Η νίκη του Μπόρις Τζόνσον και το ολοκαίνουργιο Συντηρητικό Κόμμα

Δημοσιεύτηκε από economia 03/01/2020 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιανουάριος 2020, τ. 990

από τον Τhe Economist

 

 

 

 

 

Αναδιάταξη της βρετανικής πολιτικής σκηνής: πόσο θα διαρκέσει;

 

Οι βρετανικές εκλογές της 12ης Δεκεμβρίου υπήρξαν οι πλέον απρόβλεπτες εδώ και χρόνια – κι όμως, στο τέλος, το αποτέλεσμα στάθηκε απολύτως μονοδιάστατο. Τη στιγμή που ο Economist πήγαινε στο τυπογραφείο, το επόμενο πρωινό, το Συντηρητικό Κόμμα τον Μπόρις Τζόνσον πορευόταν προς τη μεγαλύτερη νίκη του μετά τις μέρες της Μάργκαρετ Θάτσερ. Εν τω μεταξύ, οι Εργατικοί πορεύονταν προς τα χειρότερα αποτελέσματά τους μετά τη δεκαετία του ‘30. Ο Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος έπαιξε στα ζάρια να είναι ο πλέον βραχύβιος πρωθυπουργός της Βρετανίας, κατέληξε πανίσχυρος.

 

Η άμεση συνέπεια είναι ότι, για πρώτη φορά μετά το δημοψήφισμα του 2016, καθίσταται φανερό ότι η Βρετανία θα αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέχρι το τέλος Ιανουαρίου θα έχει φύγει – αν και το Brexit πολύ θα απέχει από το να έχει «ολοκληρωθεί», όπως είναι η υπόσχεση Τζόνσον. Όμως ο θρίαμβος των Τόρηδων δείχνει και κάτι άλλο: έχει προκύψει μια βαθύτερη αναδιάταξη της βρετανικής πολιτικής. Η νίκη Τζόνσον έφερε τους Συντηρητικούς νικητές σε περιφέρειες που κατείχαν επί σχεδόν έναν αιώνα οι Εργατικοί. Το κόμμα των πλουσίων έθαψε τους Εργατικούς κάτω από τις ψήφους της εργατικής τάξης του βορρά και της Μέσης Αγγλίας.

 

Μετά από μία δεκαετία όπου διαδοχικές κυβερνήσεις πάλευαν με αδύναμες ή ανύπαρκτες πλειοψηφίες, η Βρετανία έχει σήμερα πρωθυπουργό με πελώριο προσωπικό κύρος και χωρίς εμπόδια στο Κοινοβούλιο. Όπως η Μάργκαρετ Θάτσερ αλλά και ο Τόνι Μπλερ (που και οι δύο διέθεταν ευρύτερες πλειοψηφίες), έτσι και ο Μπόρις Τζόνσον έχει την ευκαιρία να θέσει τη Βρετανία σε νέα κατεύθυνση· μόνον, όμως, άμα ανταποκριθεί σε ορισμένες δύσκολες προκλήσεις.

 

 

Μια κρύα, βροχερή νύχτα

Μια βροχερή νύχτα, οι Συντηρητικοί κατέλαβαν εκλογικές περιφέρειες που επί χρόνια θεωρούνταν κάστρα των Εργατικών. Η Blyth Valley, άλλοτε περιοχή ανθρακωρύχων στα βορειοανατολικά, όπου οι Τόρηδες θεωρούνταν εδώ και δεκαετίες «ο εχθρός», είχε πέσει πριν από τα μεσάνυχτα στους Συντηρητικούς. Το Wexham, όπου οι Εργατικοί κυριαρχούσαν επί περισσότερα από 80 χρόνια, έδωσε Συντηρητικούς στις 2 το πρωί. Λίγο αργότερα ακολούθησε το Great Grimsby, βόρειο λιμάνι σε παρακμή που οι Εργατικοί κρατούσαν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέχρι την αυγή είχε γίνει πλέον φανερό ότι το «κόκκινο τείχος» εκλογικών περιφερειών των Εργατικών, που έως τώρα εκτεινόταν από τον βορρά της Ουαλίας μέχρι το Γιορκσάιρ, είχε καταρρεύσει.

 

Ο Μπόρις Τζόνσον υπήρξε τυχερός που είχε αντίπαλό του τον Τζέρεμι Κόρμπιν – τον οποίο οι ψηφοφόροι απέφυγαν καθώς δυσπιστούσαν ως προς τις υποσχέσεις του στην οικονομία, διαφωνούσαν με τη στοργή που έδειχνε σε δικτάτορες και τρομοκράτες, αλλά και δεν πίστεψαν τους ισχυρισμούς του ότι απέκρουε τον αντισημιτισμό.

Το αποτέλεσμα, πάντως, επιβραβεύει τη στρατηγική υψηλού κινδύνου του ίδιου του Τζόνσον: να στοχεύσει τους Βρετανούς ψηφοφόρους της εργατικής τάξης. Μερικοί απ’ αυτούς πέρασαν στους Τόρηδες, άλλοι στο Κόμμα του Brexit, όμως το αποτέλεσμα υπήρξε το ίδιο: στέρησε τους Εργατικούς από την πλειοψηφία σε δεκάδες εκλογικές περιφέρειες.

 

Πριν από πέντε χρόνια, υπό την ηγεσία του Ντέιβιντ Κάμερον, το Συντηρητικό Κόμμα ήταν ένα εν γένει φιλελεύθερο σχήμα, που κήρυττε την ελευθερία των αγορών, αλλά και αγκάλιαζε τον γάμο των ομοφυλοφίλων καθώς και τον περιβαλλοντισμό. Ο Μπόρις Τζόνσον το διόρθωσε απότομα προς τα αριστερά στην οικονομία –υποσχόμενος δημόσιες δαπάνες και κρατικές ενισχύσεις για τις χειμαζόμενες βιομηχανίες– και προς τα δεξιά στα πολιτιστικά μέτωπα – ζητώντας μεγαλύτερες ποινές φυλάκισης, αλλά και διαμαρτυρόμενος ότι οι Ευρωπαίοι μετανάστες μεταχειρίζονται το Ηνωμένο Βασίλειο «σαν αν ήταν, βασικά, μέρος της δικής τους χώρας». Ορισμένοι φιλελεύθεροι Τόρηδες μισούν αυτή την τραμποποίηση του κόμματός τους (οι δε ψήφοι των Συντηρητικών υποχώρησαν σε κάποιες πλούσιες νότιες εκλογικές περιφέρειες). Όμως, η κάλπη απέδειξε ότι οι αριθμοί των αυτομολούντων Εργατικών από την εργατική τάξη, στα βόρεια, ήταν πολύ μεγαλύτεροι.

 

Αυτή η αναδιάταξη μπορεί και να διαρκέσει. Η νέα πολιτική των Συντηρητικών έχει σχεδιασθεί έτσι ώστε να επωφελείται από μακροπρόθεσμη μετακίνηση της συμπεριφοράς των ψηφοφόρων, μετακίνηση που προηγείται του δημοψηφίσματος για το Brexit. Εδώ και δεκαετίες οι βασιζόμενες στην οικονομία στάσεις αντικαθίστανται από πολιτιστικές, όταν κανείς εξετάζει τις κομματικές επιλογές των ψηφοφόρων. Ακόμη και στις τελευταίες εκλογές, του 2017, οι ψηφοφόροι της εργατικής τάξης είχαν σχεδόν την ίδια τάση με εκείνους των ελεύθερων επαγγελμάτων να στηρίζουν Συντηρητικό Κόμμα. Ο Μπόρις Τζόνσον καβάλησε ένα κύμα που ήδη έφθανε στη Βρετανία. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δείξει πώς οι συντηρητικές απόψεις σε πολιτιστικά ζητήματα μπορούν να αντιστηρίξουν έναν συνασπισμό πλουσίων και φτωχών ψηφοφόρων. Επιπλέον, το πλεονέκτημα που έχει ο Τζόνσον είναι ότι δεν υπάρχει η πιθανότητα να βρεθεί με ισχυρή αντιπολίτευση στο κοντινό μέλλον. Οι Εργατικοί είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα σέρνονται για πολύ καιρό. Οι Φιλελεύθεροι πέρασαν μια πικρή νύχτα, καθώς η ηγέτης τους Τζο Σουίνσον έχασε την έδρα της.

 

Πάντως, ο ισχυρός συνασπισμός ψηφοφόρων των Τόρηδων είναι βέβαιο ότι θα βρεθεί αντιμέτωπος με νέες εντάσεις. Με το μείγμα του εργατικής τάξης και μεγαλομεσοαστικής, το νέο κόμμα δεν έχει ιδεολογική συνοχή. Οι ψηφοφόροι του βορρά είναι απλώς δανεικοί. Προκειμένου να τους κρατήσει, ο Μπόρις Τζόνσον θα χρειαστεί να δώσει στον κόσμο αυτό που ζητούν – δηλαδή υποδομές, δαπάνες για υγεία και κοινωνική πρόνοια, καθώς και σκληρή μεταναστευτική πολιτική. Αντίθετα απ’ αυτό, οι παλιοί υποστηρικτές των Τόρηδων στον νότο πιστεύουν ότι η αποχώρηση από την ΕΕ θα ξεκλειδώσει τα δεσμά της Βρετανίας και θα την οδηγήσει σε μια εποχή ελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Ο Μπόρις Τζόνσον ασφαλώς θα προσπαθήσει να καλύψει τεχνητά αυτό το χάσμα. Ενώ όμως τον νέο πολιτικό συνασπισμό Τραμπ στις ΗΠΑ τον βοήθησε η ζωηρά ανοδική οικονομία, η Βρετανία μετά το Brexit πιθανότερο είναι να καθίσει.

 

Οι όποιες αδυναμίες του νέου συνασπισμού των Συντηρητικών θα δοκιμαστούν από τις προκλήσεις του μέλλοντος. Το Brexit θα έρθει, με πανηγυρισμούς, σύντομα. Όμως η αληθινά δύσκολη υπόθεση –η διαπραγμάτευση της μελλοντικής σχέσης με την Ευρώπη– βρίσκεται ακριβώς στην επόμενη στροφή. Οι πιο δύσκολες επιλογές, όπως το αν η απώλεια της πρόσβασης στις αγορές θα αντισταθμίσει τη νέα δυνατότητα κατάργησης των ρυθμιστικών περιορισμών, βρίσκονται ακόμη στην αρχή τους. Είτε ο Μπόρις Τζόνσον θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει τους σκληροπυρηνικούς του Brexit στο ίδιο του το κόμμα, είτε θα πλήξει την οικονομία με μια χαμηλής πτήσης συμφωνία με την ΕΕ.

 

Όσο δε θα διαπραγματεύεται την έξοδο από μια Ένωση, θα βρεθεί με κρίση σε μιαν άλλη. Το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας πέτυχε μεγάλη νίκη, κερδίζοντας έδρες από τους Τόρηδες, ενώ αναμένεται να πάει καλά και στις περιφερειακές σκωτσέζικες εκλογές του 2021. Μετά το Brexit, όπου η Σκωτία ψήφισε έντονα «κατά», το αίτημα για δημοψήφισμα ανεξαρτησίας θα προκύψει ισχυρό. Όμως η άποψη Τζόνσον είναι ότι κάτι τέτοιο δεν θα επιτραπεί.[…]

 

Όλη αυτή η διαδρομή για γέννηση ή για θάνατο;

Η ισχύς της θέσης του Μπόρις Τζόνσον είναι αδιαμφισβήτητη. Μόλις έτρεξε μια καμπάνια που προσπέρασε κάθε προσδοκία, οπότε το προσωπικό του κύρος έχει ισχυρά θεμέλια. Το κόμμα του έχει ξεκαθαρίσει από αντάρτες, στη δε θέση τους βρίσκεται νέο αίμα που του χρωστάει προσωπικά. Έχοντας χάσει επί χρόνια τον έλεγχο της Βουλής, το πρωθυπουργικό γραφείο βρίσκεται πάλι κυρίαρχο.

 

Ο Μπόρις Τζόνσον πανηγυρίζει για το μέγεθος της νίκης του – ευλόγως. Θα πρέπει όμως να μην ξεχνά ότι το κόκκινο τείχος των Εργατικών τού έχει απλώς δανείσει την ψήφο του. Η πολιτική αναδιάταξη που έχει επιφέρει πολύ απέχει από το να είναι ασφαλής.

Αφήστε ένα σχόλιο