Η πιο κλασική κρίση

Δημοσιεύτηκε από economia 18/10/2019 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Οκτώβριος 2019, τ. 987

από τον Τhe Economist

 

Για το τελευταίο φιάσκο της Αργεντινής,

 

τη μεγαλύτερη ευθύνη φέρουν οι λαϊκιστές,

 

όχι οι μεταρρυθμιστές

 

Προτού γίνει πρόεδρος της Αργεντινής, το 2015, ο Μαουρίσιο Μάκρι ήταν πρόεδρος μιας ποδοσφαιρικής ομάδας του Μπουένος Άιρες – της Boca Junior. Στις 1 Σεπτεμβρίου, η ομάδα του βρέθηκε αντιμέτωπη με την άλλη μεγάλη της πόλης (τη River Plate) στο πλαίσιο του superclasico, όπως ονομάζονται οι συναντήσεις των δύο πλευρών. Οι δυο στρατοί οπαδών των αντίπαλων ομάδων, καθώς κατευθύνονταν στο γήπεδο, είχαν ένα τουλάχιστον για να συμφωνούν: τη στιγμή που προχωρούσαν στους δρόμους, η κυβέρνηση Μάκρι ανακοίνωσε έκτακτη εκ νέου επιβολή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων. Όλοι σχεδόν συμφωνούν ότι η νέα αυτή πολιτική σηματοδότησε το τέλος –στην πράξη– της κυβέρνησης Μάκρι. Ταυτόχρονα, επιβεβαιώνει τη φρικτή αλήθεια: η Αργεντινή έγινε και πάλι χρηματοπιστωτικός παρίας.

 

Τα capital controls της Αργεντινής περιορίζουν το ποσό δολαρίων που μπορούν να αγοράζουν οι πολίτες της χώρας, ενώ υποχρεώνουν τους εξαγωγείς να επαναπατρίζουν τις εισπράξεις τους. Επιβλήθηκαν λίγο μετά την ανακοίνωση, από την κυβέρνηση, η οποία είπε ότι θα καθυστερήσει την αποπληρωμή ορισμένων από τα βραχυπρόθεσμα χρέη της, ενώ επιδίωξε επιμήκυνση των πιο μακροπρόθεσμων οφειλών. Τα τελευταία αυτά μέτρα στόχο είχαν να ανακόψουν τη φυγή κεφαλαίων και να σταθεροποιήσουν το πέσο – όμως αποτέλεσαν την έσχατη ταπείνωση για τον Μαουρίσιο Μάκρι, επιχειρηματία ο οποίος υποσχέθηκε να επανεκκινήσει την οικονομία με την κατάργηση των ελέγχων και τη μεταρρύθμιση ενός παραφουσκωμένου δημόσιου τομέα.

 

Οι ξένοι επενδυτές είχαν αγοράσει αυτό το όραμα φιλελευθεροποίησης μετά τις εκλογές του 2015: ηγέτες της Ουόλ Στριτ, όπως ο Τζέιμι Ντάιμον της J.P. Morgan, διακήρυξαν ότι η Αργεντινή είχε επανέλθει από την εξορία. Όταν δε οι χρηματοπιστωτικές αγορές άρχισαν να αισθάνονται, το 2018, μια τρικυμία, το ΔΝΤ στήριξε με δάνειο 57 δισ. δολαρίων – το μεγαλύτερο που έχει χορηγήσει το Ταμείο. Έναν χρόνο αργότερα, δύσκολα θα φανταζόταν κανείς χειρότερη κατάσταση. Ο πληθωρισμός είναι πάνω από 50%. Το πέσο υποχώρησε κατά 30% το τελευταίο 12μηνο, ενώ τα ομόλογα της Αργεντινής αγοράζονται για λιγότερο από το μισό της ονομαστικής τους αξίας.

Πολλοί Αργεντινοί και ορισμένοι ξένοι μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι το πρόγραμμα Μάκρι για φιλελευθεροποίηση της οικονομίας, καθώς και η στήριξη του ΔΝΤ, ήταν λάθος. Στην πραγματικότητα, η μεγαλύτερη ευθύνη για την αποτυχία Μάκρι ανήκει στην προκάτοχό του Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρχνερ, η οποία κατεβαίνει και πάλι υποψήφια στις επερχόμενες εκλογές ως αντιπρόεδρος.

 

Η κυβέρνηση Φερνάντες άφησε πίσω της ένα πελώριο έλλειμμα στον προϋπολογισμό, τεχνητά χαμηλές τιμές υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, στατιστικές που έδειχναν απόλυτη χειραγώγηση και καταστροφικά υψηλές δημόσιες δαπάνες. Μετά από πολλά χρόνια τέτοιας κακοδιαχείρισης, ήταν όλο και πιο δύσκολο να πεισθούν οι Αργεντινοί ότι οι τιμές και το νόμισμα θα μπορούσαν να σταθεροποιηθούν. Η δυσπιστία τους προς τους οικονομικούς θεσμούς της χώρας αποτελεί αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Κάνει δε τους επενδυτές ιδιαίτερα νευρικούς: ποιος θα εμπιστευθεί μια χώρα που εμπιστεύεται τόσο λίγο τον εαυτό της;

 

Ο Μ. Μάκρι και το ΔΝΤ έκαναν λάθη. Προκειμένου να αποφευχθεί λαϊκή αντίδραση, η προσέγγιση Μάκρι ήταν να περιοριστεί το έλλειμμα του προϋπολογισμού σταδιακά, οπότε τέθηκε σε δοκιμασία η υπομονή των κεφαλαιαγορών αντί για εκείνην του εκλογικού σώματος. Εκ των υστέρων, αποδεικνύεται ότι θα ‘πρεπε να είχε επιδιώξει νωρίτερα τη διόρθωση των δημοσιονομικών. Το ΔΝΤ ίσως θα έπρεπε να είχε χορηγήσει μικρότερο δάνειο (ενδεχομένως μαζί με αναδιάρθρωση του χρέους νωρίτερα). Όμως, το Ταμείο ήλπιζε ότι μια μεγαλύτερη στήριξη θα αποκαθιστούσε την εμπιστοσύνη των επενδυτών, οπότε η Αργεντινή θα ανέκαμπτε χωρίς να δαπανήσει όλα τα κεφάλαια που είχε υποσχεθεί το ΔΝΤ.

Πάνω όμως κι από τα σφάλματα τακτικής της κυβέρνησης, εκείνο που τελικά διέλυσε την εμπιστοσύνη των επενδυτών ήταν το φάσμα επανόδου των λαϊκιστών στην εξουσία. Ο Αλμπέρτο Φερνάντες και η αμφιλεγόμενη συνυποψήφιά του Κριστίνα Φερνάντες (δεν έχουν συγγένεια οι δυο τους, ο δε πρώτος είναι πιο μετριοπαθής από τη δεύτερη) θριάμβευσαν σε προκαταρκτικές εκλογές τον Αύγουστο, ενώ θεωρούνται βέβαιοι νικητές στις εκλογές του Οκτωβρίου. Οι επενδυτές φοβήθηκαν τι θα έκανε η αντιπολίτευση, οδηγώντας σε πανικό και φυγή κεφαλαίων, οπότε η κυβέρνηση έκανε η ίδια μερικά από αυτά – συμπεριλαμβανομένης της καθυστέρησης αποπληρωμής και της επιβολής περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων.

 

Μολονότι ο Αλ. Φερνάντες άδειασε τον Μ. Μάκρι από κάθε εξουσία, έδειξε διστακτικότητα να φανεί ο επόμενος κυβερνήτης της Αργεντινής. Διατυπώνει ασαφείς και αντικρουόμενες απόψεις. Αν νικήσει, δεν θα αναλάβει την εξουσία μέχρι τον Δεκέμβριο. Μέχρι τότε, η Αργεντινή θα αντιμετωπίσει ένα βλαπτικό κενό εξουσίας.

 

Η απερχόμενη κυβέρνηση εισάγει ρυθμίσεις –όπως πάγωμα τιμών και χορήγηση επιδομάτων– προκειμένου να προστατευθεί ο κόσμος από το σοκ που διατρέχει την οικονομία. Όμως η κατάσταση παραμένει κακή, και ο διάδοχος του Μάκρι θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει το ίδιο πρόβλημα που νίκησε τον ίδιο: πώς θα επανέλθει η οικονομία της Αργεντινής στην πραγματικότητα των αγορών. Μεγάλο μέρος των εκλογέων και ο πιθανός νέος πρόεδρος δείχνουν να θέλουν να αποφύγουν το ερώτημα. Μέχρι να επιτευχθεί αυτό, θα επικρέμαται οπισθοχώρηση και κρίση στην οικονομία.

Αφήστε ένα σχόλιο