Τα μηνύματα που κρύβουν τα τρόφιμα

Δημοσιεύτηκε από economia 14/02/2020 0 Σχόλια Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2020, τ. 991

Συνέντευξη στον Κώστα Μπλιάτκα

 

 

 

Ο Αθανάσιος Τσαυτάρης μιλάει στην Οικονομική για τους μηχανισμούς μεταβίβασης πληροφοριών της τροφικής αλυσίδας

 

 

«Και να σκεφτείτε ότι πολλοί (για λόγους σιλουέτας) προτιμούν τα γάλατα με μηδέν λιπαρά ή τις σκόνες γάλακτος. Τρομάρα μας! Πήραμε δηλαδή την πιο σημαντική τροφή των ανθρώπων και των ζώων, αφαιρέσαμε τα πιο πολύτιμα συστατικά και κάναμε την αξία της σκόνη;»

 

 

«Όπως αποδεικνύεται, στις μέρες μας τα τρόφιμα δεν περιέχουν μόνο Ύλη και Ενέργεια, όπως δηλώνουν οι ετικέτες τους. Είναι ταυτόχρονα ποικιλότροποι φορείς και Πληροφοριών. Το παράδειγμα του γάλακτος είναι ίσως χαρακτηριστικό για την κατανόηση των πρόσφατων αυτών ανακαλύψεων. Ξέραμε ότι το γάλα έχει μπόλικο ασβέστιο, μέταλλα και ιχνοστοιχεία, νερό, πρωτεΐνες, λίπη (βούτυρο), γαλακτοσάκχαρα κ.ά. Πρόσφατες έρευνες όμως αποκαλύπτουν ότι το γάλα της γυναίκας, της αγελάδας, της κατσίκας και άλλων θηλαστικών περιέχει επιπρόσθετα και σημαντικές κωδικοποιημένες πληροφορίες μικρών RNA. Γνωστών δηλαδή πληροφοριακών μορίων».

 

Τα παραπάνω υποστηρίζει ο ομότιμος καθηγητής Γενετικής του ΑΠΘ, δρ Αθανάσιος Τσαυτάρης, πρώην υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και πρώην γενικός γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας.

 

«Τον κόσμο προσπαθήσαμε, αποτυχημένα θα έλεγα ως σήμερα, να τον εξηγήσουμε αρχικά ως ύλη και αργότερα ως ενέργεια», προσθέτει ο ίδιος.

 

«Το ίδιο και τα παραγωγικά και τα οικονομικά μας συστήματα, που για εκατοντάδες χιλιετιών καταπιάνονταν με την ύλη. Θυμίζω τα 20.000 χρόνια των λίθινων εποχών (παλαιολιθική και νεολιθική), την εποχή του Χρυσού, του Σιδήρου, του Χαλκού, του Ατσαλιού, του Τσιμέντου, του Πλαστικού, της Σιλικόνης, των Νανο-υλικών κ.ά., καθώς και τις πέντε τελευταίες εκατονταετίες ενέργειας· τα 500 δηλαδή χρόνια της λεγόμενης βιομηχανικής περιόδου Ενέργειας, Ανέμου, Ατμού, Πετρελαίου, Αερίου, Ηλεκτρομαγνητισμού, την Πυρηνική, την Ατομική, την Ηλιακή κ.ά. Το ίδιο συνέβη και με το σώμα μας, τα συστατικά του, τις λειτουργίες και τις ανάγκες του. Συνεχίζουμε να το βλέπουμε υλικά και ενεργειακά. Το ίδιο και τα τρόφιμα. Στις συσκευασίες τους δηλώνονται αναλυτικά οι ποσότητες, οι ύλες (σάκχαρα, λίπη, νερό, αλάτι, ασβέστιο, σίδηρος, ιχνοστοιχεία κ.τ.λ.) και η ενέργεια (θερμίδες) που περιέχουν».

 

 

Γιατί είναι αποτυχημένη η ερμηνεία που εστιάζεται στο δίπτυχο «ύλη-ενέργεια»;

Διότι έχει στο μεταξύ εισέλθει μια τρίτη εξίσου σημαντική παράμετρος, η πληροφορία, που προστέθηκε στην ύλη και την ενέργεια. Η πιο καθοριστική θα έλεγα για την κατανόηση του σύμπαντος, της φύσης, της ζωής και της εξέλιξής της, των παραγωγικών συστημάτων, της οικονομίας και της κοινωνικής οργάνωσης. Η πληροφορία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες: αόρατη, άοσμη, άυλη, μηδενίζει αποστάσεις και χρόνο, παντού παρούσα σε χρόνο μηδέν και τα πάντα πληρούσα σε άβια αλλά και έμβια όντα. Θεωρείται βάση της ζωής χάρη στις κωδικοποιημένες ως DNA ή RNA πληροφορίες. Η πρόσφατη έκρηξη στην ανάγνωση-αλληλούχηση γονιδιωματικών κειμένων με την ανάγνωση του DNA και RNA όλων των οργανισμών και άλλων πρωτεϊνών, μεταβολιτών, κυρίως όμως οι μετρήσεις του τελικού φαινοτύπου οργανισμών, φυτών, ζώων και ανθρώπων (ύψος, βάρος, απόδοση, αντοχή, ευαισθησία, χρώμα, γεύση, ασθένειες, ευφυΐα, ταχύτητα, δύναμη, αγωνιστικά σκορ, εξεταστικά σκορ από τα νήπια μέχρι σήμερα στη δουλειά, αναλύσεις αίματος, ούρων, ακτινογραφίες, αξονικές, μαγνητικές, προτιμήσεις φαγητών, καλλυντικών «φαρμάκων», εστιατορίων, ταξιδιών, δεσμών, επαφών, φίλων στο διαδίκτυο, σχολίων, likes, κ.λπ.) οδήγησαν στην έκρηξη των βιολογικών δεδομένων και των εξ αυτών παραγομένων πληροφοριών. Η ενσωμάτωση της πληροφορίας συμπληρώνει, κάνοντας πληρέστερες τις προσπάθειες κατανόησης σύμπαντος, Γης, εμφάνισης ζωής, εξέλιξης οργανισμών κ.ά., όπως προανέφερα. Ως παραγωγική παράμετρος μάλιστα, η πληροφορία όχι μόνο επιφέρει δραστικές αλλαγές στα υπάρχοντα παραγωγικά συστήματα αλλά καθοδηγεί και τη δημιουργία νέων προϊόντων, υπηρεσιών, θεσμών και αξιών.

 

 

Ποια είναι τα «μηνύματα» του γάλακτος;

Το γάλα περιέχει περίπου 300 τέτοια διαφορετικά μικρά μητρικά «μηνύματα» σε διαφορετικές ποσότητες το καθένα. Μέσω αυτών των πληροφοριών η μάνα προσπαθεί να υποστηρίξει το νεογέννητο στο πιο ευαίσθητο και επικίνδυνο στάδιο της ζωής του εκτός μήτρας, καταστέλλοντας, ακυρώνοντας δηλαδή, τα γενετικά μηνύματα γονιδίων των παθογόνων μικρόβιων στο νεογέννητο· ενισχύοντας θετικά, υποβοηθώντας δηλαδή, την έκφραση γονιδίων των φιλικών προβιοτικών μικροβίων· στοχεύοντας, με δύο από τα πιο πολυπληθή μικρά RNA, στην καταστολή της έκφρασης γονιδίων καρκινογένεσης του νεογέννητου, προστατεύοντάς το από τυχόν πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων, εφόσον υπάρξουν.

 

 

Πού αλλού έχουμε παραδείγματα τέτοιων μηνυμάτων;

Είναι και ο βασιλικός πολτός της μέλισσας, που θα το λέγαμε γάλα που ταΐζουν οι μέλισσες στα απογονικά σκουληκάκια-κάμπιες που εκκολάπτονται από το αυγό που γέννησε η βασίλισσα σε κάθε κελί της κηρήθρας. Και σε λίγο θα μεταμορφωθούν σε πλήρη έντομα. Βρέθηκαν και στον βασιλικό πολτό πολλά τέτοια μηνύματα προς τα νεογνά, κωδικοποιημένα σε μορφή μικρών RNA – με πιο πολυάριθμο κάποιο που στοχεύει στη διακοπή έκφρασης του γονιδίου που καθορίζει τη διακοπή ανάπτυξης της κάμπιας. Για να καταλάβετε την πραγματική δύναμη του συγκεκριμένου RNA, σκεφτείτε ότι οι περισσότερες κάμπιες θα τραφούν για 3-4 ημέρες με βασιλικό πολτό και θα μεταμορφωθούν στις κανονικές μικρόσωμες εργάτριες. Η διακοπή του πολτού και το miRNA επιτρέπει στο γονίδιο του αναστολέα της ανάπτυξης να εκφρασθεί πλέον και να αναστείλει την περαιτέρω ανάπτυξη. Αντίθετα, σε 2-3 κελιά θα συνεχίζουν για 2-3 μέρες επιπλέον τον βασιλικό πολτό με το RNA. Η ανάπτυξη αυτών των τυχερών θα συνεχιστεί, με αποτέλεσμα να γίνουν οι μεγαλόσωμες, πολύχρωμες και πιο όμορφες βασίλισσες. Με όλα, βέβαια, τα «πλεονεκτήματα» της τάξης τους.

 

Τα μηνύματα αυτά μάλιστα περικλείονται από φακέλους μεμβράνης (σαν τις φούσκες που κάνουν οι σαπουνάδες) που ονομάζονται εξωσωμάτια και διευκολύνουν τα RNA να περάσουν από τις μεμβράνες κυττάρων, π.χ. του μαστού των θηλαστικών στο γάλα, ή από το γάλα στα κύτταρα του νεογέννητου. Η μετακίνησή τους μέσω εξωσωματίων υποδηλώνει ίσως και την πηγή αυτών των μικρομηνυμάτων πιθανότατα από τους πολλούς και ποικίλους ρετροϊούς ή υπολείμματά τους που κατακλύζουν τα γονιδιώματα των φυτών, των ζώων και του ανθρώπου. Τόσο ρετροϊοί όσο και κομμάτια RNA τους μετακινούνται μέσω εξωσωματίων από κύτταρο σε κύτταρο. Οι λιποειδείς μεμβράνες των εξωσωματίων κολλούν και στα λιποσφαίρια του γάλακτος μετά το άρμεγμα. Άρα, όταν παλιότερα με τα ντουρβανίσματα και τα ζεστά νερά ή σήμερα με τις μηχανές αφαιρούμε το βούτυρο, δεν μένει σχεδόν κανένα μήνυμα στο αποβουτυρωμένο γάλα. Και να σκεφτείτε ότι πολλοί (για λόγους σιλουέτας) προτιμούν τα γάλατα με μηδέν λιπαρά ή τις σκόνες γάλακτος. Τρομάρα μας! Πήραμε δηλαδή την πιο σημαντική τροφή των ανθρώπων και των ζώων, αφαιρέσαμε τα πιο πολύτιμα συστατικά και κάναμε την αξία της σκόνη;

 

 

Το 2017 προχωρήσατε στην ίδρυση της Σχολής Μεταπτυχιακών Σπουδών Perrotis College. Ποιος είναι ο απολογισμός της έρευνας του πρώτου κύκλου;

Ήταν τα προγράμματα «Ανάπτυξη Νέων Προϊόντων και Επιχειρήσεων στον Τομέα των Τροφίμων» και «Μάρκετινγκ στον Αγροδιατροφικό Τομέα». Μεγάλη βαρύτητα δόθηκε κατά τη διάρκεια των σπουδών σε σύγχρονες, ραγδαία αναπτυσσόμενες τεχνολογίες: ψηφιακές τεχνολογίες και ειδικά εφαρμογές σε όλα τα πεδία της γονιδιωματικής μέσω της βιοπληροφορικής, νέα υλικά, κ.ά. Ενδεικτικά θέματα μεταπτυχιακών διατριβών που ολοκληρώθηκαν επιτυχώς από τους αποφοίτους περιελάμβαναν την «Εφαρμογή φυσικών συντηρητικών για την επιμήκυνση της διάρκειας ζωής προϊόντων κρέατος», την «Αξιοποίηση των υποπροϊόντων της βιομηχανίας τροφίμων για την ανάπτυξη νέων βιο-λειτουργικών τροφίμων», την «Ανίχνευση νοθείας σε προϊόντα κρέατος μέσω τεχνολογιών DNA» και την «Εφαρμογή σύγχρονων μεταγονιδιωματικών τεχνολογιών για τη μελέτη του προβιοτικού χαρακτήρα ελληνικών ζυμωμένων επιτραπέζιων ελιών».

 

Η εφαρμοσμένη έρευνα ήταν πάντα στην καρδιά της φιλοσοφίας της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής. Απαραίτητο στοιχείο ποιοτικής εκπαίδευσης επικεντρωμένης στην εφαρμοσμένη έρευνα, την πρακτική άσκηση και την επιχειρηματικότητα. Φυσικά, η παρουσία και λειτουργία του μεγάλου αγροκτήματος, που υπήρξε θερμοκήπιο αγροτικών καινοτομιών στη Θεσσαλονίκη για 100 και πλέον χρόνια, διευκολύνει αφάνταστα. Οι απόφοιτοι αποκομίζουν σημαντικά εφόδια και δεξιότητες ώστε να ανταποκριθούν στις διαρκώς διογκούμενες προκλήσεις του αγροδιατροφικού τομέα.

Αφήστε ένα σχόλιο