Όταν πεθαίνει ο διαιτητής

Δημοσιεύτηκε από economia 15/01/2020 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιανουάριος 2020, τ. 990

από τον Τhe Economist

 

 

 

 

 

Το παγκόσμιο εμπόριο κινδυνεύει να χάσει τον διαιτητή του. Προετοιμαστείτε για περισσότερους καυγάδες

 

 

 

Ένας τρόπος για να φανταστεί και να περιγράψει κανείς το σύστημα του παγκόσμιου εμπορίου είναι σαν ένα ματς με ομάδες που αναφλέγονται εύκολα και ρέπουν προς τη συμπλοκή – με την καθεμιά τους να έχει τη δική της τακτική και τα δικά της κόλπα. Το παιχνίδι παίζεται καλύτερα όταν υπάρχει διαιτητής, και επί 25 χρόνια οι 7 δικαστές του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) εξασφάλιζαν αυτό το έργο. Όμως, αυτό το όργανο απειλείται με διακοπή της λειτουργίας του, καθώς οι ΗΠΑ μπλοκάρουν τους νέους διορισμούς δικαστών. Η αποχώρηση του διαιτητή θα οδηγήσει σε λιγότερο εύτακτο διεθνές εμπόριο και –μακροπρόθεσμα– θα προκαλέσει αναρχία, η οποία τελικά θα φτωχύνει την υφήλιο. Το δικαστήριο του ΠΟΕ αποτελεί έναν από τους θεσμούς εκείνους που οι περισσότεροι δεν έχουν καν ακουστά, κι όμως θα λείψει όταν θα πάψει να υπάρχει.

 

Δημιουργήθηκε το 1995 και εκδικάζει προσφυγές επί εμπορικών διενέξεων, ενώ μπορεί και να δίνει δικαίωμα για εφαρμογή περιορισμένων αντιποίνων οσάκις διαπιστώνεται παρανομία. Κάπου 164 χώρες και εδάφη αποδέχονται τις αποφάσεις του: το σώμα αυτό κατόρθωσε ώστε ορισμένες από τις πλέον επιθετικές αντιπαραθέσεις να μην καταλήξουν σε ανοιχτό εμπορικό πόλεμο – για παράδειγμα, ο επικός τσακωμός ΗΠΑ και ΕΕ γύρω από τις επιδοτήσεις προς την Boeing και την Airbus. Από τη μέρα της δημιουργίας του, υπήρξε ο μηχανισμός επιβολής τελευταίας καταφυγής για πάνω από 500 περιπτώσεις διενέξεων.

 

Πριν από το 1995 το σύστημα του διεθνούς εμπορίου ήταν λιγότερο σταθερό και λιγότερο δίκαιο. Η GATT, η Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου, που υπήρξε ο προκάτοχος του ΠΟΕ, είχε μεν κανόνες, δεν διέθετε όμως δικαστές για την επιβολή τους. Οι μεγάλες χώρες διέθεταν τα δικαιώματα του ισχυρότερου. Η νομική διαφάνεια και η ανεξαρτησία που προέκυψε από το δικαστήριο προσφυγών του ΠΟΕ αποτελεί έναν από τους λόγους που οι διεθνείς συναλλαγές από 41% του παγκόσμιου ΑΕΠ (έναν χρόνο πριν από την ίδρυσή του) έφθασαν το 58% το 2017.

 

Ο άμεσος λόγος της κατάρρευσης των δικαστηρίων είναι η άρνηση της κυβέρνησης Τραμπ να ορίσει νέους δικαστές προκειμένου να αντικατασταθούν εκείνοι που συνταξιοδοτούνται: πρόκειται για ένα ακόμη σύμπτωμα της καχυποψίας του Αμερικανού προέδρου απέναντι στους πολυεθνικούς θεσμούς. Αλλά θα ήταν λάθος να επικρίνεται μόνον ο Τραμπ. Τα προβλήματα του ΠΟΕ αποκαλύπτουν βαθύτερες αδυναμίες.

 

Οι περισσότερες χώρες συμπαθούν τους ανεξάρτητους διαιτητές – μέχρι να υποστούν οι ίδιες μια κρίσιμη δυσάρεστη απόφαση. Η αμερικανική δυσαρέσκεια ξεκινά πριν από την προεδρία Τραμπ. Οι κυβερνήσεις Μπους και Ομπάμα επιχείρησαν να επηρεάσουν την έκβαση υποθέσεων με το μπλοκάρισμα του εκ νέου ορισμού δικαστών. Ο ΠΟΕ είναι όμως και δυσκίνητος. Ιδεωδώς, οι κανόνες του θα έπρεπε να επικαιροποιούνται κάθε μία δεκαετία περίπου, έτσι ώστε οι χώρες να έχουν την ευκαιρία να τους εκσυγχρονίζουν κι έτσι να αντιμετωπίζουν τις αποφάσεις που τις δυσαρεστούν. Όμως, ο αριθμός των μελών του ΠΟΕ έχει διπλασιαστεί από το 1995 έως σήμερα και καθώς κάθε χώρα διαθέτει βέτο, δεν μπόρεσαν να μεταρρυθμιστούν οι κανόνες του κατά τρόπον ώστε, για παράδειγμα, να αντικατοπτρίζεται η στρέβλωση από το κρατικοκεντρικό μοντέλο της Κίνας (προσχώρησε στον ΠΟΕ το 2001). Αντί γι’ αυτό, φούντωσαν οι δυσαρέσκειες.

 

Τι θα συμβεί τώρα; Μερικά μέλη του ΠΟΕ προσπαθούν να στήσουν ένα άτυπο δικαστήριο προσφυγών, με χρήση συνταξιούχων δικαστών, ώστε να εκδικάζονται κάποιες υποθέσεις. Αν το 2020 εκλεγεί νέος πρόεδρος στις ΗΠΑ, θα μπορούσε να αντιστρέψει τη στάση της χώρας αυτής, αν και πολλοί από τους Δημοκρατικούς υποψηφίους δείχνουν χλιαροί απέναντι στο ελεύθερο εμπόριο.

 

Το πιθανότερο είναι το δικαστήριο να πεθάνει, ή πάλι να μείνει εν υπνώσει επί χρόνια. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, ας αναμένεται επιδείνωση των συμπεριφορών στο διεθνές εμπόριο. Ιαπωνία και Νότια Κορέα βρίσκονται ήδη σε άσχημη αντιπαράθεση. Κάποιοι Αμερικανοί θεωρούν ότι το μέγεθος της δικής τους χώρας τούς δίνει την ωμή ισχύ που απαιτείται ώστε να επιβάλλουν στους άλλους κανόνες, πλην όμως δεν φαίνεται να έχουν κερδίσει οι ΗΠΑ κάποιες μεγάλες παραχωρήσεις από την Κίνα.

 

Όσο το νομικό πλαίσιο του διεθνούς εμπορίου θα φθείρεται τόσο θα είναι ευάλωτες ακόμη και οι ΗΠΑ στις κλιμακούμενες εντάσεις. Μέχρι στιγμής, οι εμπορικές προστριβές δεν προξένησαν παγκόσμια ύφεση. Όμως, οι εμπορικές συναλλαγές έχουν πάψει να αυξάνονται και οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις των πολυεθνικών υποχώρησαν κατά 20% το πρώτο μισό του 2019. Αν υπάρξει ύφεση, τότε ο πειρασμός για την επιβολή δασμών θα αυξηθεί ανά τον κόσμο. Όταν ο διαιτητής φεύγει από το γήπεδο, όλα είναι πιθανά.

Αφήστε ένα σχόλιο