δεν υπήρξε, θεωρείται όμως ότι η απόφαση είναι ειλημμένη. Πάντως η στήριξη των ΗΠΑ θεωρείται ότι οριστικώς εντάσσει τον γεωπολιτικό σχεδιασμό της Ανατολικής Μεσογείου στις προτεραιότητες εκείνου που ονομάζουμε «Δύση» - με ό,τι αυτό σημαίνει ως διάσταση ασφαλείας...

 

Η συζήτηση για τη δυνητική απόδοση του κοιτάσματος «Γλαύκος», που αναφέρθηκε με πιθανή αξιοποιήσιμη ποσότητα μεταξύ 5,5 και 8 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδών/tcf (πιθανότητα 75% για την πρώτη απόδοση, πιθανότητα 50% για τη δεύτερη, όπως μετρούν αυτά τα πράγματα οι άνθρωποι των πετρελαϊκών εταιρειών…), θα περιμείνει αναγκαστικά τις επιβεβαιωτικές γεωτρήσεις που θα επεκταθούν το 2019-20. Στο σημείο αυτό, μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: σε κάθε βήμα της συζήτησης για τα ευρήματα φυσικού αερίου στην Κύπρο, ο υπουργός Ενέργειας της χώρας Γιώργος Λακκοτρύπης, αλλά και ο ΥΠΕΞ Νίκος Χριστοδουλίδης, εμμένουν στην πάγια θέση ότι η φάση των ερευνών θα πρέπει να αφεθεί να ωριμάσει στα χέρια των εμπλεκόμενων εταιρειών. Λιγοστές και αυτοσυγκρατημένες οι ανακοινώσεις…

 

Προκειμένου να υπάρξει εκμετάλλευση αυτών των πόρων με τερματικό υγροποίησης φυσικού αερίου, πέραν του «Γλαύκου» θα χρειαστεί και προσθήκη άλλων ποσοτήτων αερίου (ένα παρόμοιο τερματικό «απαιτεί» 10 tcf για να είναι οικονομικά βιώσιμο: θα το παράσχει αυτό το πρόσθετο μέγεθος η «Καλυψώ»;). Εδώ μπαίνει στη μέση η προοπτική πρόσθετων γεωτρήσεων στο παρακείμενο Οικόπεδο 7 της κυπριακής ΑΟΖ, που έχει ήδη αδειοδοτηθεί και όπου φαίνεται ότι εκτείνεται το κοίτασμα «Καλυψώ». Διότι, εν τω μεταξύ, το ήδη ερευνημένο και πιστοποιημένο απόθεμα της τάξεως των 4,5 tcf του κοιτάσματος «Αφροδίτη», με το οποίο ξεκίνησε πριν από σχεδόν μία δεκαετία όλη η περιπέτεια της κυπριακής ΑΟΖ (με τις αμερικανο-ισραηλινές Noble και Delek, ήδη και με συμμετοχή Shell), ήδη θεωρείται ότι πορεύεται προς τον σταθμό υγροποίησης Ιντφού της Αιγύπτου (British Gas/Petronas/Gas de France και Αίγυπτος).

 

Πώς όμως, όταν οι ποσότητες φυσικού αερίου που αναφέρονται στην περιοχή της κυπριακής ΑΟΖ είναι προβληματικές ακόμη και για τερματικό υγροποίησης, γίνεται συζήτηση για τον αγωγό EastMed, με τις τεχνικές δυσκολίες του ανάγλυφου του βυθού της Μεσογείου (μεγάλα βάθη), το μήκος των 1.500+ χιλιομέτρων (αν φθάσει μέχρι Ιταλία), τα προβλήματα διέλευσης από εισέτι αδιευκρίνιστες ΑΟΖ καθ’ οδόν προς Ελλάδα; Είναι φανερό πως η συζήτηση για τον EastMed ξεκίνησε, παραμένει και θα συνεχίσει να είναι κυρίως γεωπολιτική. Γι’ αυτό και η συμμετοχή Πομπέο στην τριμερή+ΗΠΑ έχει πολύ περισσότερο από συμβολική/πολιτική σημασία…

 

Όταν η αγορά έρχεται σε άμεση επαφή με τη γεωπολιτική διάσταση

Στο 4ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, το οποίο (αρχές Μαρτίου) αποτελεί ήδη μακρινή ανάμνηση, πλην όμως δεν έχει σβήσει το ίχνος του σε περισσότερους από έναν τομείς, μεγάλο ενδιαφέρον είχε στραφεί –εύλογα, αν μη αυτονόητα– στον Tristan Aspray, αντιπρόεδρο της ExxonMobil για την Ευρώπη, τη Ρωσία και την Κασπία (αξίζει να ξανακοιτάξει κανείς τον χάρτη, για να συνειδητοποιήσει την έκταση του χώρου, άρα το εύρος αρμοδιοτήτων σε σχέση με όσα συζητούμε εδώ). Ομοίως και στον βετεράνο Αμερικανό Πρέσβη Richard Morningstar (ο οποίος είχε υπηρετήσει στο Αζερμπαϊτζάν, παίζοντας σημαντικό ρόλο στο «άνοιγμα» της Κασπίας, ενώ ύστερα υπήρξε ειδικός απεσταλμένος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την Ενέργεια στην Ευρασία).

 

Με φρέσκα λοιπόν τα ευρήματα του «Γλαύκου» στην κυπριακή ΑΟΖ αλλά συνδυάζοντας τις πρόσφατες εξελίξεις σε Κύπρο, Αίγυπτο και Ρουμανία –οι νέες προοπτικές της οποίας στη Μαύρη Θάλασσα επισημάνθηκαν εμφατικά από την αντιπρόεδρο της Ρουμανίας Ana Birchall στο ίδιο Φόρουμ, μάλιστα με αναφορές στις ενεργειακές προοπτικές από πλευράς ΕΕ (η Ρουμανία ασκεί τηνπροεδρία…)– ο Aspray ευθέως έθεσε ως στόχο «να καταστεί η νοτιοανατολική Ευρώπη βασικός προμηθευτής της Ευρώπης σε φυσικό αέριο». Ασφαλώς, ο αναγνώστης θα πει «αυτά τα έχουμε ακούσει και ξανακούσει», πλην όμως ερχόμενο από την ExxonMobil, που μετά τον «Γλαύκο» σταθερά λέει πως «ήρθε για να μείνει» στην περιοχή, αυτό έχει σαφώς μεγαλύτερη βαρύτητα. Ο R. Morningstar είδε το ζήτημα στην ευρύτερη γεωπολιτική της ενέργειας, επαναφέροντας την κεντρική αμερικανική θέση ότι «η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης απαιτεί εναλλακτικές πηγές ενέργειας, αλλά και εναλλακτικές διοδεύσεις».

 

Υπ’ αυτήν την έννοια, το φυσικό αέριο της Κασπίας (εδώ μπαίνει στη μέση ο αγωγός ΤΑΡ, o οποίος ήδη βαίνει προς ολοκλήρωση στη Βόρεια Ελλαδα) αλλά και το υγροποιημένο φυσικό αέριο/LNG προελεύσεως ΗΠΑ (εδώ έρχεται στο προσκήνιο το τέρμιναλ/FSRU Αλεξανδρούπολης από Gastrade, Cheniere, ΔΕΠΑ, με περαιτέρω όδευση διά του IGB προς Βουλγαρία/Ρουμανία) θα δώσουν εναλλακτική τροφοδοσία σε σχέση με το ρωσικό φυσικό αέριο, ενόσω θα αναπτύσσονται οι πηγές της Ανατολικής Μεσογείου. Στο ερώτημα πώς όλες αυτές οι προοπτικές θα προσγειωθούν στην πραγματικότητα των οικονομικών, η τοποθέτηση Morningstar ήταν η γνώριμη: η συμπληρωματικότητα των πηγών θα εξασφαλίζει την ενεργειακή ασφάλεια, ενώ η αγορά «θα καθορίζει τις τιμές, χωρίς να υπάρχει πολιτική ανάμειξη».

 

Πόσο «συμπληρωματική» θα παραμείνει η ελληνική διάσταση;

Παραμένοντας, για λίγο ακόμη, στο σκηνικό του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, ας σημειωθεί ότι το ζήτημα των ερευνών στην ελληνική ΑΟΖ, και μάλιστα εκείνων που αναφέρονται στα δυτικά νότια της Κρήτης (με άδειες να βρίσκονται στη φάση χορήγησης προς ExxonMobil, Total και ΕΛΠΕ), δηλαδή σε μια περιοχή που ο Tr. Aspray ευθέως χαρακτήρισε «ένα από τα τελευταία ανεξερεύνητα σύνορα στην Ευρώπη», προσείλκυσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στις συναντήσεις ExxonMobil με τον υπουργό (και) Ενέργειας Γιώργο Σταθάκη, δόθηκαν διαβεβαιώσεις για επίσπευση των γραφειοκρατικών διαδικασιών ώστε αυτές να έχουν ολοκληρωθεί –και η αδειοδότηση να ανοίξει τον δρόμο προς την ουσιαστική έρευνα– μέσα στο καλοκαίρι. Στο ίδιο πλαίσιο συζήτησης, ο πρώην υπουργός Ενέργειας Γιάννης Μανιάτης –στον οποίο όλοι αναγνώρισαν καίριο ρόλο στο να ξεκινήσουν, μετά από δεκαετίες αδράνειας, οι διαδικασίες αδειοδότησης για έρευνες υδρογονανθράκων στην Ελλάδα– διαμαρτυρήθηκε έντονα για τη διελκυστίνδα καθυστερήσεων μετά το 2014, ενώ και ο μετέπειτα αρμόδιος υπουργός Κώστας Σκρέκας προσέθεσε τη δική του ανάλογη άποψη.

 

Πάντως, εύλογα θα παρατηρήσει ο αναγνώστης ότι όλα τα παραπάνω αποτελούν γεω-οικονομικές θεωρήσεις. Τα γεωπολιτικά είναι σκληρότερη υπόθεση – και τη διάσταση αυτή «φροντίζει» όλον αυτό τον καιρό να τονίζει και να επαναφέρει η τουρκική παρουσία. Με τη μεγάλη άσκηση «Γαλάζια Πατρίδα», που σάρωνε από Μαύρη Θάλασσα μέσω Αιγαίου μέχρις Ανατολική Μεσόγειο, με τις NAVTEX για περιοχές (και) της κυπριακής ΑΟΖ, με τη δραστηριότητα Barbaros, Fatih και ήδη (υπό μετονομασίαν) DeepSea Metro-1, η Τουρκία ένα λέει: ότι δεν θα «δεχθεί» να είναι απούσα από την (τελική) μοιρασιά των ενεργειακών πόρων στην ευρύτερη/ευρύτατη περιοχή. Γι’ αυτό και η παρουσία του αμερικανικού παράγοντα στην τριμερή Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ προσλαμβάνει ιδιαίτερη σημασία. Αλλά γι’ αυτό και είναι χρήσιμο –ψέματα! είναι αναγκαίο– να αφουγκράζεται κανείς την ανερχόμενη άποψη, παρούσα και στο Φόρουμ των Δελφών άλλωστε: ότι «με κάποιο τρόπο» η Τουρκία θα χρειαστεί να συμπεριληφθεί στους αυριανούς υπολογισμούς.

 

Πολιτικά εκρηκτική αυτή η συζήτηση. 

Αφήστε ένα σχόλιο