Βελτιώνοντας το Δικαστικό Σύστημα της Ελλάδας

Δημοσιεύτηκε από economia 29/10/2019 0 Σχόλια άρθρα,

του Βασίλη Παπαστεργιάδη*

 

 

 

Το ελληνικό δικαστικό σύστημα βασίζεται στις παραδοσιακές και μακροχρόνιες αρχές του αστικού δικαίου. Οι διαφορές ιδιωτικού δικαίου εμπίπτουν στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων και καθορίζονται αποκλειστικά με αυτόν τον τρόπο. Ενώ αυτές οι καθιερωμένες διαδικασίες είναι σημαντικές, συχνά επικρίνονται ότι είναι χρονοβόρες, δαπανηρές και στερούνται ειδικών γνώσεων[1]. Ενώ  πρόσφατες μεταρρυθμίσεις επιχειρούν να ενθαρρύνουν τη διαμεσολάβηση ως μέθοδο επίλυσης των διαφορών[2], παραμένει στην πράξη να διαπιστωθεί πόσο αποτελεσματικά θα είναι αυτά τα μέτρα. Υποστηρίζεται ότι το ελληνικό αστικό δικαστικό σύστημα μπορεί να ενισχυθεί σημαντικά υιοθετώντας διάφορες επιτυχημένες πτυχές του συστήματος αστικής δικαιοσύνης της Αυστραλίας. Συγκεκριμένα, να δοθεί έμφαση στη δημιουργία δικαστηρίων, εξειδικευμένων δικαστικών διαδικασιών και εναλλακτικής επίλυσης διαφορών για την αντιμετώπιση θεμάτων που συνδέονται με την αποτελεσματικότητα, τη συνοχή, το κόστος και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη.

 

 

 

Το σημερινό σύστημα

Το ελληνικό δικαστικό σύστημα είναι οργανωμένο σε αστικό, ποινικό και διοικητικό τομέα. Για τις αστικές διαδικασίες, τα δικαστήρια είναι ιεραρχικά δομημένα σύμφωνα με τη νομισματική αξία ή τη φύση της απαίτησης και οι διαδικασίες ρυθμίζονται από τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας[3]. Για το σκοπό αυτό, οι διάδικοι είναι γενικά υποχρεωμένοι να λάβουν νομική εκπροσώπηση και να προσφύγουν ενώπιον δικαστηρίου κατά την κίνηση της διαδικασίας[4]. Το σημαντικό κόστος  και οι καθυστερήσεις που συνδέονται με μια τέτοια επίσημη και άκαμπτη διαδικασία συχνά αποτελούν εμπόδιο για τους υποψήφιους διαδίκους. Ενώ ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας θέτει προθεσμίες για την κατάθεση και άλλες παρόμοιες διαδικασίες, οι εν λόγω προθεσμίες σπάνια ακολουθούνται στην πράξη με συχνά λίγες ή καθόλου επιπτώσεις όταν δεν τηρούνται.[5]

 

Η ελληνική αστική δικαιοδοσία είναι, σε ένα βαθμό, διαιρεμένη ανάλογα με τη φύση των αξιώσεων. Ωστόσο, δεν υπάρχει εγγύηση ότι ο προεδρεύων δικαστής θα διαθέτει εμπειρογνωμοσύνη στον σχετικό τομέα του δικαίου[6]. Για το σκοπό αυτό, το σύστημα πολιτικής δικονομίας στην Ελλάδα στερείται εξειδικευμένων δικαστηρίων ειδικά προσαρμοσμένων στις συγκεκριμένες διαφορές. Ως εκ τούτου, οι διάδικοι υποχρεώνονται να αντιμετωπίζουν τις αξιώσεις τους από τα γενικά δικαστήρια, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ασυνεπή αποτελέσματα και καθυστερήσεις. Η τελευταία μεγάλη μεταρρύθμιση προσπάθησε να αντιμετωπίσει τέτοιες καθυστερήσεις με την κατάργηση της εξέτασης μαρτύρων κατά τις ακροάσεις.[7] Ενώ μια τέτοια μεταρρύθμιση φαινόταν αποτελεσματική θεωρητικά, οι διάδικοι εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές καθυστερήσεις.[8] Οι πιο πρόσφατες μεταρρυθμίσεις επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τέτοια ζητήματα με την εφαρμογή υποχρεωτικών διαδικασιών διαμεσολάβησης για ορισμένες μορφές διαφορών.[9] Παραμένει να δούμε στην πράξη πόσο επιτυχημένα θα είναι αυτά τα μέτρα.

 

Δυνατότητα μεταρρύθμισης - Αυστραλιανή προσέγγιση;

Τέτοιες δυσκολίες που ενυπάρχουν στο ελληνικό σύστημα πολιτικής δικονομίας μπορούν να αντιμετωπιστούν εξετάζοντας την προσέγγιση της Αυστραλίας. Ειδικότερα, η καθιέρωση του αστικού και διοικητικού δικαστηρίου της Βικτώριας («VCAT») παρείχε στους διαδίκους την ευκαιρία να επιλύουν τις διαφορές εγκαίρως, οικονομικά και αποτελεσματικά. Το 2017-18, το VCAT ολοκλήρωσε 83.424 υποθέσεις με ικανοποίηση πελατών κατά 86%.[10] Παρέχοντας μια εξειδικευμένη υπηρεσία, ένα τέτοιο δικαστήριο επιδιώκει μοναδικά συγκεκριμένες διαφορές. Για παράδειγμα, το VCAT έχει πολλαπλούς καταλόγους ειδικών και αρμοδιοτήτων (όπως για κτίρια και περιουσίες, αστικές αξιώσεις και δικαιώματα του ανθρώπου), που έχουν εξειδικευμένη εμπειρογνωμοσύνη στα θέματα που τους υποβάλλονται. Επιπλέον, η καθιέρωση των ειδικών δικαστηρίων επέτρεψε την ταχεία επίλυση μικρότερων υποθέσεων. Για παράδειγμα, οι αστικές αξιώσεις στη VCAT συνήθως επιλύονται εντός 11 εβδομάδων.[11] Αντίθετα, οι αστικές προσφυγές στο Ανώτατο Δικαστήριο της Βικτώριας συνήθως επιλύονται σε 7,6 μήνες.[12] Με την κατάργηση πολλών μικρότερων υποθέσεων από τα δικαστήρια, το δικαστικό σύστημα είναι σε θέση να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά - γεγονός που αποδεικνύεται από τη μείωση των καθυστερήσεων λόγω φόρτου εργασίας στο Ανώτατο Δικαστήριο της Βικτώριας.[13] Επιπρόσθετα, τα δικαστήρια έχουν αυξήσει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη δημιουργώντας μια οικονομικά αποδοτική προσέγγιση για την επίλυση των διαφορών. Για παράδειγμα, το VCAT είναι ένα δικαστήριο χωρίς κόστος, που εξασφαλίζει τον περιορισμό των δαπανών. Επιπλέον, πολλές από τις υποθέσεις δεν απαιτούν συνήγορο, που σημαίνει ότι πάνω από το 80% των διαδίκων εκπροσωπούν τον ευατό τους[14] - με αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση των εξόδων για τους διαδίκους. Συνιστάται στο ελληνικό δικαστικό σύστημα να εξετάσει το ενδεχόμενο υιοθέτησης παρόμοιων δικαστηρίων για να αντιμετωπίσει ζητήματα που σχετίζονται με καθυστερήσεις, κόστη και έλλειψη εξειδίκευσης, ιδίως με μικρότερους ή εξειδικευμένους τομείς διαφορών.

 

Εξάλλου, το Ανώτατο Δικαστήριο της Βικτώριας έχει στοχεύσει υποθέσεις με καθυστέρηση και εξειδίκευση, έχοντας   εξειδικευμένους δικαστές. Για παράδειγμα, τις υποθέσεις Τεχνολογίας, Μηχανικής και Κατασκευών διαχειρίζεται ειδικευμένος δικαστής, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την εξασφάλιση της αποτελεσματικότερης επίλυσης των υποθέσεων.[15] Καινοτομίες όπως η εξασφάλιση πόρων και η ρύθμιση συνεδριάσεων και πληροφοριών για μια υπόθεση έχουν επίσης υιοθετηθεί, οδηγώντας σε καλύτερη αποδοτικότητα, εξοικονόμηση κόστους και δίκαια αποτελέσματα.[16] Επιπλέον, μπορούν να επιταχυνθούν τα επείγοντα θέματα για τη μείωση των καθυστερήσεων. Η αποτελεσματικότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική για μεγάλες κατασκευαστικές διαφορές, όπου η καθυστέρηση μπορεί να αυξήσει γρήγορα το ύψος της ζημιάς.

 

Παρόλο που στην Αυστραλία υπάρχουν ειδικά δικαστήρια, οι μηχανισμοί αυτοί αποτελούν συχνά την τελευταία λύση και οι διαφορές επιλύονται σε μεγάλο βαθμό μέσω της εναλλακτικής επίλυσης διαφορών (ADR). Τα μέρη που εμπλέκονται σε διαφορές έχουν υποχρεώνονται να κάνουν εύλογες προσπάθειες για την επίλυση διαφορών μέσω μεθόδων όπως η εναλλακτική επίλυση διαφορών ADR.[17] Τέτοιες διαδικασίες συχνά παρέχουν μια πιο αποδοτική, συνεργατική και αποτελεσματική λύση για όλα τα μέρη. Επιπλέον, μια τέτοια προσέγγιση συχνά βοηθά στη διατήρηση των θετικών σχέσεων μεταξύ όλων των πλευρώ και αυξάνει τον έλεγχο της κάθε πλευράς στη διαμάχη.[18] Οι διαδικασίες εναλλακτικής επίλυσης διαφορών είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές στη Βικτώρια, όπου το VCAT εκτιμά ότι περίπου το 95% όλων των σημαντικών αστικών υποθέσεων διευθετούνται πριν από την δίκη.[19] Συγκεκριμένα, τα μέρη καλούνται συχνά να συμμετέχουν σε υποχρεωτικές συνεδριάσεις για την προώθηση της επίλυσης διαφοράς πριν από την προσφυγή σε δικαστήριο.[20] Ομοίως, το Ειρηνοδικείο της Βικτώριας μπορεί να παραπέμπει διαφορές σε μια πρόωρη ουδέτερη αξιολόγηση επιπλέον ή αντί της διαμεσολάβησης.[21] Σε μια τέτοια διαδικασία, ένας δικαστής θα παράσχει μια μη δεσμευτική αξιολόγηση σχετικά με το πιθανό αποτέλεσμα κατά την ακρόαση. Εναλλακτικά, οι διαφορές μπορούν να παραπεμφθούν σε μια συνεδρίαση πριν από την ακρόαση, όπου ο γραμματέας του δικαστηρίου θα βοηθήσει τις ενδιαφερόμενες πλευρές  να επιλύσουν τη διαφορά πριν φτάσουν στο δικαστήριο.[22] Ενώ ο Ελληνικός Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας προβλέπει ότι τα μέρη μπορούν να ζητήσουν συμβιβαστική παρέμβαση[23] (και οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις προβλέπουν υποχρεωτική διαμεσολάβηση),[24] η ADR εξακολουθεί να είναι σε μεγάλο βαθμό απουσιάζουσα και ανεπαρκώς ανεπτυγμένη από το δικαστικό σύστημα της Ελλάδας.

 

 

Συμπέρασμα

Ενώ το ελληνικό δικαστικό σύστημα είναι σε μεγάλο βαθμό αποτελεσματικό στη λειτουργία του, οι διάδικοι που ζητούν επανεξέταση συχνά αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια. Το ελληνικό σύστημα πολιτικής δικονομίας μπορεί να ωφεληθεί από τη διερεύνηση ενδεχόμενων περαιτέρω μεταρρυθμίσεων, εξετάζοντας τι άλλες χώρες, όπως η Αυστραλία, υιοθέτησαν για την αντιμετώπιση παρόμοιων ζητημάτων. Η δημιουργία εξειδικευμένων δικαστηρίων μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ζητημάτων που συνδέονται με την αποτελεσματικότητα, το κόστος και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Επιπλέον, το ελληνικό δικαστικό σύστημα μπορεί να βελτιωθεί περαιτέρω, δινοντας μεγαλύτερη έμφαση στην εναλλακτική επίλυση διαφορών (ADR). Τέτοιες μεταρρυθμίσεις παρέχουν μια εναλλακτική λύση από τα άκαμπτα δικαστικά συστήματα και προσπαθούν να παράσχουν μια εξειδικευμένη προσέγγιση για την επίλυση των διαφορών.

 

 

*O Bασίλης Παπαστεργιάδης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Μoray & Agnew Lawyers και πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Μελβούρνης

 

 


[1] Χρήστος Παρασκευόπουλος, Επίλυση Διαφορών στην Ελλάδα (Lexology, 2019).

[2] Βλέπε, e.g., Law 3898/2010. 

[3] Vassilios Ikonomidis and Georgia Patili, Litigation & Dispute Resolution 2019 (Global Legal Group, 2019).

[4] Maria Maravelaki, ‘Procedure before Civil Courts’, Greek Law Digest (2019).

[5] Ikonomidis and Patili (n 2).

[6] Ibid.

[7] Law 4335/2015.

[8] Paraskevopoulos (n 1).

[9] Law 4512/2018

[10] Victorian Civil and Administrative Tribunal, Annual Report 2017-18, 7.

[11] Victorian Civil and Administrative Tribunal, Annual Report 2016-17, 6.

[12] Supreme Court of Victoria, Annual Report 2016-17, 20.

[13] Ibid 7.

[14] Victorian Civil and Administrative Tribunal Submission, Access to Justice Review 2016.

[15] Diana Sera, ‘What’s New at the TEC List of the Supreme Court of Victoria’ 24(3) Australian Construction Law Bulletin 41.

[16] Ibid.

[17] Civil Procedure Act 2010 (Vic) s 22.

[18] Legal Services Commission of South Australia, Advantages of Alternative Dispute Resolution (2019).

[19] Alternative Dispute Resolution in Victoria: Supply-Side Research Project, Research Report (2007) 47.

[20] Victorian Civil and Administrative Tribunal Act 1998 (Vic) s 83.

[21] Magistrates Court of Victoria, Early Neutral Evaluation, <https://www.mcv.vic.gov.au/civil-matters/resolving-dispute/early-neutral-evaluation>.

[22] Magistrates Court of Victoria, Pre-hearing conferences, <https://www.mcv.vic.gov.au/civil-matters/resolving-dispute/pre-hearing-conferences>.

[23] Ikonomidis and Patili (n 3).

[24] Law 4512/2018.

 

 

 

Αφήστε ένα σχόλιο