Νέες μορφές οργάνωσης των εργαζομένων

Δημοσιεύτηκε από economia 20/09/2019 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Σεπτέμβριος 2019, τ. 986

από τον Τhe Economist

 

 

 

 

Για να δείτε το μέλλον, κοιτάξτε το παρελθόν της εργασίας

 

 

Η δημόσια συζήτηση σχετικά με το μέλλον της εργασίας τείνει να χωρίζει τους σχολιαστές σε δύο στρατόπεδα. Οι αισιόδοξοι λένε ότι η τεχνολογία μπορεί να επιφέρει μια πρόσκαιρη διαταραχή, πλην όμως τελικά θα φέρει οικονομική ανάπτυξη και συνεπώς θα δημιουργήσει περισσότερες θέσεις εργασίας. Οι θεριζοαλωνιστικές μηχανές περιόρισαν την ανάγκη για αγρεργάτες, ενώ οι προσωπικοί υπολογιστές έσβησαν τις δακτυλογράφους, όμως οι εργαζόμενοι που παραμερίστηκαν βρήκαν τελικά άλλες δουλειές.

 

Οι απαισιόδοξοι επιχειρηματολογούν ότι οι νέες τεχνολογίες, ακόμη κι αν δεν δημιουργήσουν μαζική ανεργία, θα προξενήσουν ένα «ψηφιακό χάσμα». Το μέλλον θα θυμίζει σκηνές από το βρετανικό σίριαλ Downton Abbey, όπου η ελίτ με τα επαγγελματικά προσόντα κυριαρχεί έναντι των άλλων. Οι ανειδίκευτοι εργαζόμενοι θα φέρνουν πίτσα ή θα καθαρίζουν το μπάνιο των Έλον Μασκ (Tesla) και Τιμ Κουκ (Apple) του κόσμου τούτου.

 

Νέα μελέτη του οίκου McKinsey («The future of women at work: Transitions in the age of automation»/Το μέλλον των γυναικών στην απασχόληση: Μεταβάσεις στην εποχή της αυτοματοποίησης) τείνει να καταλήξει στο στρατόπεδο των αισιόδοξων. Προβλέπει ότι η επίπτωση της αυτοματοποίησης μέσα στην ερχόμενη δεκαετία θα επηρεάσει περίπου εξίσου άνδρες και γυναίκες, με 21% των εργαζόμενων ανδρών και 20% των εργαζόμενων γυναικών να χάνουν τις δουλειές τους μέχρι το 2030. Στον ανεπτυγμένο κόσμο, η McKinsey εκτιμά ότι οι άντρες θα τείνουν να χάσουν θέσεις εργασίας που αφορούν τη λειτουργία μηχανών, ενώ οι γυναίκες θα χάνουν βοηθητικές δουλειές γραφείου και υπηρεσιών. Όμως, νέες θέσεις εργασίας δεν θα πάψουν να δημιουργούνται – αν και όχι αναγκαστικά για τους ίδιους ανθρώπους. Οι γυναίκες θα βρουν ευκαιρίες απασχόλησης στον συνεχώς επεκτεινόμενο τομέα των υγειονομικών υπηρεσιών, ενώ οι άνδρες στα ελεύθερα επαγγέλματα και τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς κλάδους (κατά κανόνα, οι άνδρες έχουν περισσότερα πτυχία θετικών επιστημών).

 

Βέβαια, όλες αυτές οι δουλειές δεν θα είναι καλοπληρωμένες κατά τη McKinsey, ιδίως για τις γυναίκες, όπως ακριβώς η δημιουργία πολλών θέσεων εργασίας της τελευταίας δεκαετίας έδωσε –σύμφωνα με αριστερούς επικριτές– χαμηλές αμοιβές (αν και τα στοιχεία δείχνουν ότι και οι καλοπληρωμένες δουλειές σημείωσαν αύξηση). Από την πιο φωτεινή πλευρά των πραγμάτων, πολλοί αποκαρδιωμένοι από την αγορά εργασίας έχουν επανέλθει στην αγορά όσο οι οικονομίες παίρνουν μπρος και η τεχνολογία βοηθά τους εργοδότες να βρίσκουν εργατικό δυναμικό (και αντιστρόφως).

 

Πόσο μεγάλο μέρος αυτής της κακά αμειβόμενης απασχόλησης είναι αποτέλεσμα της gig economy/της οικονομίας της νέας εποχής, με προσωρινές ευκαιρίες εργασίας με το κομμάτι; Όχι και τόσο σημαντικό: αντιπροσωπεύει για παράδειγμα μόλις το 1% στις ΗΠΑ σήμερα. Όμως, στο βιβλίο τους Ghost Work (εργασία-φάντασμα), οι Mary Gray και Siddharth Suri προβλέπουν πως η «εργασία με το κομμάτι» θα φθάσει το 60% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού το 2055. Περιγράφουν αυτή την κατηγορία εργαζομένων ως ένα σύνολο που περιλαμβάνει όσους δουλεύουν για γραφεία προσωρινής απασχόλησης/temps, όσους έχουν συμβάσεις περιορισμένου χρόνου και όσους βρίσκουν απασχόληση από εργοδότες που έρχονται σε επαφή μαζί τους μέσω διαδικτύου και εφαρμογών/apps.

 

Όλα αυτά δίνουν μια εικόνα της εργασίας του μέλλοντος που δεν απέχει και τόσο από αυτήν του απώτερου παρελθόντος. Πριν από την εποχή του εργοστασίου ή του γραφείου, πολλοί από τους εργαζομένους ξεκινούσαν σε μια βάση «προσφοράς»: οι έμποροι προσλάμβαναν εργατικά χέρια για συγκεκριμένες δουλειές (όπως το γνέσιμο ή το πλέξιμο) με πληρωμή τους με το κομμάτι. Ένα τέτοιο σχήμα ήταν ελκυστικό για τους εργοδότες, επειδή ήταν φθηνό. Οι συγγραφείς του Ghost Work αναφέρονται σε ένα στέλεχος μάρκετινγκ που λέει: «Μπορούμε να γλιτώσουμε μέχρι και 40%, αν δεν πληρώνουμε ασφαλιστικές εισφορές ή δεν παρέχουμε γραφεία». Πέραν τούτου, στις δύο βασικές αγορές αυτού του τύπου (ΗΠΑ και Ινδία) οι αντίστοιχοι εργαζόμενοι διαθέτουν περιορισμένη νομική προστασία σε σχέση με αυτήν της κανονικής εργασίας. Ένα ψηφιακό Downton Abbey, με άλλα λόγια.

 

Πάντως, οι νέες αυτές μορφές απασχόλησης έχουν και θετική πλευρά. Πολλοί εργαζόμενοι στις αναδυόμενες αγορές βλέπουν πολύ ευνοϊκά την ευκαιρία να δουλεύουν από το σπίτι, ή σε χρόνους που οι ίδιοι επιλέγουν. Μερικοί έχουν δημιουργήσει διαδικτυακές πλατφόρμες, όπου μοιράζονται πληροφορίες για το ποιοι είναι οι πιο αξιόπιστοι εργοδότες. Οι Gray και Suri διερωτώνται μήπως αυτά τα σχήματα θα μπορούσαν να επεκταθούν, έτσι ώστε να δημιουργήσουν το σύγχρονο αντίστοιχο των μεσαιωνικών συντεχνιών, που θα επέτρεπε στους εργαζομένους την εκμάθηση νέων δεξιοτήτων. Τέτοιου είδους συντεχνίες, άλλωστε, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και σαν αρχείο των επιδόσεων των εργαζομένων. Σήμερα, το να μεταφέρεις την αξιολόγηση της δουλειάς σου από τη μια διαδικτυακή πλατφόρμα σε άλλη είναι το ίδιο δύσκολο –αν όχι και δυσκολότερο!– από το να αποκτήσεις τα στοιχεία χρήστη που έχει στη διάθεσή του για σένα το Facebook. Η έλλειψη αυτή διαλειτουργικότητας σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι χρειάζεται να χτίζουν κάθε σύμβαση εργασίας τους από το μηδέν.

 

Οι υπεύθυνοι εργοδότες θα μπορούσαν με τη σειρά τους να δεσμεύονται ότι θα χρησιμοποιούν εργαζομένους μόνον από συντεχνίες αυτού του τύπου, καθώς και να εφαρμόζουν ορθές πρακτικές σε θέματα όπως η έγκαιρη πληρωμή. Έτσι, θα απολαμβάνουν το πλεονέκτημα πιο αξιόπιστων και αποδοτικών εργαζομένων. Με αυτόν τον τρόπο, οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου θα μπορούσαν να ενωθούν βελτιώνοντας την κατάσταση για όλους.

 

 

 

 

© The Economist. Μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε από τις Εκδόσεις Κέρκυρα Α.Ε., έπειτα από ειδική άδεια. Το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο βρίσκεται στο www.economist.com

Αφήστε ένα σχόλιο