Το χρώμα του χρήματος

Δημοσιεύτηκε από economia 24/04/2019 0 Σχόλια Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aπρίλιος 2019, τ. 981

Αισθημάτων Νομίσματα του Βασίλη Βασιλικού

 

 

 

 

 

 

 

Το μικρό βιβλιαράκι που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τον νέο εκδοτικό οίκο Κοβάλτιο με τον τίτλο Περί χρήματος ανιχνεύει το «σημαίνον» και το «σημαινόμενο» του χρήματος από τον Θωμά Ακινάτη μέχρι τον… Άντι Ουόρχολ.

 

Στη διαφωτιστική εισαγωγή του, ο Γιώργος Μπλάνας, ο οποίος έκανε –μαζί με τους εκδότες– την επιλογή και τη μετάφραση των αποσπασμάτων, επισημαίνει: «Μπορούμε να πούμε ότι: Χρήμα είναι οτιδήποτε γενικά αποδεκτό ως μέσο ανταλλαγής από τα άτομα μιας κοινωνίας. Ιδού τι πρέπει να μάθει –να βάλει καλά στον νου του– ο λυκειόπαις φέρελπις φοιτητής των οικονομικών σχολών. Και ιδού τι, μεταξύ άλλων, οφείλει να μην ξεχνά ο φοιτητής φέρελπις οικονομολόγος: «Χρήμα θεωρείται οτιδήποτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν γενικό μέσο ανταλλαγής, μέσω του οποίου εκφράζεται η συμμετρία των αγαθών» ή «Μέσο συναλλαγής κατά την ανταλλαγή αγαθών, ισοδύναμο των προϊόντων…» Όμως, «το χρήμα μόνο μέσο ανταλλαγής δεν είναι – ούτε υπήρξε ποτέ. Το χρήμα είναι θεσμός, συμβολική παγίωση του χρέους».

 

Και θέτει το πρώτο πρόβλημα αν είναι ηθικό να δανείζεται κάποιος χρήματα με όρους τοκογλυφίας. Ξεκινά με τον Θωμά Ακινάτη («Περί του αμαρτήματος της τοκογλυφίας»), εξετάζοντας αν αυτό είναι αμάρτημα.

 

Στο Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο (19:23), ο Χριστός λέει: «Και γιατί δεν έβαλες τα χρήματά μου στην τράπεζα; Και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα τα εισέπραττα με τόκο;» Εννοώντας τα χρήματα που δάνεισε («Και διατί ουκ έδωκας το αργύριόν μου επί την τράπεζαν, και εγώ ελθών συν τόκω αν έπραξα αυτό;») Επομένως, για να το λέει ο Κύριος, δεν είναι αμάρτημα.
Και κατά το Δευτερονόμιον (23:20, 21), ο θείος Νόμος είναι σαφής: «Δεν θα δανείζεις στον αδελφό σου χρήματα με τόκο, ούτε τροφές με τόκο. Και κανένα πράγμα δεν θα δανείζεις με τόκο. Στον ξένο μπορείς να δανείζεις με τόκο». («Ουκ εκτοκιείς τω αδελφώ σου τόκον αργυρίου και τόκον βρωμάτων και τόκον παντός πράγματος, ου εάν εκδανείσεις, τω αλλοτρίω εκτοκιείς…») Για να συνεχίσει στο Δευτερονόμιο, 28:12: «Και θα δανείζεις σε πολλά έθνη, εσύ όμως δεν θα δανείζεσαι». Επομένως, δεν είναι αμάρτημα να παίρνει κάποιος τόκο.

 

Οπότε, ευλογημένη από τα θεία κείμενα του εβραιοχριστιανισμού είναι η τοκογλυφία. Γι’ αυτό και σήμερα, στις τράπεζες, η μηνιαία δόση εξόφλησης ενός δανείου ελάχιστα επηρεάζει την αποπληρωμή του. Η δόση καλύπτει μόνο τον μηνιαίο τόκο του δανεισθέντος ποσού.

 

Παρακάμπτω τον Αριστοτέλη, Περί γενναιοδωρίας, και τον Σούσουι Κότοκου (1871-1911), που ξεκινά με τη φράση: «Όταν τα βακτήρια εισβάλλουν στο αίμα του ανθρώπου, τότε η υγεία του κλονίζεται σταδιακά. Το χρήμα είναι σαν τα βακτήρια…» και τελειώνει με την πρόβλεψη: «Ο 19ος ήταν ο αιώνας του φιλελευθερισμού. Ο 20ός θα αναδειχθεί σε αιώνα του σοσιαλισμού. Όλοι οι ικανοί άνθρωποι πρέπει να συνειδητοποιήσουν αυτή τη νέα τάση στην οικουμένη – αυτήν και μόνο».

 

Παρακάμπτω και τον Καρλ Μαρξ, που είχε την οικονομική στήριξη του ευκατάστατου συνεργάτη του Ένγκελς. Για τον Μαρξ, «το χρήμα είναι ο μαστροπός που φέρνει σε επαφή την ανθρώπινη ανάγκη με το αντικείμενό της, τη ζωή του με τα μέσα της ζωής του. Όμως αυτό που μεσολαβεί ανάμεσα σε μένα και τη ζωή μου, μεσολαβεί επίσης ανάμεσα στην ύπαρξη των άλλων ανθρώπων και σε μένα. Για μένα το χρήμα είναι ο άλλος». Και παραθέτει από τον Φάουστ του Γκαίτε τα λόγια του Μεφιστοφιλή: «Κατάλαβε το, διάολε! Χέρια, ποδάρια, κεφάλι, πισινά / είναι δική σου περιουσία. / Γιατί να τα δουλεύεις σα να ‘ναι δανεικά;»

 

Κι όταν έρχεται στον Άντι Ουόρχολ, αυτός ξεκινά με τη φράση: «Δεν καταλαβαίνω τίποτα εκτός από τα ΠΡΑΣΙΝΑ ΧΑΡΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΑ. Ούτε τα διαπραγματεύσιμα ομόλογα, ούτε τις προσωπικές επιταγές, ούτε τις ταξιδιωτικές. Και εάν δώσεις εκατοδόλαρο σε οποιονδήποτε στο ΣΟΥΠΕΡ-ΜΑΡΚΕΤ, φωνάζουν τον διευθυντή. Το χρήμα είναι ΥΠΟΠΤΟ, επειδή οι
άνθρωποι θεωρούν ότι δεν θα ‘πρεπε να το έχεις, ακόμα και εάν το έχεις».

 

Το μικρό αυτό εγχειρίδιο Περί χρήματος κλείνει με τον Λέοντα Τολστόι, που από πρίγκηπας μεγαλοκτηματίας μεταμορφώθηκε σε απλό καλλιεργητή: «Χρήμα! Τι είναι το χρήμα; Έχω γνωρίσει ανθρώπους που υποστήριζαν πως το χρήμα αντιστοιχεί στην εργασία εκείνου που το κατέχει. Ομολογώ πως παλαιότερα συμμεριζόμουν –μέσες άκρες– αυτή την άποψη. Μα ένιωσα πως ήταν απαραίτητο να μάθω τι ακριβώς είναι το χρήμα. Και για να το μάθω στράφηκα στην επιστήμη.

 

«Η επιστήμη λέει πως το χρήμα δεν είναι καθόλου άδικο ή καταστροφικό. Λέει πως το χρήμα είναι εγγενής συνθήκη της κοινωνικής ζωής, αναγκαία ώστε: 1) να διευκολύνεται η συναλλαγή, 2) να καθορίζεται η αξία, 3) να επιτυγχάνεται η εξοικονόμηση και 4) να γίνονται οι πληρωμές.

 

«Ωστόσο ο εργαζόμενος δεν καρπώνεται την πλήρη αξία της εργασίας του. Με απλά λόγια, αυτοί που κατέχουν το χρήμα μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν αυτούς που δεν το έχουν. Και ρωτάμε: Γιατί οι άνθρωποι που έχουν στην κατοχή τους γη και κεφάλαιο υποδουλώνουν τους απόκληρους; Η απάντηση είναι: διότι έχουν στην κατοχή τους γη και κεφάλαιο…»


***

Υ.Γ. Leslie Waller, Ο τραπεζίτης: «Τι κάνει μια τράπεζα; Σου δίνει ομπρέλα όταν έχει λιακάδα και σου την παίρνει όταν έχει βροχή».


Καλή Ανάσταση!

Αφήστε ένα σχόλιο