Ένα σχέδιο για τον αμερικανικό καπιταλισμό

Δημοσιεύτηκε από economia 19/12/2019 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2019, τ. 989

από τον Τhe Economist

 

 

 

 

 

Η Ελίζαμπεθ Ουόρεν, που προηγείται μεταξύ των Δημοκρατικών για τις προεδρικές εκλογές, δυσπιστεί για τις αγορές και τις επιχειρήσεις

 

 

 

Η Ελίζαμπεθ Ουόρεν είναι εντυπωσιακή περίπτωση. Γεννήθηκε από φτωχή οικογένεια στην Οκλαχόμα, πάλεψε και κατόρθωσε να γίνει λαμπερή καθηγήτρια Νομικής στο Χάρβαρντ. Επικεφαλής μονογονεϊκής οικογένειας τη δεκαετία του ‘70, παραμέρισε τη συμβατική λογική επιλέγοντας να έχει καριέρα πλήρους απασχόλησης. Στην εποχή της ατάκας του Twitter, αυτή ασχολείται με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων επιλογών πολιτικής – κι έτσι βρέθηκε να προηγείται στην κούρσα των προκριματικών στο Δημοκρατικό Κόμμα για τις προεδρικές εκλογές του 2020. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι, αν πρόκειται να αντιμετωπίσει τον Ντόναλντ Τραμπ, περισσότεροι Αμερικανοί θα ψηφίσουν αυτήν παρά τον νυν πρόεδρο.

 

Όμως, το ίδιο εντυπωσιακή με την ίδια την Ελίζαμπεθ Ουόρεν είναι και η φιλοδοξία της να ξαναχτίσει εξαρχής τον αμερικανικό καπιταλισμό. Διαθέτει ένα θαυμαστά αναλυτικό σχέδιο για μεταρρύθμιση ενός συστήματος το οποίο θεωρεί διεφθαρμένο και που εκτιμά ότι έχει απογοητεύσει τον μέσο άνθρωπο. Πολλές από τις ιδέες του σχεδίου αυτού είναι καλές. Έχει δίκιο όταν προσπαθεί να περιορίσει τις απόπειρες των επιχειρηματικών κολοσσών να επηρεάζουν τις πολιτικές επιλογές και να καταβροχθίζουν τους αντιπάλους τους. Όμως, αποκαλύπτεται ότι η καρδιά του προγράμματός της συστημικά στηρίζεται στην επιβολή ρυθμιστικών παρεμβάσεων και στον προστατευτισμό. Έτσι όπως είναι σήμερα, δεν αποτελεί την απάντηση για τα προβλήματα των ΗΠΑ.

 

Η Ελ. Ουόρεν έρχεται να ανταποκριθεί σε ένα σύνολο σταθερά επανερχόμενων ανησυχιών. Οι ΗΠΑ εμφανίζουν μεγαλύτερη ανισότητα απ’ οποιαδήποτε άλλη μεγάλη, πλούσια χώρα. Ενώ οι θέσεις εργασίας αφθονούν, η άνοδος των μισθών παραμένει παράδοξα συγκρατημένη. Στα δύο τρίτα των κλάδων της οικονομίας, οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν γίνει ακόμη μεγαλύτερες, πράγμα που τους επιτρέπει να απομυζούν υψηλά κέρδη πέρα από το κανονικό, ενώ μοιράζονται μικρότερο μέρος της πίτας με τους εργαζομένους. Για την Ελ. Ουόρεν αυτό λειτουργεί και προσωπικά: οι γονείς της βίωσαν τη Μεγάλη Ύφεση και την αγροτική κρίση της δεκαετίας του ‘30, ενώ τελικά η καριέρα του πατέρα της κατέρρευσε λόγω ασθένειας. Ως πανεπιστημιακός, είχε ειδικευθεί στη μελέτη του πώς η διαδικασία χρεοκοπίας τιμωρεί όσους βρεθούν σε δύσκολους καιρούς. Οι ιδέες που οδηγούν τη σκέψη της έχουν να κάνουν με τις ανασφάλειες της μεσαίας τάξης, που την κυνηγούν οι μεγάλες επιχειρήσεις και την έχουν προδώσει οι πολιτικοί που γλεντάνε με τα επιχειρηματικά δολάρια στην Ουάσιγκτον.

 

Ορισμένοι επικριτές της μεταξύ των Ρεπουμπλικάνων αλλά και στην Ουόλ Στριτ ισχυρίζονται ότι η Ελίζαμπεθ Ουόρεν είναι σοσιαλίστρια. Σοσιαλίστρια δεν είναι. Δεν υποστηρίζει δημόσια ιδιοκτησία επί των επιχειρήσεων ή κρατικό έλεγχο επί των πιστώσεων. Αντί γι’ αυτό, όμως, τάσσεται υπέρ των ρυθμιστικών εκείνων παρεμβάσεων που θα υποχρεώσουν τον ιδιωτικό τομέα να ανταποκριθεί σε αυτό που η ίδια θεωρεί δίκαιο.

 

Η έκταση αυτών των ρυθμιστικών παρεμβάσεων σοκάρει. Οι τράπεζες θα υποχρεωθούν να διασπαστούν, χωρίζοντας την εμπορική από την επενδυτική τραπεζική. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί του τύπου Facebook θα διαμελιστούν και θα καταλήξουν να λειτουργούν σαν εταιρείες κοινής ωφέλειας. Στην ενέργεια, η υδραυλική άντληση των υδρογονανθράκων από σχιστολιθικά πετρώματα θα απαγορευτεί (πράγμα που για την πετρελαϊκή αγορά θα ισοδυναμούσε με κλείσιμο της Σαουδικής Αραβίας), η πυρηνική ενέργεια θα πάει για σταδιακή κατάργηση, ενώ θα ταχθούν στόχοι για τις ανανεώσιμες πηγές. Η ιδιωτική ασφάλιση υγείας εν πολλοίς θα απαγορευτεί και θα αντικατασταθεί από ένα σύστημα υγείας υπό κρατική διαχείριση. Οι εκτός χρηματιστηρίου μεγαλοεπενδυτές δεν θα έχουν πλέον περιορισμένη ευθύνη: αντιθέτως, θα καλούνται να τιμούν τα χρέη των εταιρειών στις οποίες επενδύουν.

 

Αυτή η επαναφορά ρυθμιστικών κανόνων ανά κλάδους της οικονομίας θα συμπληρώσει οριζόντια μέτρα στην οικονομία – ειδική εισφορά κοινωνικής ασφάλισης 15% για όσους κερδίζουν πάνω από 250.000 δολάρια, ετήσια φορολόγηση περιουσίας 2% σε όσους έχουν ενεργητικό πάνω από 50 εκατ. δολάρια, 3% φόρο σε όσους ξεπερνούν το 1 δισ. δολάρια και 7% πρόσθετη εισφορά επί των εταιρικών κερδών. Πέραν τούτου, το κράτος θα χαλαρώσει τον έλεγχο των ιδιοκτητών επί των εταιρειών τους. Όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις θα χρειάζεται να αδειοδοτούνται πρώτα από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η δε άδειά τους θα μπορεί να ανακαλείται στην περίπτωση που παραλείπουν επανειλημμένα να σέβονται τα συμφέροντα εργαζομένων, καταναλωτών και τοπικών κοινωνιών. Οι εργαζόμενοι θα εκλέγουν τα 2/5 των μελών των Διοικητικών Συμβουλίων.

 

Η Ελ. Ουόρεν δεν είναι ξενοφοβική, είναι όμως οπαδός του προστατευτισμού. Νέες απαιτήσεις που θέτει για τις μελλοντικές εμπορικές συμφωνίες καθιστούν λιγότερο πιθανή τη σύναψη παρόμοιων συμφωνιών. Μια κυβέρνηση Ουόρεν θα επέλεγε «ενεργητική διαχείριση» της αξίας του δολαρίου.

 

Ορισμένες από τις ιδέες Ουόρεν βρίσκουν σύμφωνο τον Economist. Μία από τις αιτίες της ανισότητας στις ΗΠΑ είναι το γεγονός ότι επικερδείς γωνίες της οικονομίας έχουν μονοπωληθεί από όσους ήδη τις κατέχουν. Έχει δίκιο που ζητά δραστική πολιτική ανταγωνισμού, μηδενική ανοχή στην πελατειακή προσέγγιση, καθώς και κατάργηση των ρητρών μη ανταγωνισμού, που περιορίζουν τις δυνατότητες των εργαζομένων να πετύχουν μεγαλύτερους μισθούς και να αλλάζουν δουλειά. Με δεδομένο τον πληθωρισμό, το σχέδιό της να αυξήσει το κατώτατο ημερομίσθιο στα 15 δολάρια μέσα σε μία 5ετία μπορεί να είναι ένας εύλογος τρόπος ώστε να βοηθηθούν οι φτωχότεροι εργαζόμενοι. Ασφαλώς, οι πλούσιοι θα όφειλαν να πληρώνουν περισσότερους φόρους, αν και ο πρακτικότερος τρόπος θα ήταν να κλείσουν τα παραθυράκια που υπάρχουν (όπως μια ευνοϊκή ρύθμιση που αφορά τα κέρδη κεφαλαίου), καθώς και η αύξηση των φόρων κληρονομιών αντί για έναν φόρο μεγάλης περιουσίας. Ενώ δε ένα τέλος άνθρακα είναι ο τρόπος που θα επιλέγαμε για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, το σχέδιο Ουόρεν για θέσπιση στόχων καθαρής ενέργειας θα έκανε όντως τη διαφορά.

 

Αν όμως το σχέδιο Ουόρεν εφαρμοζόταν στο σύνολό του, το ελεύθερο και δυναμικό οικονομικό σύστημα των ΗΠΑ θα υφίστατο ισχυρό σοκ. Σχεδόν οι μισές επιχειρήσεις που είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο ή ανήκουν σε ιδιωτικά επενδυτικά σχήματα θα διασπώνταν, θα υπάγονταν σε αυστηρή ρυθμιστική παρέμβαση ή θα έβλεπαν δραστηριότητές τους να καταργούνται. Διαχρονικά, οι θέσεις Ουόρεν θα κατοχύρωναν δύο αμφιβόλου κύρους οικονομικές φιλοσοφίες, που θα υπονόμευαν την οικονομία.

 

Η πρώτη είναι η πεποίθησή της ότι η κυβέρνηση είναι καλοπροαίρετη και αποτελεσματική. Οι κυβερνήσεις έχουν την ικανότητα να κάνουν πολύ καλό, όπως όμως ισχύει για κάθε μεγάλο οργανισμό ρέπουν προς ανικανότητα, κυριάρχηση από ισχυρούς εσωτερικούς παράγοντες και καφκική αδιαφορία για τη μοίρα των μέσων ανθρώπων, για τους οποίους κυρίως μεριμνά η Ελ. Ουόρεν. […]

 

Η άλλη αμφίβολη φιλοσοφία είναι η καταγγελία κατά των επιχειρήσεων. Υποτιμά τη δύναμη των αγορών όσον αφορά την υποβοήθηση του Αμερικανού της μεσαίας τάξης, καθοδηγώντας με αόρατο τρόπο τις ποικίλες και αυθόρμητες δράσεις ανθρώπων και επιχειρήσεων, μετακινώντας κεφάλαιο και απασχόληση από φθίνοντες κλάδους σε αναπτυσσόμενους και προωθώντας την καινοτομία εις βάρος των νωθρών κατοχυρωμένων παικτών. Χωρίς αυτή τη δημιουργική καταστροφή, καμία κυβερνητική δράση δεν μπορεί να βελτιώσει μακροπρόθεσμα το βιοτικό επίπεδο.

 

Πολλοί πρόεδροι είχαν υποστηρίξει θέσεις στο πλαίσιο των προκριματικών εκλογών, από τις οποίες απομακρύνθηκαν όταν έλαβαν το χρίσμα του κόμματός τους. Αν η Ελίζαμπεθ Ουόρεν φτάσει στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2021, θα περιοριστεί από τα δικαστήρια, τις Πολιτείες και ενδεχομένως τη Γερουσία. Το πελώριο μέγεθος και βάθος της αμερικανικής οικονομίας σημαίνει ότι κανένας άνθρωπος –ούτε και ο ένοικος του Λευκού Οίκου– δεν μπορεί να αλλάξει εύκολα τη φύση του. Η Ελίζαμπεθ Ουόρεν χρειάζεται να δώσει περισσότερο χώρο στο πρόγραμμά της στον καινοτόμο και δυναμικό ιδιωτικό τομέα, που πάντα βρισκόταν στην καρδιά της αμερικανικής ευημερίας.

Αφήστε ένα σχόλιο