"Με τη δική μου πολιτική παροχών κερδίσαμε την αυτοδυναμία το 1964"

Δημοσιεύτηκε από economia 05/11/2019 0 Σχόλια αρχείο Βιομηχανική Επιθεώρησις,

 

Κωνσταντίνος Μητσοτάκης

 

συζήτηση 24/6/2011 με τον Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη (εδώ το προηγούμενο μέρος)

 

# Προσεγγίζοντας, τώρα, τις Κυβερνήσεις του Κέντρου της δεκαετίας του΄60 σας ξαναβρίσκει κανείς στο χαρτοφυλάκιο των Οικονομικών, αλλά είσαστε πλέον και κεντρικός συντελεστής όλων των πραγμάτων…

 

Όντως, εκείνη την εποχή υπήρξα βασικός συντελεστής της δημιουργίας της Ενώσεως Κέντρου. Στην δεκαετία του΄50, όταν το Κόμμα των Φιλελευθέρων ήχθη σε εκλογή αρχηγού – μετά το ΄58 είχε παραιτηθεί και ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Σοφοκλής (Βενιζέλος), δηλαδή οι δυο συναρχηγοί – εγώ έθεσα υποψηφιότητα.

 

# Σε βρεφική, για τα πολιτικά ήθη της εποχής, ηλικία. Όχι;

Ήταν τότε που λιποψύχησε ο Γ. Μαύρος και έμεινα εγώ μόνος υποψήφιος, λαμβάνων το 1/3 των ψήφων. Εκείνη την εποχή, ενώ γενικώς έχω κατηγορηθεί ότι βιαζόμουνα, έπρεπε να βιαστώ περισσότερο! Αν έδινα συνέχεια θα μπορούσα να είχα αναλάβει την ηγεσία του Κέντρου. Και τούτο παρά το γεγονός ότι, την εποχή εκείνη, ήσαν πολλοί οι αξιόλογοι, οι «κεφαλές». Ηταν τότε που είχαμε φτιάξει την περίφημη Ομάδα των Δέκα: Γεώργιος Μαύρος, Ηλίας Τσιριμώκος, Γεώργιος Ζίγδης, Γεώργιος Μπαλτατζής, Στέφανος Στεφανόπουλος, Λουκής Ακρίτας – και πολλοί άλλοι πρώτης γραμμής. Υπήρχαν άλλωστε τότε, απομακρυνθέντες από το Λαϊκό Κόμμα  και ο Παναγής Παπαληγούρας και ο Γεώργιος Ράλλης.

Αν είχα πάρει τότε την ηγεσία των Φιλελευθέρων θα είχα παίξει στον χώρο του Κέντρου, περίπου τον ρόλο που διαδραμάτισε ο Καραμανλής στην Δεξιά.

 

# Γινόταν, όμως;

Ήμουν και έτοιμος και ώριμος. Αλλά δεν ήθελα να προβάλω τότε τον εαυτό μου. Εκ των υστέρων, ίσως ήταν λάθος μου αυτό. Αντ’ αυτού, προσπάθησα να φτιάξουμε τότε την Ένωση Κέντρου αναζητώντας έναν άλλο αρχηγό.

 

# Δηλαδή ένα πολυσυλλεκτικό σχήμα, υπέρβαση των Φιλελευθέρων, της ΕΠΕΚ κοκ

Βεβαίως: μαζέψαμε όλους τους παλιούς Κεντρώους, μέσα σ’ αυτούς και οι Φιλελεύθεροι. Τότε δημιουργήθηκε εκείνο που απεκάλεσα «σκληρό πυρήνα» της Ενώσεως Κέντρου, γύρω από την «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» του Πάνου Κόκκα. Ήμασταν εκείνοι που επ’ ουδενί θα συμβιβαζόμασταν με την Δεξιά της εποχής. Παλιά ιστορία, ο Καραμανλής τότε ήθελε να πάω εγώ μαζί του…

 

# Από τότε;

Ναι, από τότε. Έγραψε στα Απομνημονεύματά του ότι είχα εκδηλώσει ενδιαφέρον να πάω, πράγμα απολύτως ανακριβές. Ουδέποτε είχα θελήσει κάτι τέτοιο – το είχα πει άλλωστε και δημόσια! Τελικά, λοιπόν, καταφέραμε και φτιάξαμε την Ένωση Κέντρου: από τους πρώτους που βοήθησαν ήταν ο Μπαλτατζής, συμπαρατάχθηκε και ο Σοφοκλής Βενιζέλος (με τον οποίο είχα στενή σχέση, ανέκαθεν). Στενή όμως σχέση είχα και με τον Γεώργιο Παπανδρέου – τον οποίο εμείς τον διαλέξαμε ως αρχηγό. Και η αλήθεια είναι ότι τον αναδείξαμε αρχηγό προκειμένου να τον πάρουμε από τον Καραμανλή. Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν τότε έτοιμος να συνεργασθεί με τον Καραμανλή, προσωπικώς. Γνωστές ιστορίες, αυτές.

 

# Δημιουργείται λοιπόν η Ένωση Κέντρου, κατά της Δεξιάς…

Δημιουργείται η Ένωση Κέντρου και δίνεται μάχη διαρκείας, πολιτική. Ανένδοτος, εποχή αναταραχών, μετά την οποία μάχη πήραμε – το 1963 – σχετική πλειοψηφία. Όχι απόλυτη, αυτή επετεύχθη στις δεύτερες εκλογές, του 1964. Η πραγματικότητα βεβαίως είναι ότι την αλλαγή εκείνη δεν την φέραμε εμείς, την αλλαγή την έφερε το Παλάτι.

 

# Πού αποστασιοποιήθηκε από τον Καραμανλή, εννοείτε.

Το Παλάτι έδιωξε τον Καραμανλή. Ακριβέστερα, το Παλάτι έφερε τον Καραμανλή – το Παλάτι έδιωξε τον Καραμανλή! Το Παλάτι έφερε τον Γεώργιο Παπανδρέου – το Παλάτι έδιωξε τον Γεώργιο Παπανδρέου! Αυτή είναι η πραγματικότητα, αυτή είναι η πολιτική ιστορία της Ελλάδος της εποχής.

 

# Πικρή πραγματικότητα…

Πικρή, αλλά πραγματικότητα. Όλα τα άλλα, φίλτατε, είναι αέρας φρέσκος. Κατά καιρούς, δε, με το Παλάτι συνηλλάγησαν όλοι – εκτός απ’ εμάς, τους λεγόμενους Αποστάτες!

 

#Εσείς προσωπικά τι σχέση διατηρούσατε με τον Παύλο, με την Φρειδερίκη;

Καμιά σχέση!

 

# Αυτό πάλι πώς εξηγείται; Δεν ήσασταν δα ανατρεπτικό ή αντικαθεστωτικό στοιχείο…

Ήμουν από παράδοση Βενιζελικός, άρα αντιΑνακτορικός. Εγώ για παράδειγμα στις εκλογές του΄46 κατέβηκα – με έσπρωξαν τότε, ως διάδοχο μιας οικογενείας με πολιτική παράδοση τοπικά – και έκαμα τις εκλογές φορώντας στρατιωτικά, τότε, τέλος του Πολέμου, δεν είχαμε άλλα ρούχα. Και στην στολή δεν είχα βάλει στέμμα!

 

# Δηλαδή… στασιαστής.

Ναι, αλλά στην Κρήτη! Εκεί εξετέθην, εκεί κυκλοφορούσα έτσι. Μια φορά που ανέβηκα στην Αθήνα χωρίς το στέμμα, κινδύνευσα να μην περάσω καλά… Πάντως αυτό ήμουν εκείνη την εποχή, ουδεμία επαφή με τα Ανάκτορα.

Πάντως, στην Κυβέρνηση που σχηματίζει το 1963 η Ένωση Κέντρου, αναλαμβάνω εγώ το υπουργείο Οικονομικών.

 

# Γιατί επελέγητε;

Είχα, βλέπετε περάσει ήδη ως υφυπουργός από το υπουργείο Οικονομικών (το 1951). Και είχα αφήσει καλό όνομα. Γενικότερα όμως, ήξερα τα θέματα στην οικονομία. Συνεργαζόμουν στενά με τον Καρτάλη, ήμουν στενός του συνεργάτης, παρακολουθούσα δε τα οικονομικά θέματα από πολύ κοντά – έτσι ήμουν ώριμος για το υπουργείο Οικονομικών. Μόλις ανέλαβα, πήγα στο Γενικό Λογιστήριο όπου ενεθυμούμην πολλούς ανθρώπους (δεν είχαν αλλάξει και τόσο στα 12 χρόνια, η βασική στελέχωση ήταν η ίδια), και ζήτησα να μου φέρουν τα στοιχεία. Πολύ γρήγορα διαπίστωσα ότι η διαχείριση του Καραμανλή, ανθρώπου νοικοκύρη από την φύση του μέχρι τέλους – Οικονομικών από τον οποίο παρέλάβα ήταν ο Σπύρος Θεοτόκης νωρίτερα ο Κ. Παπακωνσταντίνου – ήταν μια διαχείριση που είχε αφήσει πίσω μεγάλο περίσσευμα δημοσιονομικό. Πολύ σημαντικό. Το οποίο μπορούσε, ασφαλώς για την οικονομία, να διατεθεί. Πάω τότε στον Γεώργιο Παπανδρέου, του εισηγούμαι να κάνουμε την λεγόμενη «πολιτική παροχών».

 

# Με ποιαν λογική αυτό; Υπό ποιαν έννοια;

Με την λογική ότι η οικονομία το άντεχε και ότι έτσι θα κερδίζαμε τις επόμενες εκλογές. Είχαμε, μετά τις εκλογές του ΄63 σχετική μόνον πλειοψηφία.

 

# Τότε, ως οικονομικό Επιτελείο, ήσασταν εσείς Οικονομικών και ποιος Συντονισμού; Ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν ήταν και πολύ περί τα οικονομικά…

Ιωάννης Παρασκευόπουλος στο Συντονισμού, μετά από ένα πέρασμα Γεωργίου Μαύρου όμως η ουσία ήταν το υπουργείο Οικονομικών. Πάντα αυτό ίσχυε, αυτό άλλωστε είναι το λάθος που γίνεται και σήμερα, που αφήνεται η Κυβέρνηση χωρίς υπουργό Οικονομικών. Η χώρα κυβερνάται από το υπουργείο Οικονομικών!

Συνεννοούμαι λοιπόν, τότε, εγώ και κάνουμε την λεγόμενη «πολιτική παροχών» η οποία μας διευκόλυνε να φέρουμε τον θρίαμβο της δεύτερης εκλογικής αναμέτρησης, του ΄64. Βεβαίως, και πάλι τα πάντα εξηρτώντο από τον Βασιλιά: αν δεν μας έδινε την διάλυση της Βουλής που προέκυψε μετά τις εκλογές του ΄63, εμείς δεν θα μπορούσαμε να κυβερνήσουμε – οπότε αυτομάτως θα καταλήγαμε με Κυβέρνηση του Σοφοκλή Βενιζέλου με την Δεξιά. Θα ήταν έτοιμος γι αυτό, οπότε δεν θα έφθανε το Κέντρο ποτέ αυτοδυνάμως στην εξουσία. Ο Καραμανλής είχε ήδη φύγει στο εξωτερικό, αυτό δε διευκόλυνε την συνεργασία με την Δεξιά. Ο Παύλος, λοιπόν,  το Παλάτι δηλαδή μας ευνόησε τότε – βεβαίως με αντάλλαγμα την υπόσχεση του Παπανδρέου ότι θα έχει το Παλάτι αποφασιστικό λόγο – τον πρώτο λόγο – στα θέματα των Ενόπλων Δυνάμεων. Τις Ένοπλες Δυνάμεις τις παρέδωσε επισήμως, ώστε να λάβει την διάλυση της Βουλής του ΄64.

 

# Με μια λογική Αρναούτη, δηλαδή;

Όχι, καμιά δουλειά δεν είχε τότε ο Αρναούτης. Τότε ο Αρναούτης λειτουργούσε ως φράξια, αποτελούσε παραφωνία – δεν τον χώνευε η φυσική ηγεσία του στρατεύματος, δεν δεχόταν ένας λοχαγός να κάνει κουμάντο επειδή και μόνον ήταν κοντινός προς τον τότε Διάδοχο, μετέπειτα Βασιλέα Κωνσταντίνο. Επικρατούσε τότε η λογική ότι ο Στρατός ανήκει στο Παλάτι, «ορκίζεται πίστιν εις τον Βασιλέα», οπότε ο Βασιλεύς αποφασίζει για τα θέματα αυτά. Κάτι το οποίο επληρώσαμε πολύ ακριβά…

Έγινε λοιπόν τότε απ’ εμένα μια πολιτική παροχών, μέσα εις τα όρια των δυνατοτήτων που είχα βρει.

 

# Σε τι έγκειτο η πολιτική παροχών; Ήταν η αύξηση των αμοιβών των δικαστικών…

Αυτό ήρθε λίγο αργότερα, δώσαμε πάντως λεφτά στους αγρότες, χαλαρώσαμε γενικώς τα δημοσιονομικά.

Πάντως, όντως εγώ είχα λύσει στην περίοδο εκείνη και το πρόβλημα των δικαστικών και των διπλωματών. Ήταν η μόνη φάση όπου οι διπλωματικοί ευρέθησαν εντάξει, όταν εγώ ήμουν υπουργός Οικονομικών και, πολύ αργότερα, Πρωθυπουργός! Γίνεται λοιπόν η πολιτική παροχών, τότε μάλιστα η ΕΡΕ επεχείρησε να αντιδράσει – τότε ήταν που έβγαλαν την αφίσα «Ελληνικέ λαέ, η δραχμή αυτή είναι δική σου! Μην αφήσεις τον Παπανδρέου να στην πάρει».

 

# Το σύνθημα του Παναγή Παπαληγούρα;

Ναι, του Παναγή ήταν, όντως.

 

# Σας το ανεγνώρισε ποτέ, αργότερα, ότι ήταν υπερβολικό;

Όχι, όχι. Ούτε άλλωστε επέμενα κι εγώ… Πάντως, τότε, είχα πει του Παπανδρέου: «Μη την φοβάσαι, αυτήν την πολιτική. Τα πράγματα πάνε καλά. Έχε όμως υπόψη σου ότι αυτό το βιολί δεν μπορεί να γίνει μόνιμο. Κάνουμε τώρα μια πολιτική παροχών, να σιγουρέψουμε τις εκλογές. Αλλά, μετά τις εκλογές, θα περάσουμε σε άλλην πολιτική».

Πράγματι, ο Γεώργιος Παπανδρέου – μεγαλοπρεπής όπως ήταν και άνετος, βγήκε στο μπαλκόνι και διακήρυξε: «Τέρμα εις τας παροχάς». Δεν έχει προηγούμενο κάτι τέτοιο! Μόνον εγώ, το 1990, έκανα κάτι αντίστοιχο. Α, ναι, και ο Καραμανλής σε κάποια φάση – όμως «Τέρμα εις τας παροχάς», δεν το έχει ξαναπεί κανείς ευθέως. Ήσυχος λοιπόν, εγώ, έκαμα τις εκλογές του΄64 στα Χανιά,  όπου έφερα ένα απίστευτο αποτέλεσμα – με αναλογική, σημειώστε, πήραμε 5 έδρες επί 5! Δεν υπήρξε ποτέ προηγούμενο στην ιστορία, με αναλογική και να βγαίνεις απόλυτα κυρίαρχος.

 

# Επιστροφή, λοιπόν , στην Αθήνα με τον αέρα του νικητού, σχηματισμός της Κυβέρνησης Κέντρου της αυτοδυναμίας.

Ανεβαίνω λοιπόν στην Αθήνα, πάω να δω τον Γεώργιο Παπανδρέου. «Τι θα κάνουμε τώρα, αγαπητέ μου Κώστα; Εσύ μένεις στο υπουργείο Οικονομικών, τι μου συνιστάς όμως ως πολιτική;» «Σου συνιστώ, Πρόεδρε, από δω και μπρος μαζεμένα πράγματα. Όπως έχουμε συμφωνήσει άλλωστε. Βέβαια πολιτικός είμαι, δεν είμαι Αρχιεπίσκοπος: όταν βρεθούμε στο τρίτο έτος της θητείας μας θα λασκάρω εγώ – και σου εγγυώμαι ότι η Ένωσις Κέντρου δεν θα πέσει ποτέ από την εξουσία». «Δεν μπορώ αγαπητέ μου Κώστα», μου λέει εκείνος. «Γιατί δεν μπορείς;» τον ερωτώ εγώ. «Τι θα πουν για εμένα οι αγρόται; Ότι και ο Παπανδρέου το ίδιο είναι…». Του λέω εγώ: «Πρόεδρε, πρόσεξε, δεν γίνεται, δεν μπορεί να συνεχιστεί μια πολιτική παροχών. Η οικονομία δεν αντέχει». Εκεί επάνω, εσφαγίσθη η μοίρα της Ενώσεως Κέντρου. Σ’ αυτήν την συζήτηση.

 

# Δηλαδή;

Ναι μεν εγώ έμεινα απόλυτος κυρίαρχος στο υπουργείο Οικονομικών, δηλαδή ο Παπανδρέου δεν έκαμε καμιά δαπάνη χωρίς εγώ να το θέλω, αλλά κάθε τόσο μου έλεγε: «Αγαπητέ μου Κώστα, Πρωθυπουργός είμαι, δεν μπορώ κι εγώ να δώσω;» κι εγώ στερεότυπα απαντούσα: «Μπορείς, Πρόεδρε, αλλά θα μου πεις πρώτα κι εγώ θα δώσω οδηγίες». Όμως στα μεγάλα θέματα, ακολουθήσαμε μιαν πολιτική που μας έκανε και ανοιχτήκαμε. Κι έτσι, καταφέραμε το φθινόπωρο του 1964 να υπάρχει πρόβλημα οικονομικό.

Εγώ, τότε, για πρώτη – και μόνη – φορά στην ζωή μου έστειλα επιστολή. Επιστολή προς τον Παπανδρέου: ήταν μια εποχή που, ενώ μαζί του είχα πολύ θάρρος και τον επηρέαζα και πολύ, σε εκείνη την φάση δεν με εδέχετο. Είχα ζητήσει, πάλι και πάλι. Επωφελήθην λοιπόν που δεν με εδέχετο και του είχα απευθύνει επιστολή – υπάρχει δημοσιευμένη – με την οποία του έκρουα τον κώδωνα του κινδύνου, ότι ξεφεύγει η οικονομία. Ο Παπανδρέου απήντησε, δεν έκανε όμως ουσιαστικά τίποτε. Συνεχίσαμε, είχε έλθει πλέον και ο Ανδρέας υπουργός αναπληρωτής Συντονισμού.

 

# Με τον Στέφανο Στεφανόπουλο να παίζει ρόλο, ή όχι;

Ήταν κωμικοτραγικά τα πράγματα! Ο Ανδρέας ήρθε με τα φούμαρα, με τις πλάτες του πατέρα του. Ο καημένος ο Στεφανοπούλος ήταν άνθρωπος ευγενέστατος. Την εποχή εκείνη  όλοι – πλην εμού – υπέκυπταν στον Ανδρέα. Φοβόντουσαν τον Ανδρέα, δηλαδή τον Γέρο. Σκεφθείτε ότι το υπουργείο Συντονισμού είχε δυο ορόφους: ένα για τον υπουργό – επάνω, ένα για τον αναπληρωτή υπουργό – τον κάτω όροφο. Ο Ανδρέας απαίτησε να είναι στο ίδιο γραφείο με τον Στεφανόπουλο, με αποτέλεσμα να τον βγάλει τελικώς από το γραφείο του…

Λειτούργησε επί καιρό ένα περίεργο γραφείο, με τους δυο μέσα: ο Ανδρέας καθόταν στο γραφείο υπουργού, ο δε Στέφανος στο μεγάλο τραπέζι όπου συνεδρίαζε η Οικονομική Επιτροπή που λειτουργούσε τότε. Ο Ανδρέας κι εγώ διαφωνούσαμε σε πολλά πράγματα.

 

# Επί της πολιτικής, επί ουσίας δηλαδή;

Ναι, επί της ουσίας. Διότι ο μεν Ανδρέας ήθελε να επιβάλουμε φόρους, εγώ ήθελα να περικοπούν οι δαπάνες.

 

# Ήδη από τότε;

Μάλιστα, από τότε ήταν ο καυγάς. Έλεγε λοιπόν ο Ανδρέας: «Πρέπει να αντλήσουμε έσοδα». Έλεγα εγώ: «Δεν βάζω εγώ φόρους. Να κόψεις τις δαπάνες». Εκεί επάνω, τα πράγματα χόντραιναν. Προσωπικά δε, αν με ρωτήσετε, εγώ πιστεύω ότι και την κρίση του 1965 την προκάλεσε ο Γέρος επειδή έβλεπε ήδη ότι αν τυχόν κρατούσε την εξουσία, θα ήταν εκ των πραγμάτων υποχρεωμένος να κάνει περιοριστική πολιτική. Πολιτική λιτότητας την οποία ο Γέρος δεν την ήθελε…

 

# Δεν την άντεχε;

Δεν την άντεχε, ακριβώς! Μόλις βρήκα την ευκαιρία, την μοναδική ευκαιρία που του προσέφερε ο ανόητος ο Κωνσταντίνος ( και από κοντά ο Πέτρος ο Γαρουφαλιάς) την άδραξε.

 

# Μα, ο Γαρουφαλιάς έπαιζε ρόλο; Δεν ήταν απλώς ενεργούμενο;

Πώς δεν έπαιζε ρόλο; Αν ο Γαρουφαλιάς έλεγε ότι παραιτείτο, πάει, είχε τελειώσει το ζήτημα! Ο Γαρουφαλιάς έπαιζε ρόλο διότι εδέχθη και έγινε όργανο του Βασιλέως σε δεδομένη φάση.

Ποια ήταν η δική μας θέση; Εμείς οι λεγόμενοι «αποστάτες» δεν επιτρέψαμε ποτέ – προσωπικά εγώ! – στον Πέτρο Γαρουφαλιά να γίνει υπουργός σε οποιαδήποτε Κυβέρνηση απ’ όσες επηκολούθησαν επί ενάμιση χρόνο. Ήτο, δε, ο Πέτρος αξιόλογος άνθρωπος, ήτο πολύ ικανός υπουργός – όμως του το χρωστούσαμε, ότι με την στάση του σ’ εκείνη την κρίση βοήθησε. Βοήθησε και τα Ανάκτορα, βοήθησε και τον Γέρο στις επιδιώξεις του. Βοήθησε να γίνει  η κρισις!

Έγινε πάντως η κρίσις…

Αφήστε ένα σχόλιο