Μακρόν: μια ήπειρος σε κίνδυνο

Δημοσιεύτηκε από economia 04/12/2019 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2019, τ. 989

από τον Τhe Economist

 

 

 

 

Η Ευρώπη βρίσκεται «στο χείλος ενός βαράθρου», λέει ο Γάλλος πρόεδρος. Έχει δίκιο;

 

 

 

Η σημερινή Ευρώπη οφείλει την ύπαρξή της στις ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί πολέμησαν δύο Παγκοσμίους Πολέμους σε ευρωπαϊκό έδαφος, η αμερικανική διπλωματία υπήρξε ο μαιευτήρας για τη γέννηση εκείνου που εξελίχθηκε σε Ευρωπαϊκή Ένωση, τα αμερικανικά όπλα προστάτευσαν τη Δυτική Ευρώπη από σοβιετική εισβολή και Αμερικανοί πολιτικοί ηγέτες οδήγησαν την επανένωση της Γερμανίας. Σήμερα, σε μια δραματική έκκληση προς όλους τους Ευρωπαίους, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν προειδοποιεί ότι η Αμερική αποκόπτεται από την Ευρώπη. Η γηραιά ήπειρος βρίσκεται «στο χείλος ενός βαράθρου», προειδοποιεί. Αν δεν αφυπνιστεί, «θα χάσουμε πλέον τον έλεγχο της μοίρας μας».

 

Στο γραφείο του στο Μέγαρο των Ηλυσίων, ο Εμ. Μακρόν μίλησε στον Economist με όρους που θυμίζουν Αποκάλυψη. Το ΝΑΤΟ, εκτιμά, πάσχει από «εγκεφαλική απονέκρωση»: η Ευρώπη είναι αναγκαίο να αναπτύξει δική της αμυντική δύναμη. Η ΕΕ σκέφτεται ακόμη τον εαυτό της σαν μια αγορά, όμως χρειάζεται να λειτουργήσει ως πολιτικό μπλοκ – με αντίστοιχα ανεπτυγμένες πολιτικές για την τεχνολογία, τα δεδομένα και την κλιματική αλλαγή. Προηγούμενοι Γάλλοι πρόεδροι είχαν υποστηρίξει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να στηρίζεται στην Αμερική, και αντ’ αυτού θα ‘πρεπε να προσανατολιστεί στη Γαλλία. Ο Εμ. Μακρόν δεν επαναλαμβάνει αυτή την ιδέα: πιστεύει ότι Ευρώπη και Αμερική μοιράζονται κοινά συμφέροντα και εργάστηκε ακούραστα προκειμένου να κρατήσει καλές σχέσεις με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Όμως, εξηγεί ότι για πρώτη φορά οι ΗΠΑ έχουν πρόεδρο «που δεν συμμερίζεται την ανάγνωση που έχουμε για το ευρωπαϊκό σχέδιο». Ακόμη κι αν ο Ντόναλντ Τραμπ δεν επανεκλεγεί, ιστορικές δυνάμεις τείνουν να απομακρύνουν τους παλαιούς συμμάχους μεταξύ τους.

 

Οι προτεραιότητες των ΗΠΑ αλλάζουν. Όταν ο πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα, ο οποίος ήδη στρεφόταν προς την Ασία, επέλεξε να μην τιμωρήσει τη χρήση χημικών όπλων στη Συρία, έδωσε το σήμα ότι η Αμερική έχανε το ενδιαφέρον της για τη Μέση Ανατολή. Η πρόσφατη εγκατάλειψη των Κούρδων συμμάχων στη Συρία επί Τραμπ δεν ενίσχυσε απλώς αυτή την εντύπωση, αλλά υπονόμευσε και το ΝΑΤΟ. Οι ΗΠΑ δεν ενημέρωσαν τους συμμάχους τους, ενώ η Τουρκία (μέλος του ΝΑΤΟ) έσπευσε να εισβάλει στη Συρία. «Στρατηγικά και πολιτικά», αναφέρει ο Εμανουέλ Μακρόν, «οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι έχουμε πρόβλημα».

 

Ερωτώμενος αν έχει την πεποίθηση ότι, σήμερα, επίθεση εναντίον ενός μέλους του ΝΑΤΟ θα εθεωρείτο επίθεση εναντίον όλων (αυτή είναι η ιδέα που στηρίζει την πειστικότητα της Συμμαχίας), η απάντηση Μακρόν είναι ότι δεν το γνωρίζει. Δέχεται τη διαπίστωση ότι επιχειρησιακά το ΝΑΤΟ ακμάζει, όμως απευθύνει κάλεσμα στην Ευρώπη «να επαναπροσδιορίσει τι είναι το ΝΑΤΟ, υπό το φως των δεσμεύσεων των ΗΠΑ».

 

Η Ευρώπη δεν έχει ακόμη, κατά Μακρόν, συλλάβει το πελώριο μέγεθος των προκλήσεων που βρίσκονται μπροστά της. Συνεχίζει να αντιμετωπίζει τον κόσμο όπως το εμπόριο, λες και οι συναλλαγές αρκούν για να είναι η ειρήνη εγγυημένη. Όμως οι ΗΠΑ, οι εγγυητές του παγκόσμιου εμπορίου, στρέφονται προς τον προστατευτισμό. Αυταρχικές δυνάμεις βρίσκονται σε άνοδο – συμπεριλαμβανομένων της Ρωσίας και της Τουρκίας στα σύνορα της Ευρώπης. Ενώ Αμερική και Κίνα δαπανούν πελώρια ποσά για την τεχνητή νοημοσύνη, την οποία προσεγγίζουν ως ουσιώδες συστατικό της σκληρής ισχύος τους, η ΕΕ εναποθέτει μεγάλο μέρος της πρωτοβουλίας στη βιομηχανία. Η προειδοποίηση Μακρόν είναι ότι μια πολύ δυσκίνητη και αιθεροβάμων Ευρώπη οφείλει να ανοίξει τα μάτια της και να προετοιμαστεί για έναν σκληρότερο, λιγότερο εφεκτικό κόσμο.

 

Πρόκειται για μια εντυπωσιακά σκοτεινή εικόνα εκ μέρους ενός κεντρώου Ευρωπαίου πολιτικού, με δηλωμένα διεθνιστικά πιστεύω. Είναι όμως συνάμα και αποτέλεσμα διεξοδικής σκέψης και –όσον αφορά τον ίδιο τον Εμ. Μακρόν– αποτελεί κάλεσμα σε δράση. Το μέγεθος της αλλαγής που ζητά από τους Ευρωπαίους εντυπωσιάζει.

 

Παράδειγμα, η άμυνα. Κατά την προσέγγιση Μακρόν, η Νέα Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Επέμβασης και η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία, στηριζόμενη και από ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, μπορούν να συνενώσουν τις στρατιωτικές λειτουργίες και να αναβαθμίσουν τις αμυντικές δυνατότητες της Ευρώπης, δημιουργώντας ως εκ τούτου τα θεμέλια για μια μετανατοϊκή ευρωπαϊκή άμυνα. Όμως, παρόμοια θεμέλια δεν παύουν να είναι υποτυπώδη. Η αποχώρηση των ΗΠΑ θα αφήσει πίσω μεγάλα κενά σε τομείς όπως η αντιπυραυλική άμυνα, οι πληροφορίες και η παρακολούθηση, ή πάλι η τροφοδοσία αεροσκαφών με καύσιμα εν πτήσει. Ο στρατιωτικός προϋπολογισμός της είναι διπλάσιος από τον συνολικό των υπολοίπων ΝΑΤΟ, των εταίρων. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα διστάσουν να καλύψουν το κενό, καθώς έχουν άλλες προτεραιότητες. Μπορεί να φανεί καλύτερο να προσαρμοστεί το ΝΑΤΟ, κατά τρόπο που και να προστατεύει την Ευρώπη και να ‘ναι πιο χρήσιμο στις ΗΠΑ.

 

Ακολουθεί η διπλωματία. Ο Εμ. Μακρόν θεωρεί ότι η Ευρώπη μπορεί να βελτιστοποιήσει την παγκόσμια επιρροή της ως μια δύναμη που μεσολαβεί μεταξύ των δυο γοριλών: Κίνας και ΗΠΑ. Ο ρόλος της θα είναι «να αποτρέψει μια παγκόσμια ανάφλεξη», εξηγεί. Πρώτο βήμα θα είναι να ανακτήσει τον έλεγχο της ίδιας της περιοχής της, ξαναχτίζοντας τις σχέσεις με τη Ρωσία – αποστολή που, αποδέχεται κι ο ίδιος, θα χρειαστεί μία δεκαετία. Και εδώ, πάντως, μια τέτοια φιλοδοξία προϋποθέτει ενότητα προθέσεων, που σπανίως επιτυγχάνεται από την ΕΕ. Πολλά από τα μέλη της Ένωσης τείνουν να αποφεύγουν τη σκληρή ισχύ, προτιμώντας μια εξωτερική πολιτική ανθρώπινων δικαιωμάτων και εμπορικών συναλλαγών. Όπως δείχνει η ρωσική πρόταση Μακρόν, η πολιτική της ισχύος απαιτεί να συναλλάσσεσαι με ανθρώπους των οποίων οι πράξεις σε δυσαρεστούν. Όμως, κατ’ αυτόν, προκειμένου να υπερισχύσουν οι ευρωπαϊκές αξίες, είναι αναγκαία η ρεαλπολιτίκ. Διόλου εμφανές ότι οι υπόλοιποι πολιτικοί ηγέτες θα συμφωνήσουν.

 

Τελευταία έρχεται η βιομηχανική πολιτική. Ο Εμ. Μακρόν θέλει οι στρατηγικές αποφάσεις για τις βασικές τεχνολογίες να λαμβάνονται από το κράτος, ενώ είναι υπέρ μιας πολιτικής ενίσχυσης Ευρωπαίων πρωταθλητών. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται ότι κεφάλαια και συμβάσεις θα κατευθύνονται σε ήδη ισχυρούς παίκτες με πολιτικές διασυνδέσεις. Καλύτερος τρόπος για τη δημιουργία ενός ζωντανού τεχνολογικού οικοσυστήματος θα ήταν να ενθαρρυνθεί περισσότερο ο ανταγωνισμός. Αν όμως ο Εμ. Μακρόν δεν ασπάζεται αυτή την άποψη, γιατί να το κάνουν οι άλλοι;

 

Η συνταγή της ΕΕ είναι μοναδική: πρόκειται για μια διαρρύθμιση σχέσεων μεταξύ κρατών, χωρίς ηγεμόνα, που όμως διατηρεί την ειρήνη. Πώς όμως κάνεις 27 χώρες –συν τη Βρετανία, μεγάλη δύναμη που ήδη αποχωρεί από την ΕΕ– να συμφωνήσουν στη δημιουργία πλήρως λειτουργικών αμυντικών δυνάμεων, και μάλιστα πώς πείθεις τους εχθρούς της Ευρώπης ότι οι δυνάμεις αυτές θα χρησιμοποιούνταν; Οι επικριτές της προσέγγισης Μακρόν τον κατηγορούν ότι «έχει μεθύσει από την ισχύ». Ορισμένες χώρες, όπως οι βαλτικές ή η Πολωνία, θα ανησυχούσαν αν απομακρυνθούν οι ΗΠΑ και αρχίσει συνδιαλλαγή με τη Ρωσία. Άλλες πάλι, όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία, έχουν τόσες εσωτερικές αναταραχές που δεν έχουν χρόνο για μια μεγάλη οραματική ενατένιση του κόσμου.

 

Πολλές φορές κατά το παρελθόν ευσεβείς εκκλήσεις προς την Ευρώπη να δείξει το βάρος της στην παγκόσμια σκηνή αποδείχθηκαν κενές περιεχομένου. Αυτή τη φορά, κατά τον Εμανουέλ Μακρόν, τα πράγματα θα πρέπει να κινηθούν διαφορετικά. Ζητά από τους άλλους ηγέτες να σκεφτούν πώς θα μπορέσει η Ευρώπη να λειτουργήσει θετικά σε έναν επικίνδυνο κόσμο χωρίς τη σιδηρά ασπίδα της αμερικανικής προστασίας. Πώς θα αντιμετωπίσει τη Ρωσία, πώς τις συγκρούσεις και τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό, που βράζει στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, πώς την αυταρχική πρόκληση της Κίνας; Δικαιούται μιαν απάντηση.

 

 

 

 

* Podcast της συνέντευξης και το πλήρες κείμενο στο economist.com/macronaudio

 

 

© The Economist. Μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε από τις Εκδόσεις Κέρκυρα Α.Ε., έπειτα από ειδική άδεια. Το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο βρίσκεται στο www.economist.com

Αφήστε ένα σχόλιο