Οι έφηβοι ξαναγράφουν τους κανόνες των ειδήσεων

Δημοσιεύτηκε από economia 31/01/2020 0 Σχόλια The Economist,

του Economist, τ. 21/12/2019

 

Οι νέοι άνθρωποι και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης

 

Ο Πρόεδρος του Ελ Σαλβαδόρ αντιλαμβάνεται το ζήτημα. Το Σεπτέμβριο, απευθυνόμενος στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Ναγίμπ Μπουκέλε έκανε για λίγο μία παύση προκειμένου να φωτογραφήσει τον εαυτό του στο βήμα του ομιλητή. «Πιστέψτε με, πολύ περισσότεροι άνθρωποι θα δουν αυτήν τη «σέλφι» φωτογραφία, όταν την κοινοποιήσω, από όσους θα ακούσουν αυτή την ομιλία», είπε και πρόσθεσε «Ελπίζω να τράβηξα μία καλή φωτογραφία».

Η Μαριάν Γουίλιαμσον, μια οπαδός του «New Age» που διεκδικεί το χρίσμα των Δημοκρατικών για τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ αντιλαμβάνεται το ίδιο επίσης. Ερωτώμενη κατόπιν μίας δημόσιας συζήτησης τον Ιούλιο, για την έκβαση αυτής, απάντησε ότι θα γνωρίζει με βεβαιότητα αργότερα όταν θα δει τα μιμίδια. Το ίδιο ισχύει και για τον Άντριου Γιανγκ, έναν άλλο Δημοκρατικό που δεν έχει ελπίδα για το χρίσμα. Η πρώτη του μεγάλη συνέντευξη ήταν με τον Τζο Ρόγκαν, έναν διάσημο κωμικό του διαδικτύου με 6.960.000 εγγεγραμμένους χρήστες στο YouTube. Έπειτα από ένα εκατομμύριο «views» στη διάρκεια δύο ημερών, ο κύριος Γιανγκ έγραψε ότι η εκστρατεία του θα μπορούσε να διαιρεθεί στην προ και μετά Ρόγκαν εποχή.

Αυτοί οι ήσσονος βεληνεκούς πολιτικοί συνοψίζουν περιεκτικά τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι και οι νέοι που διανύουν τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας των είκοσι μαθαίνουν τις ειδήσεις σήμερα. Σχεδόν αποκλειστικά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σχεδόν εξ ολοκλήρου με οπτικό τρόπο. Το περιεχόμενο των ειδήσεων – «Ο Πρόεδρος εκφωνεί ομιλία στα Ηνωμένα Έθνη» - είναι λιγότερο σημαντικό από το «περιτύλιγμα» αυτών. Συχνά οι ειδήσεις φιλτράρονται μέσα από το χιούμορ ή τα σχόλια ή ακόμη συχνότερα μεταφέρονται από προσωπικότητες που προσελκύουν τεράστιο αριθμό ακολούθων - «followers» - μεταξύ των νέων, αλλά που είναι ελάχιστα γνωστοί στο ευρύ κοινό.

Αυτές οι αρχές ισχύουν ανά τον κόσμο, ακόμη και αν οι λεπτομέρειες και οι πλατφόρμες διαφέρουν. Μεταξύ των ετών 2009 και 2018, το ποσοστό των εφήβων που διάβαζαν εφημερίδες υποχώρησε από περίπου 60% σε σχεδόν 20%, σύμφωνα με το Διεθνές Πρόγραμμα για την Αξιολόγηση των Μαθητών (PISA), μία εκπαιδευτική έρευνα που διεξάγεται σε παιδιά ηλικίας 15 και 16 ετών στις χώρες του ΟΟΣΑ, οι οποίες αποτελούν μία ομάδα ως επί το πλείστον πλουσίων κρατών. Για τους νέους Ινδούς, οι πιθανότητες να επισκεφθούν την ιστοσελίδα timesofindia.com - τον μεγαλύτερο αγγλόφωνο ειδησεογραφικό ιστότοπο της Ινδίας - σε σχέση με τους μεγαλύτερούς τους σε ηλικία είναι κατά 50% λιγότερες. Επίσης, πολύ περισσότερο τους ενδιαφέρουν τα βίντεο και τα νέα του Bollywood. Στη Βρετανία, οι μικρότεροι έφηβοι είναι κατά πολύ λιγότερο εξοικειωμένοι με το BBC από ότι είναι με το YouTube ή το Netflix. Σύμφωνα με τη ρυθμιστική αρχή μέσων μαζικής ενημέρωσης της χώρας, το δημόσιο τηλεοπτικό δίκτυο «θα αντιμετωπίσει απειλές ως προς τη μελλοντική του βιωσιμότητα, εάν δεν καταφέρει να παρακινήσει επαρκώς το ενδιαφέρων των νέων ανθρώπων».

Περίπου το 80% των Αράβων ηλικίας 18 έως 25 ετών ενημερώνεται πλέον από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, 25% περισσότερα άτομα από το 2015. Στις χώρες του Περσικού Κόλπου, οι νέοι δείχνουν προτίμηση στο Facebook, ιδίως στη Σαουδική Αραβία, τους συνεπαίρνει το Snapchat. Τα δύο τρίτα των εφήβων της Νότιας Κορέας συνδέονται στο διαδίκτυο προκειμένου να μάθουν τι συμβαίνει στον κόσμο, εκ των οποίων το 97% στρέφεται στο Naver, μία διαδικτυακή πύλη και μηχανή αναζήτησης. Σύμφωνα με το Ερευνητικό Κέντρο Pew, το 95% των εφήβων στις ΗΠΑ έχει πρόσβαση σε έξυπνο κινητό (smartphone) και το 45% είναι συνδεδεμένο σχεδόν μονίμως. Μία μελέτη των Αμερικανών και των Βρετανών εφήβων που ανατέθηκε από το Ινστιτούτο Reuters για την Έρευνα της Δημοσιογραφίας στην Οξφόρδη ισχυρίζεται ότι, όσον αφορά τις ειδήσεις, οι νέοι ενδιαφέρονται περισσότερο για τις συνέπειες αυτών ατομικά ως προς αυτούς, παρά για την κοινωνία ως σύνολο.

Μπορεί να είναι δελεαστικό να απορρίψουμε πάραυτα τις ενημερωτικές συνήθειες των νέων. Οι περισσότεροι δεν έχουν καν δικαίωμα ψήφου, έχουν περιορισμένη καταναλωτική δύναμη και πιθανόν να μην είναι σε θέση να εντοπίσουν το Ελ Σαλβαδόρ στο χάρτη. Ωστόσο, μία τέτοιου είδους ειρωνική αντίδραση θα ήταν άστοχη. Το ένα τρίτο του πληθυσμού του πλανήτη αποτελείται από άτομα κάτω των 20 ετών. Περισσότεροι από τους μισούς ανθρώπους στον κόσμο είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο. Οι νέοι αποτελούν τους διαμεσολαβητές με το μέλλον. Ιδίως για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, όπου οι συνήθειες των νέων οδηγούν σε αποφάσεις αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, όπως η εξαγορά του Instagram από το Facebook το 2012 και η αποτυχημένη του απόπειρα να εξαγοράσει το Snapchat τον επόμενο χρόνο.

Οι έφηβοι κατανοούν ότι η τεχνολογία τους δίνει υπέρμετρη δύναμη. Η Γκρέτα Τούνμπεργκ, μία έφηβη ακτιβίστρια από τη Σουηδία, ξεκίνησε τη «μαθητική κινητοποίηση για το κλίμα», η οποία πλέον εξαπλώθηκε σε 150 χώρες. Οι κινητοποιήσεις των νέων για το κλίμα, ορισμένοι εκ των οποίων ακόμη φοιτούν στο Λύκειο, ξέσπασαν σε ολόκληρο τον κόσμο από το Χονγκ Κονγκ έως τη Χιλή. Οι πολιτικοί, τα άτομα που χαράσσουν πολιτική και τα στελέχη των μέσων μαζικής ενημέρωσης πρέπει να δίδουν προσοχή στον τρόπο με τον οποίο η είδηση δημιουργείται, μεταδίδεται και καταλήγει στους εφήβους σήμερα, καθώς θα καθορίσει τι θα συμβεί στις χώρες τους και τις επιχειρήσεις αύριο. Όπως είπε ένας δεκατριάχρονος στην Αλεξάντρια Οκάζιο-Κορτές, μία Αμερικανίδα νομοθέτη, «Δεν είμαι ακόμη αρκετά μεγάλος για να ψηφίσω, αλλά μπορώ να σε ακολουθήσω στο Instagram!»

Για να κατανοήσει κανείς καλύτερα αυτό το μέλλον, θα πρέπει να ανατρέξει κανείς το βλέμμα του στις ΗΠΑ. Διαθέτουν το πιο ζωντανό μιντιακό «οικοσύστημα» και αποτελούν πατρίδα για τις περισσότερες πλατφόρμες που χρησιμοποιούνται από τους νέους ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των Instagram, WhatsApp, Facebook, YouTube και Snapchat. (Το TikTok, το οποίο χαίρει ιδιαίτερης δημοφιλίας στους κόλπους των μικρότερων εφήβων είναι κινεζικής προέλευσης και ως εκ τούτου διέπεται από αυστηρούς περιορισμούς ως προς το πολιτικό περιεχόμενο.) Τα αμερικανικά μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν τα ηνία της επιρροής ανά τον κόσμο και ευρέως διέπονται από μιμητισμό. Οι New York Times υπερηφανεύονται ότι έχουν αναγνώστες παντού. Ιστοσελίδες όπως η BuzzFeed ενέπνευσαν παρόμοιες «πιασάρικες» ιστοσελίδες σε δεκάδες χώρες. Έτσι, το πολιτικό και πολιτισμικό λεξιλόγιο των ΗΠΑ εξαπλώνεται παντού. Ένα μιμίδιο που γεννιέται εκεί έχει καλές πιθανότητες εξάπλωσης σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το πεδίο για τα μιμίδια αυτά έχει αλλάξει. Από τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016, το Facebook δέχτηκε εξονυχιστικό έλεγχο για το ρόλο του ως πλατφόρμα διανομής των ειδήσεων. Ωστόσο, για πολλούς εφήβους στη Δύση το Facebook είναι παρωχημένο. Είναι για τους ηλικιωμένους. Ομοίως, πολλοί εξ αυτών δεν χρησιμοποιούν το Twitter, το οποίο παίζει υπέρμετρα ρόλο στη δημοσιογραφία και την πολιτική μόνο και μόνο επειδή βρίθει δημοσιογράφων και πολιτικών (μη εξαιρουμένου του Ντόναλντ Τραμπ). Έχουν επίσης περιορισμένο χρόνο για ιστοσελίδες που απευθύνονται ειδικά στους νέους, όπως το BuzzFeed. «Είναι ξεκάθαρο ότι οι ενήλικες προσπαθούν να κατανοήσουν τους νέους», λέει η Βικτόρια, ένα δεκαεξάχρονο κορίτσι από το Κεντάκυ. Οι έφηβοι χλευάζουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που μόλις πριν από μερικά χρόνια χαιρετίστηκαν από τον κόσμο ως σημαντικά για το μέλλον. Ο Γκρίφιν ένας δεκαεξάχρονος από την κινεζική πόλη Γούξι απορρίπτει το Jinri Toutiao («Οι τίτλοι των ειδήσεων σήμερα»), την δημοφιλέστερη εφαρμογή στην Κίνα με 120 εκατομμύρια χρήστες ημερησίως ως «πιασάρικη» για ενήλικες.

Η δράση έχει μεταφερθεί στο Instagram (του οποίου την ιδιοκτησία έχει το Facebook), το WhatsApp (της ditto) και το YouTube (ιδιοκτησίας της Google), καθένα εξ αυτών έχει πολύ περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο χρήστες. (Το SnapChat είναι δημοφιλές στις ΗΠΑ, αλλά όχι και τόσο στις υπόλοιπες χώρες.) H Pew αναφέρει ότι το 85% των εφήβων στις ΗΠΑ χρησιμοποιεί το YouTube, ενώ περισσότεροι από το 70% χρησιμοποιούν το Instagram. Ο αμερικανικός μη κερδοσκοπικός όμιλος Common Sense βρήκε σε πρόσφατη μελέτη του ότι το 69% των Αμερικανών εφήβων παρακολουθούν διαδικτυακά βίντεο καθημερινά, κυρίως στο YouTube, αφιερώνοντας σχεδόν επτάμισυ ώρες κοιτάζοντας οθόνες όλων των ειδών.

Το Instagram αποτελεί παράξενο προορισμό για όσους αναζητούν τις ειδήσεις. Οι χρήστες αναρτούν στο πλέγμα τους (grid) εικόνες - όμορφες κατά το πλείστον. Η εφαρμογή επιτρέπει μόνον έναν σύνδεσμο (link) ανά λογαριασμό στην ενότητα του βιογραφικού (Bio) και επιπλέον επισήμως δεν έχει μηχανισμό αναδημοσίευσης των αναρτήσεων. Όμως, η εισαγωγή της ενότητας των Ιστοριών (Stories) το 2016, που επέτρεψε στους χρήστες του Instagram να προβαίνουν σε βραχυχρόνιες αναρτήσεις εικόνων με σχόλια και την προσθήκη κειμένου σε μία πλατφόρμα κατά κύριο λόγο οπτικού περιεχομένου, διευκόλυνε την κοινοποίηση και την αναδημοσίευση, υπερτροφοδοτώντας την ανάπτυξή του. Οι «Ιστορίες» επίσης επιτρέπουν σε όσους έχουν περισσότερους από 10.000 «ακολούθους» να κοινοποιούν συνδέσμους που οδηγούν σε άλλο περιεχόμενο. Όπου προστρέχουν οι χρήστες, ακολουθούν όσοι ελπίζουν να τους επηρεάσουν, όπως οι διαφημιστές, οι ειδικοί του μάρκετινγκ, οι πολιτικοί, οι προπαγανδιστές και οι ετερόκλητοι κατεργάρηδες. Όλοι τους συρρέουν στο Instagram.

Ας αναλογιστούμε τον Αμαζόνιο. Από τα τέλη του Αυγούστου, καθένας ο οποίος διαθέτει λογαριασμό στο Instagram οπουδήποτε ανά τον κόσμο θα γνώριζε ότι «το τροπικό δάσος του Αμαζονίου – ο πνεύμονας που παράγει το 20% του οξυγόνου του πλανήτη μας – φλέγεται», όπως είπε ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Εμμανουέλ Μακρόν, σε μία ανάρτησή του στις 22 Αυγούστου, η οποία απέσπασε περίπου 200.000 likes. Την ίδια ημέρα, ο λογαριασμός του National Geographic, ο 11ος πιο δημοφιλής στο Instagram (με 126 εκατομμύρια «ακολούθους»), προέβη σε ανάρτηση για τις πυρκαγιές στον Αμαζόνιο, όπως και ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο (ένας Αμερικανός ηθοποιός με 38 εκατομμύρια «ακολούθους»), η Πρίλλυ Λατουκονσίνα (μία Ινδονήσια ηθοποιός με 32 εκατομμύρια «ακολούθους») και η Μαλάικα Αρόρα (ένα μοντέλο από την Ινδία με 10 εκατομμύρια «ακολούθους»). Δύο ημέρες αργότερα, η NASA (με 51 εκατομμύρια «ακολούθους») πυροδότησε το Instagram με μία νέα εικόνα δορυφόρου.

 

Έξοχα λοιπόν!

Οι αναρτήσεις σχετικά με τις πυρκαγιές του Αμαζονίου αναπόφευκτα πολλαπλασιάστηκαν, όπως και οι ισχυρισμοί ότι τα μεγάλα ειδησεογραφικά μέσα τις αγνοούσαν. «Είναι το μοναδικό θέμα που κοίταζα για εβδομάδες», αναφέρει ο Ντύλαν, ένας δεκαεφτάχρονος μαθητής από το Λέξινγκτον του Κεντάκυ. «Θα κοινοποιούσα οτιδήποτε είδα για τον Αμαζόνιο», λέει η Στέισυ, μία δεκαπεντάχρονη από τη Βοστώνη. Αδίστακτοι χρήστες λογαριασμών μέσων κοινωνικής δικτύωσης προσπάθησαν να επωφεληθούν από την καταστροφή, ζητώντας δωρεές ή υποσχόμενοι να φυτέψουν ένα δέντρο για κάθε “like”. Ακολούθως, ο διεθνής τύπος δημοσίευσε άρθρα που ξεσκεπάζουν τις αναλήθειες στο Instagram, όπως ο ισχυρισμός του κυρίου Μακρόν ότι ο Αμαζόνιος παράγει το 20% του οξυγόνου της γης. Σε συνεντεύξεις που πήρε ο Economist από περισσότερους από είκοσι εφήβους στο Λέξινγκτον του Κεντάκυ και τη Βοστώνη, καθένας εξ αυτών αυτοβούλως αναφέρθηκε στις πυρκαγιές. «Οι πυρκαγιές στον Αμαζόνιο δεν καλύφθηκαν αρκετά από τα μέσα», λέει η Ολίβια Σέλτζερ, μία δεκαπεντάχρονη Καλιφορνέζα που πριν από δύο χρόνια δημιούργησε το “The Cramm”, ένα ενημερωτικό δελτίο για τους εφήβους που δημοσιεύεται στο Instagram, καθώς και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και μηνυμάτων κειμένου. Υπάρχει «αρκετή απογοήτευση για το γεγονός ότι αυτού του είδους οι ιστορίες δεν γίνονται ευρέως γνωστές. Αρκετοί νέοι άνθρωποι αναλαμβάνουν οι ίδιοι να ενημερώσουν τους συνομηλίκους τους.»

Τα ειδησεογραφικά μέσα μαζικής ενημέρωσης που είναι σύμφυτα με το Instagram επίσης ανθούν. Ό,τι καλύπτουν δεν χαρακτηρίζεται πάντοτε από σοβαρότητα. Το @nowthisnews (με 2 εκατομμύρια «ακολούθους») συνδυάζει κείμενο που επικαλύπτεται από σύντομα βίντεο κλιπ για όλα τα ζητήματα, από τις διαδηλώσεις για την πολιτική στο Χονγκ Κονγκ μέχρι έναν σκύλο με ουρά στο κεφάλι του. (Επίσης, δημοσιεύει σε άλλες πλατφόρμες, όπως το Facebook, το Twitter και το YouTube.) Το @houseofhighlights (με 15 εκατομμύρια «ακολούθους») είναι αφιερωμένο σε βίντεο για τα αθλήματα στις ΗΠΑ, ενώ το 2015, αποκτήθηκε από το Bleacher Report, έναν μεγάλο ιστότοπο αθλητικών ειδήσεων. Τόσο ο ένας όσο και ο άλλος λογαριασμός βρίσκονται μεταξύ των 10 πρώτων στο Instagram σε δημοφιλία, όπως αυτή υπολογίζεται από τον αριθμό των «likes» και των σχολίων που συγκεντρώνουν, σύμφωνα με τον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios. «Είχαμε το ξεκάθαρο πλεονέκτημα ότι ποτέ δεν προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε ως μέσο κάτι που κληρονομήσαμε από το παρελθόν και να το κάνουμε να ταιριάξει με το ζόρι στην ψηφιακή εποχή», ανέφερε ο Χάουαρντ Μίτμαν, ο Διευθύνων Σύμβουλος της Bleacher. Άλλα μέσα είναι σαν «τον διαζευγμένο θείο που αγόρασε τη σωστή κάμπριο σε λάθος χρώμα, που έχει τέλεια ρούχα, μόνο που δεν δείχνουν ωραία επάνω του».

Ένα άλλο ενδογενές του Instagram μέσο μαζικής ενημέρωσης, που γνωρίζει τεράστια δημοφιλία είναι το @theshaderoom (με 17 εκατομμύρια «ακολούθους»), το οποίο ασχολείται κυρίως με τα νέα των διασημοτήτων και το κουτσομπολιό (μολονότι επίσης προέβη σε αναρτήσεις για τις πυρκαγιές του Αμαζονίου). Εάν το TMZ ανέτρεψε το παραδοσιακό ρεπορτάζ για τους celebrities στην εποχή του blog, το @theshaderoom κάνει το ίδιο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Διάβαζα μία ανάρτηση για την Cardi B» - μία τραγουδίστρια με 56 εκατομμύρια «ακολούθους» - «και τα σχόλια ούτε λίγο ούτε πολύ έλεγαν: Γιατί δεν αναφέρεστε στον Αμαζόνιο;», αναφέρει η Τζαλίγια, μία δεκαπεντάχρονη από τη Βοστώνη. Οι νέοι είναι πολύ περίπλοκοι ως προς την χρήση των μέσων μαζικής ενημέρωσης», λέει η Σαμίτα Μουκοπάτιαι, αρχισυντάκτρια του περιοδικού Teen Vogue. «Μπορούν κατά κάποιο τρόπο να μετακινούν το ενδιαφέρον τους από τον Τζάστιν Μπίμπερ στο να επιθυμούν να γνωρίζουν επακριβώς τι κάνει η Γκρέτα Τούνμπεργκ, ενώ θα εμφανιστούν και στη συγκέντρωση.»

Στον αραβικό κόσμο, τα μιμίδια χρησιμοποιούν κινούμενα σχέδια ή εικόνες από παλιές ταινίες για να «φωτίσουν» την πολιτική αυστηρότητα. Αλλού, αυτό το καλοκαίρι, χιλιάδες λογαριασμοί άλλαξαν τις φωτογραφίες του προφίλ τους είτε σε βαθυγάλανο, προκειμένου να ευαισθητοποιήσουν για τις διαδηλώσεις στο Σουδάν είτε σε κατακόκκινο προκειμένου να μιλήσουν στον κόσμο για την πολιτική κατάσταση στο Κασμίρ. «Ο ακτιβισμός έχει γίνει ένας από τους ευκολότερους τρόπους με τον οποίο μπορείς να προβάλεις τον εαυτό σου ως ωραίο τύπο», λέει η Σάντι, μία ακόμη έφηβη από το Λέξινγκτον. Δεν είναι ασυνήθιστο να «σκρολάρεις» στο Instagram και να βρίσκεσαι ανάμεσα σε ένα πολύκροτο διαζύγιο και μία διαμαρτυρία με τροχοφόρα σε κάποιο απομακρυσμένο σημείο του κόσμου σε διάστημα ενός δευτερολέπτου.

Αυτό το παράξενο μίγμα διασημοτήτων, πολιτικής και ακτιβισμού αποτελεί ένα άλλο χαρακτηριστικό των σύγχρονων ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα νέα πλέον δεν προέρχονται μόνο από λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης και μέσα μαζικής ενημέρωσης που προορίζονται για τη διασπορά της δημοσιογραφίας, αλλά από οτιδήποτε, όπως ένα μιμίδιο, έως την άποψη μίας προσωπικότητας του διαδικτύου, όπως του PewDiePie, του YouTuber με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο, ο οποίος ως επί το πλείστον δημιουργεί αστεία βίντεο για τα βιντεοπαιχνίδια και τη διαδικτυακή κουλτούρα. Για πέντε χρόνια, αυτός είχε τον μεγαλύτερο αριθμό «ακολούθων» στην πλατφόρμα κοινοποίησης βίντεο, έως ότου υποσκελίστηκε από την T-Series, μία ινδική δισκογραφική εταιρεία τον Απρίλιο του 2019. Τώρα, έρχεται δεύτερος με 102 εκατομμύρια εγγεγραμμένους. Η συνολική έντυπη και ψηφιακή κυκλοφορία κάθε εφημερίδας στις ΗΠΑ ανέρχεται σε περίπου 30 εκατομμύρια φύλλα και χτύπους. Η Ντάκσα μία δεκατριάχρονη από το Κεντάκυ περνάει τον ελεύθερο χρόνο της δημιουργώντας μιμίδια και αναρτώντας τα στη διαδικτυακή κοινότητα του PewDiePie στο Reddit, αναζητώντας «την ικανοποίηση της αντίδρασης του «Λόρδου» PewDiePie στο μιμίδιό μου» στο κανάλι του, όπως αναφέρει εκείνη.

 

Λατρεύεις να το βλέπεις

Η Σάρα, 16 ετών, αναφέρει ότι «όλα τα αγόρια στην ομάδα συζήτησης ακολουθούν τον Μπεν Σαπίρο», έναν αμφιλεγόμενο συντηρητικό με 876.000 εγγεγραμμένους στο YouTube. Στη Γερμανία, ένας YouTuber που ονομάζεται Ρέζο (με 1.160.000 εγγεγραμμένους) έγινε «viral» με ένα παραλήρημα εναντίον των γηραιών και πλούσιων ανθρώπων και κυρίως της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης, του κόμματος της Άνγκελα Μέρκελ. O Φελίπε Νέτο, ένας Βραζιλιάνος YouTuber (με 35 εκ. «ακολούθους») κερδίζει 30 εκ. ρεάλ Βραζιλίας το χρόνο (7,5 εκ. δολάρια). Ξεκίνησε λέγοντας αστεία στους εφήβους, αλλά εξελίχθηκε σε δριμύ κατήγορο εναντίον του Προέδρου Ζαϊχ Μπολσονάρο. Το Σεπτέμβριο, έγινε πρωτοσέλιδο διότι διένειμε 14.000 βιβλία ομοφυλοφιλικού περιεχομένου στην έκθεση βιβλίου του Ρίο, αφού ο Ευαγγελιστής Δήμαρχος της πόλης λογόκρινε ένα κόμικ που είχε ως ήρωα έναν ομοφυλόφιλο. Εν ολίγοις, οι έφηβοι ενημερώνονται από άλλους νέους που εν πολλοίς εκφράζουν τις προσωπικές τους απόψεις και έχουν μετά βίας έστω και λίγο καλύτερη ενημέρωση από εκείνους.

Όπως ο κύριος Μίτμαν θέτει το ζήτημα, οι έφηβοι ως κοινό των ειδήσεων αναζητούν «έναν βαθμό αυθεντικότητας που σου επιτρέπει να γνωρίζεις ότι συζητούν με εσένα». Άλλοι έφηβοι λένε ότι ενημερώνονται από βίντεο παρουσιαστών μεταμεσονύκτιων εκπομπών της τηλεόρασης, όπως ο Τρέβορ Νόα ή ο Στήβεν Κόλμπερτ ή από stand-up κωμικούς, όπως ο Χασάν Μινάζ, ο οποίος έχει ένα δημοφιλές σόου στο Netflix. Οι προσωπικότητες αντικαθιστούν τους ειδησεογραφικούς οργανισμούς. «Αισθάνομαι ότι ένα άρθρο είναι βαρετό, ενώ ένα βίντεο είναι πολύ καθηλωτικό», λέει o δεκαεξάχρονος Ντιονέιλις από τη Βοστώνη.

Τα ανωτέρω «ανοίγουν την πόρτα» στη στράτευση και την παραπληροφόρηση. Το καλοκαίρι, αναρτήσεις για την πυρκαγιά στον Αμαζόνιο ήταν γεμάτες λάθη. Προσωπικότητες όπως ο PewDiePie και άλλοι YouTubers κατηγορούνται σε βάση ρουτίνας ότι με τα σχόλιά τους ρίχνουν λάδι στη φωτιά ή ότι καταφεύγουν σε κακόγουστα τεχνάσματα. Τα μιμίδια συχνά έχουν μικρή σχέση με την πραγματικότητα. Πολλοί έφηβοι λένε ότι το γνωρίζουν, αλλά είναι αισιόδοξοι για τις αμφιλεγόμενες πηγές από τις οποίες ενημερώνονται. Μόνο η επανάληψη αρκεί για να πείσει ορισμένους. «Δεν πιστεύω τίποτα από όσα διαβάζω στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», λέει η Τζαλίγια από τη Βοστώνη. «Εκτός εάν μία είδηση εξακολουθεί να αναπαράγεται. Τότε ίσως να την πιστέψω.» Άλλοι πιστεύουν την πληροφορία, εάν προέρχεται από επαληθευμένους λογαριασμούς. Όμως, πολλοί την εμπιστεύονται, αρκεί να προέρχεται από τους φίλους τους.

Πολλοί Βραζιλιάνοι «πιστεύουν αμέσως στην αυθεντικότητα ενός ηχητικού αρχείου που αποστέλλεται μέσω WhatsApp από κάποιον γνωστό τους», ενώ σηκώνουν το φρύδι τους όταν διαρρεύσει κάποια ηχογράφηση στη Folha de S. Paolo, μία μεγάλη εφημερίδα, αναφέρει ο Ζοέλ Πινέιρο Ντεφονσέκα, ένας τριαντατετράχρονος αρθρογράφος της Folha. Συνειδητοποιώντας ότι ελάχιστοι νέοι διάβαζαν τη στήλη του (ή κάθε άλλη ενότητα της εφημερίδας του), ο κύριος Πινέιρο άνοιξε ένα κανάλι στο YouTube, όπου οι θαυμαστές σχολιάζουν το ατίθασο μαλλί του ή την επίπλωση του σπιτιού του τόσο συχνά όσο και την πολιτική του ανάλυση. «Για εκείνους η όχι πολύ υψηλή ποιότητα του βίντεο, το κάνει να φαίνεται πιο αυθεντικό», προσθέτει. «Οι νέοι άνθρωποι επιθυμούν να καθιερώσουν μία σχέση με τις πηγές της πληροφόρησής τους.»

Μία συνέπεια αυτής της εξάρτησης από διάφορες προσωπικότητες είναι ότι πηγές των ειδήσεων γίνονται οι πλατφόρμες στις οποίες αυτοί εμφανίζονται και λιγότερο τα έντυπα. «Όταν κάνεις την εμφάνισή σου μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το WhatsApp, το Instagram ή οποιοδήποτε άλλο μέσο, η αφοσίωσή σου στον εκάστοτε εκδότη είναι πολύ μικρότερη», αναφέρει ο Σατιάν Γκαζουανί, επικεφαλής του ψηφιακού σκέλους του Times Group, του μεγαλύτερου ομίλου μέσων μαζικής ενημέρωσης στην Ινδία. Περισσότεροι από μισό δισεκατομμύριο άνθρωποι επισκέπτονται τα ψηφιακά μέσα της ιδιοκτησίας του μηνιαίως, περισσότεροι από 100 εκατομμύρια ημερησίως. «Πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε αρκετά την εχεμύθεια και την εμπιστοσύνη του κοινού, ώστε να γίνει πιο αφοσιωμένο στις μιντιακές «φίρμες»;» αναρωτιέται. Η Μάνβι, μία δεκαπεντάχρονη από το Δελχί αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανησυχίας του. Η οικογένειά της έχει συνδρομή σε δύο εφημερίδες του ομίλου Times, αλλά εκείνη διαβάζει διαδικτυακά κάθε «αναδυόμενο παράθυρο που εμφανίζεται στο τηλέφωνό της, όταν ανοίγει το Chrome”. Ερωτώμενη από πού προέρχονται οι ειδήσεις, απαντά: «Δεν γνωρίζω τίποτα σχετικά με αυτό το θέμα».

Μία έκθεση του οργανισμού Ofcom κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «όταν οι άνθρωποι ενημερώνονται με αυτόν τον τρόπο, η αφοσίωσή τους είναι κατά κανόνα φευγαλέα.» Επιπλέον, «είναι επίσης λιγότερο πιθανόν να είναι γνώστες της πηγής του ειδησεογραφικού περιεχομένου. Ορισμένοι νεότεροι άνθρωποι με τους οποίους μιλήσαμε, δεν είναι στενά συνδεδεμένοι με το BBC, βλέποντάς το ως απλώς «έναν από τους πολλούς διαδικτυακούς ειδησεογραφικούς παρόχους.»

Για τις επιχειρήσεις, αυτή η κατάσταση παρουσιάζει τόσο ευκαιρίες όσο και προκλήσεις. Ανερχόμενα μιμίδια, όπως τα @houseofhighlights και @theshaderoom θα σπείρουν μιμητές σε όλη τη γη, ακριβώς όπως συνέβη με το Buzzfeed κατά την προηγούμενη γενιά. Οι οργανισμοί μέσων μαζικής ενημέρωσης όπως το BBC, ο όμιλος India’s Times Group ή ο America’s Turner, που έχει στην ιδιοκτησία του το Bleacher Report, θα αναγκαστούν να επενδύσουν και να βρουν τον τρόπο προσαρμογής αυτών. Το μεγάλο ρίσκο βρίσκεται στο ότι θα μπορούσαν να κάνουν τα πάντα και να εξακολουθήσουν να ωχριούν, καθώς η εμπιστοσύνη στις μεγάλες φίρμες υποχωρεί. Σε κάθε περίπτωση, οι νέοι θα συνεχίσουν να ξοδεύουν αμέτρητο χρόνο διαδικτυακά. «Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βασικά ελέγχουν κάθε πλευρά της ζωής μας», αναφέρει η Στέισυ, μία δεκαπενάχρονη από τη Βοστώνη.

Για τις κοινωνίες, τα ανωτέρω είναι περισσότερο ανησυχητικά. Οι YouTubers και οι προσωπικότητες του Instagram δεν υπογράφουν τον κώδικα δεοντολογίας των συντακτών, δεν ενδιαφέρονται για τις παραδοσιακές πρακτικές δικαιοσύνης και αντικειμενικότητας και τα κίνητρά τους είναι άσπιλα από την απαρχαιωμένη έννοια του δημοσίου συμφέροντος. Αυτό είναι κάτι που προσφέρει στους αντάρτες της πληροφόρησης τρομερή δύναμη. Οι κυβερνήσεις και οι οργανισμοί δεν μπορούν απλά να ευχηθούν να μην υπήρχε το διαδίκτυο. Στην πραγματικότητα, ορισμένοι ήδη φαίνεται ότι αισθάνονται ότι δεν έχουν πολλές άλλες επιλογές από το να μπουν και οι ίδιοι στη μάχη. Στην ομιλία του ενώπιον των Ηνωμένων Εθνών ο κύριος Μπουκέλε ανέφερε: «Παρά το γεγονός ότι μπορεί να μην θέλουμε να το παραδεχτούμε και μπορεί να το αντιμαχόμαστε, το διαδίκτυο γίνεται όλο και περισσότερο ο πραγματικός κόσμος.»

Αφήστε ένα σχόλιο