Το πρόβλημα των τεχνολογικών «μονόκερων»

Δημοσιεύτηκε από economia 21/06/2019 0 Σχόλια The Economist,

Εκατομμύρια χρηστών, λαμπερές μάρκες, χαρισματικοί ιδιοκτήτες – χωρίς δυνατότητες όμως για υψηλή κερδοφορία στο μέλλον

 

 

Οι επενδυτές συχνά περιγράφουν τον κόσμο με ονόματα ζώων: μιλούν για αρκούδες, ταύρους, γεράκια, περιστέρια, σκύλους. Τώρα τελευταία, όμως, απλά αλογάκια παρουσιάζονται ως «μονόκεροι», δηλαδή τεχνολογικές εταιρείες με ιδιωτική ιδιοκτησία αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων, δηλαδή με ισχυρή και διεθνή παρουσία – περίπου εταιρείες-θαύμα.

 

Το πρόβλημα των μονόκερων

Τον Μάιο αναμένεται η αρχική διάθεση στην αγορά της Uber κάπου 10 δισ. δολαρίων, η μεγαλύτερη κίνηση της χρονιάς. Θα είναι η τρίτη μεγαλύτερη αρχική εισαγωγή όλων των εποχών στις ΗΠΑ για εταιρεία τεχνολογίας, μετά το Facebook και την Alibaba. Η Airbnb και η WeWork μπορεί να ακολουθήσουν τη Lyft, που ήδη προχώρησε, αλλά και την Pinterest, που κινήθηκε τον Απρίλιο. Στην Κίνα, το κύμα που ξεκίνησε πέρσι συνεχίζεται ισχυρό. Χάρη σε προϊόντα της μόδας και στρατιές ολόκληρες χρηστών, οι επιχειρήσεις αυτού του είδους έχουν αποκτήσει συνολική κεφαλαιοποίηση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι ιδιοκτήτες και οι υποστηρικτές τους από τον χώρο των επιχειρηματικών κεφαλαίων σπεύδουν να πουλήσουν τις μετοχές τους σε τιμές-ρεκόρ σε αμοιβαία κεφάλαια και συνταξιοδοτικά ταμεία, που αντιπροσωπεύουν τα συμφέροντα κοινών ανθρώπων. Οι μονόκεροι, όμως, έχουν ένα πρόβλημα: το επιχειρηματικό τους μοντέλο.

Μέχρι στιγμής, μια ντουζίνα μονόκεροι που έχουν ήδη εισαχθεί σε χρηματιστήρια κατέγραψαν το 2018 συνολικές ζημίες 14 δισ. δολαρίων. Οι συνολικές καταγεγραμμένες ζημίες τους φθάνουν τα 47 δισ. δολάρια. Οι υπηρεσίες που προσφέρουν –από ενοικιάσεις γραφείων μέχρι παραγγελία για διαδρομή με αυτοκίνητο– συνήθως προεξοφλούνται εντυπωσιακά, έτσι ώστε να υπερτονίζεται η αύξηση των εσόδων. Επικρατεί η λογική της Silicon Valley, που ισοδυναμεί με πορεία προς διεκδίκηση ακριβής γης, με την ελπίδα ότι θα βρεθεί χρυσός.

Ορισμένοι όμως από τους μονόκερους δεν διαθέτουν τις οικονομίες κλίμακας, ούτε και τους φραγμούς εισόδου που επικαλούνται όσοι τους προωθούν. Ταυτόχρονα, οι αυστηρότερες ρυθμίσεις που ισχύουν θα περιορίσουν την ελευθερία τους να κινούνται γρήγορα, ακόμη κι αν είναι να «σπάσουν κάτι». Οι επενδυτές θα ‘πρεπε να ζητούν χαμηλότερες τιμές αρχικής διάθεσης στην αγορά, ή πάλι να μείνουν μακριά. Οι επιχειρηματίες του τεχνολογικού κλάδου και οι υποστηρικτές τους χρειάζεται να ξανασκεφθούν τη βασική τους προσέγγιση, που γίνεται δύσκολα υποστηρίξιμη τόσο ως δημιουργία επιχειρήσεων όσο και ως εμπορευματοποίηση πρωτότυπων ιδεών.

 

Σύγκριση με τη γενιά των .com

Η σημερινή λογική που δημιουργεί μονόκερους θα ήταν αδιανόητη πριν από 25 χρόνια. Το 1994 μόλις 6 δισ. εισέρευσαν σε VC, τα οποία έδιναν αρχικές ενισχύσεις μόλις μερικών εκατομμυρίων. Προτού η Amazon κάνει την πρώτη της αναζήτηση κεφαλαίων σε χρηματιστήριο το 1997, είχε συγκεντρώσει μόλις 10 εκατ. δολάρια. Έκτοτε, τρία πράγματα έχουν αλλάξει. Το μεγάλωμα των επιχειρήσεων διευκολύνθηκε με την υπολογιστική νέφους, με τα έξυπνα τηλέφωνα και με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που έδωσαν στις νεοφυείς εταιρείες (startups) τη δυνατότητα να επεκτείνονται εύκολα ανά τον κόσμο. Παράλληλα, τα χαμηλά επιτόκια έκαναν τους επενδυτές να κυνηγούν αποδόσεις. Τέλος, ένας μικρός αριθμός εταιρειών-σούπερ σταρ όπως η Google, το Facebook ή οι κινεζικές Alibaba και Tencent απέδειξε ότι οι πελώριες αγορές, τα μεγάλα κέρδη και τα φυσικά μονοπώλια, συνδυαζόμενα με περιορισμένα ενσώματα στοιχεία ενεργητικού και με χαλαρές ρυθμιστικές παρεμβάσεις λειτουργούσαν ως το μυστικό που εξασφαλίζει παραμυθένια πλούτη. Αιφνιδίως, η τεχνολογική ανάπτυξη ταυτίσθηκε με την εφαρμογή αυτής της μαγικής συνταγής σε όσο το δυνατόν περισσότερους κλάδους, με χρησιμοποίηση βουνών από κεφάλαια προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία.

Βέβαια, δεν πρέπει να κάνουμε το λάθος να θεωρήσουμε τους τεχνολογικούς μονόκερους του σήμερα ανάλογους με εταιρείες-φούσκες του 2000, όπως η Pets.com, που κατέρρευσε μόλις 10 μήνες μετά την εισαγωγή της σε χρηματιστήριο. Οι εφαρμογές που παραγγέλλουν διαδρομές με αυτοκίνητο είναι πιο βολικές από το να ψάχνεις για ταξί, οι παραγγελίες φαγητού εκτελούνται αστραπιαία, η διαδικτυακή αναζήτηση μουσικής είναι πιο ευχάριστη. Όπως η Google ή η Alibaba, έτσι και οι σημερινοί μονόκεροι διαθέτουν ευρύτατη βάση πελατών. Οι δε πωλήσεις τους αυξάνονται ταχύτατα.

 

Πρόσκαιρα ή δομικά προβλήματα;

Η βασική ανησυχία προκύπτει από το ενδεχόμενο οι ζημίες που καταγράφουν οι μονόκεροι να μην εκφράζουν πρόσκαιρα προβλήματα ανάπτυξης, αλλά διαφιλονικούμενες αγορές και ευμετάβολους πελάτες. Στα βασικά ιντερνετικά μονοπώλια, το δίκτυο γίνεται όλο και πιο πολύτιμο για κάθε χρήστη όσο περισσότεροι προσέρχονται σ’ αυτό – έτσι άλλωστε προκύπτει το 67% μερίδιο αγοράς του Facebook στην κοινωνική δικτύωση. Η δυναμική των μονόκερων δεν είναι το ίδιο εντυπωσιακή. Παρά τις επιδοτήσεις που τους προσφέρονται, όσοι πελάτες αναζητούν διαδικτυακά διαδρομές δεν μένουν πιστοί σε μία μόνο εταιρεία. Διόλου παράξενο που οι μετοχές της Lyft έπεσαν κατά 20% έναντι της αρχικής τιμής εισαγωγής τους. Οποιοσδήποτε μπορεί να νοικιάσει ένα κτήριο και να προσφέρει οργανωμένα γραφεία σε τρίτους – όχι μόνον η WeWork. Ορισμένοι μονόκεροι έχουν να παλέψουν με πλούσιους και ισχυρούς ανταγωνιστές, όπως η Spotify, που μπήκε το 2018 στο χρηματιστήριο και έχει 34% μερίδιο αγοράς στη διαδικτυακή μουσική στις ΗΠΑ αλλά είναι αντιμέτωπη με την Apple.

Ακριβώς επειδή οι αγορές των μονόκερων βρίσκονται συνεχώς υπό διεκδίκηση, τα περιθώριά τους δεν βελτιώνονται παρά την ταχεία άνοδο των πωλήσεων. Οι υπεύθυνοι των μονόκερων δεν τολμούν να περιορίσουν τα μεγάλα κονδύλια που διαθέτουν για μάρκετινγκ, φοβούμενοι μην χάσουν πελάτες. Πολλές εταιρείες σπεύδουν να αναπτύξουν συμπληρωματικά προϊόντα, ώστε να βγάλουν περισσότερα χρήματα από τους χρήστες τους. Και ένα μόνιμο ερώτημα αιωρείται πάνω από τους μονόκερους του σήμερα: αν η Uber αληθινά αξίζει 100 δισ. δολάρια μετά από μια επένδυση γύρω στα 15 δισ., γιατί οι ανταγωνιστές να μην προσπαθήσουν να τη μιμηθούν; Ή, πάλι, γιατί να μην προσελκύονται να προσέλθουν οι τεχνολογικοί γίγαντες;

Υπάρχουν όμως και οι εξωτερικοί παράγοντες. Η Airbnb παρέκαμψε τη φορολογία των ξενοδοχείων, η Uber αγνόησε τους κανόνες αδειοδότησης των ταξί. Σήμερα όμως ζούμε μια συνολική αντίδραση, με τη φορολογία του διαδικτύου ή τη ρύθμιση του ιντερνετικού περιεχομένου να βρίσκεται στην παραπέρα γωνία. Ήδη τα ενημερωτικά δελτία των μονόκερων δίνουν στους επενδυτές μεγάλους όγκους προειδοποιήσεων για νομικούς κινδύνους και για ρυθμιστικές παγίδες.

 

Κερδισμένοι οι καταναλωτές

Όλα αυτά είναι πάντως θετικά για τους καταναλωτές. Οι μονόκεροι τους λούζουν με λεφτά: οι επιδοτήσεις προς το κοινό, που προσφέρονται από μια ντουζίνα μονόκερους, καταλήγουν σε ένα συνολικό ποσό 20 δισ. δολαρίων σε ετήσια βάση. Ενώ στην κορυφή της αγοράς τεχνολογίας έχουμε μονοπώληση της αναζήτησης ή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε άλλες περιοχές οι μονόκεροι δημιουργούν ανταγωνιστικά πεδία.

Οι επενδυτές, εν τω μεταξύ, χρειάζονται ψυχραιμία. Δεν είναι παράξενο που ο θρίαμβος της Google ή της Alibaba μεταφράζεται σε προσδοκίες για μιαν ολόκληρη ομάδα νεοφυών επιχειρήσεων. Στην πράξη, όμως, οι μονόκεροι έχουν να αντιμετωπίσουν έναν μακρό πόλεμο φθοράς και χαλαρών περιθωρίων κέρδους. Τελικά, βέβαια, οι εταιρείες που παλεύουν στον ανήφορο μπορεί να εξαγορασθούν. Εδώ πάντως αναφύεται άλλος κίνδυνος: οι περισσότεροι μονόκεροι έχουν θεσπίσει οροφή στα δικαιώματα ψήφου των επενδυτών τους (όχι η Uber πάντως), ενώ πολλοί έχουν δημιουργήσει «δηλητηριώδη χάπια» που δυσκολεύουν την εξαγορά τους, ή

αποθαρρύνουν τους επενδυτές να αναλάβουν δράση αν οι εταιρείες αυτές δεν βρουν τρόπο να γεννήσουν κέρδη που να δικαιολογούν τις αρχικές εκτιμήσεις τιμών των μετοχών τους.

Και τι να πει κανείς για τη Silicon Valley ή τα τεχνολογικά κέντρα της Κίνας, απ’ όπου ξεκίνησαν οι μονόκεροι; Δισεκατομμύρια δολάρια ρέουν προς VC, προς ιδρυτές μονόκερων, προς εργαζομένους. […] Το βασικό ερώτημα είναι πλέον πώς αυτά τα κεφάλαια θα ανακυκλωθούν σε νέες τεχνολογικές εταιρείες. Η φιλοσοφία του να «αγοράζονται» με κάθε κόστος πελάτες έχει φθάσει σε μια οροφή. Μετά τους μονόκερους, θα χρειαστεί η δημιουργία μιας νέας γενιάς νεοφυών.

Αφήστε ένα σχόλιο