Ψηφιακή μετάβαση – και οι αντιδράσεις

Δημοσιεύτηκε από economia 24/03/2020 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Mάρτιος 2020, τ. 992

MAΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ του Νίκου Παπανδρέου

 

 

 

 

 

 

 

 

Η πρόοδος της τεχνολογίας επηρεάζει καταλυτικά και το γεωπολιτικό τοπίο. Από τη μία πλευρά βλέπουμε εδώ και καιρό την Κίνα και τις ΗΠΑ να μάχονται για το ποια χώρα θα έχει την αποφασιστική υπεροχή στην τεχνολογία της πληροφορικής – αυτή είναι μια μάχη που ακόμη να ολοκληρωθεί. Από την άλλη πλευρά, ο πολιτικός πολιτισμός της Ευρώπης έρχεται σε σύγκρουση με την κουλτούρα της καινοτομίας της Silicon Valley.

 

Κι έτσι, ενώ –σε γενικές γραμμές– υπάρχει στις χώρες της Δύσης κάποια ευθυγράμμιση, στη μάχη της Αμερικής κατά της Κίνας βλέπουμε σημαντικές παρεκκλίσεις. Βλέπουμε, για παράδειγμα, την πρόσφατη απόφαση της Βρετανίας να επιτρέψει τη χρήση του hardware της κινεζικής Huawei για τα δίκτυα 5G που θα κτίσει η Αγγλία, ενώ ο Τραμπ έχει ξορκίσει την εταιρεία ως επικίνδυνη για τα εθνικά συμφέροντα. Παρά τις σφοδρές αντιδράσεις της Αμερικής, ο Brexiteer πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον ακολούθησε μια πιο ανεξάρτητη γραμμή, που δείχνει και τη διαφορετική του φιλοσοφία από εκείνη των Αμερικανών ως προς το θέμα της τεχνολογίας και μια αξιέπαινη ανεξαρτησία από τον υποστηρικτή του, τον Τραμπ.

 

 

Δεύτερο παράδειγμα. Πριν από έναν μήνα μόνο ο γνωστός Μαρκ Ζάκερμπεργκ του Facebook συναντήθηκε με εκπροσώπους των ρυθμιστικών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να συζητήσει το πρόβλημα της κατάχρησης της σημαντικής πλατφόρμας της εταιρείας του. Γνωρίζουμε καλά πώς την εκμεταλλεύτηκαν οι Ρώσοι ώστε να βοηθήσουν τον Τραμπ στις εκλογές του 2016. Οι Ευρωπαίοι θέλουν με κάποιον τρόπο να δαμάσουν τούτο το θηρίο, που αριθμεί 2 δισ. και βάλε «μέλη», ώστε να μην θέσει σε κίνδυνο το ίδιο το σύστημα της δημοκρατίας· ώστε να υπηρετείται δηλαδή το κοινό και όχι ειδικά συμφέροντα.

 

Και, σε αυτή τη συνάντηση, είδαμε να συγκρούονται δύο τελείως διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς πρέπει να λειτουργεί το ίδιο το οικονομικό σύστημα. Από τη μία, η Ένωση καθοδηγείται από μια σημαντική αρχή που αποτυπώνεται στο Σύνταγμά της, δηλαδή την αρχή της «προφύλαξης» ή της προληπτικής δράσης – λαϊκά ειπωμένα: «Όποιος φυλάει τα ρούχα του έχει τα μισά» (better safe than sorry). Χωρίς να μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά (και με στοιχεία) ότι μια συγκεκριμένη δράση θέτει πολίτες της Ευρώπης σε κάποιο κίνδυνο, αν υπάρχουν πιθανότητες έστω και ενδείξεις για το ότι ο πολίτης κινδυνεύει, τότε για προληπτικούς λόγους η δράση αυτή απαγορεύεται. 
Αυτή η αρχή περισσότερο εφαρμόζεται στα περιβαλλοντικά ζητήματα, ισχύει όμως και για το Facebook. Χωρίς να έχουν αποδειχθεί απολύτως τα αρνητικά της δράσης της παγκόσμιας αυτής πλατφόρμας, η ΕΕ θέλει να θέσει όρους. Όπως διεμήνυσε ο Ευρωπαίος επίτροπος Βιομηχανίας Τιερί Μπρετόν, το Facebook πρέπει να προσαρμοστεί στα ευρωπαϊκά πρότυπα και όχι το αντίθετο. 

 

Αντιθέτως, ο ίδιος ο Ζάκερμπεργκ έχει υιοθετήσει ένα ρητό που λέει “move fast and break things”· σε ελεύθερη μετάφραση, «κινήσου γρήγορα και σπάσ’ τα». Αυτή είναι, θα έλεγα, μια προσέγγιση που πιστεύει στην πλήρη ελευθερία των αγορών, χωρίς τον σημαντικό ρυθμιστικό ρόλο του κράτους. Είναι η άποψη που δέχεται τον δυναμικό ρόλο του καπιταλισμού, που και καταστρέφει αλλά και δημιουργεί· είναι εκείνο που ο οικονομολόγος Σούμπετερ ονόμαζε «δημιουργική καταστροφή»: η νέα τεχνολογία (ηλεκτρονικό ταχυδρομείο) ακυρώνει την παλιά (φαξ). 

 

Ο Ζάκερμπεργκ έκανε τις δικές του προτάσεις για να μπλοκάρει τους υπό εξέταση κανονισμούς και περιορισμούς που θέλει να θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι περιορισμοί κυμαίνονται από την υιοθέτηση ενός «μορατόριουμ» για την τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου σε δημόσιους χώρους έως και την απαίτηση ορκωτού ελέγχου «αλγορίθμων», ώστε οι χρήστες να γνωρίζουν ότι παρακολουθούνται και κατευθύνονται, αλλά και για ποιο σκοπό. Η ΕΕ έχει επίσης ζητήσει σαφείς κανόνες για τη συγκράτηση των «συστημάτων υψηλού κινδύνου τεχνητής νοημοσύνης», ώστε να είναι «διαφανή, ανιχνεύσιμα, και να εγγυώνται την ανθρώπινη εποπτεία», ιδίως σε τομείς όπως η αστυνόμευση και η υγειονομική περίθαλψη.

 

Αυτοί οι περιορισμοί δεν αρέσουν καθόλου στον ιδρυτή του Facebook.

 

Μία από τις βασικές του διαφωνίες είναι ότι δεν θέλει οι εταιρείες κοινωνικών μέσων ενημέρωσης να είναι νομικά υπεύθυνες για το περιεχόμενο και τις πληροφορίες που μεταδίδουν. Δηλαδή, αν η εταιρεία του χρησιμοποιείται για προπαγάνδα που οδηγεί σε γενοκτονία (περίπτωση Βιρμανίας και της μουσουλμανικής μειοψηφίας), δεν έχει νομική ευθύνη και δεν μπορούν να γίνουν αγωγές και μηνύσεις. Αν στο Facebook ανέβουν γυμνές φωτογραφίες μιας πρώην ερωμένης ως εκδίκηση από τον προδομένο πρώην, και πάλι δεν φταίει, υποστηρίζει ο Ζάκερμπεργκ, η εταιρεία. Αντιθέτως, λέει ο ιδρυτής, αυτά που ζητάει η Ευρώπη θα περιορίσουν την ελευθερία του λόγου. Την εταιρεία, μας λέει, πρέπει να τη δούμε σαν κάτι μεταξύ παρόχου τηλεπικοινωνίας, όπως η Wind ή η Cosmote, που δεν έχει ευθύνη για το τι περνάει μέσα από τα δίκτυά της. Δεν είμαστε εκδότες, γράφει ένα πρόσφατο κείμενο του Facebook με τίτλο Charting the Way Forward: Online Content Regulation. Δεν είμαστε εμείς που γράφουμε τα κείμενα ή που ανεβάζουμε βίντεο στο YouTube, λέει η εταιρεία στους Ευρωπαίους. Και αν πάτε να ελέγξετε το κάθε «ποστάρισμα» και το κάθε βίντεο στο YouTube, το οποίο είναι αδύνατο στην πράξη, τότε μπαίνετε στον επικίνδυνο χώρο του ελέγχου της ελευθερίας του λόγου.

 

Δεν είναι μόνο η Ευρώπη που φοβάται τη νέα τεχνολογία. Ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς, ο Δημοκρατικός υποψήφιος για το χρίσμα του πρόεδρου της Αμερικής, ζήτησε τη διάλυση της εταιρείας. «Ζούμε σε μια ολοένα και πιο μονοπωλιακή κοινωνία, όπου μια χούφτα πολύ μεγάλων εταιρειών έχουν εξαιρετικά μεγάλη εξουσία στους καταναλωτές». Ένας από τους συνιδρυτές του Facebook, ονόματι Κρις Χιουζ, ζήτησε σε άρθρο του στους New York Times να πουλήσει η εταιρεία το whatsapp και το Instagram· εν γένει έκανε κριτική στη νέα εξουσία που έχει αποκτήσει το Facebook από τους αλγορίθμους των κλικ. Το παράλογο είναι ότι ο ίδιος ο Μπέρνι Σάντερς, επειδή έχει ένα μεγάλο μέρος της νεολαίας μαζί του, έχει και τη μεγαλύτερη διείσδυση στα σόσιαλ μίντια απ’ όλους σχεδόν τους υποψηφίους – και δη στο ίδιο το Facebook, που το χρησιμοποιεί κατά κόρον για να μαζέψει χρήματα.

 

Αυτό που παρακολουθούμε στην παραπάνω διαμάχη είναι μια βαθύτερη σύγκρουση για το πώς βλέπουμε τον ίδιο τον άνθρωπο στην κοινωνία. Για πολλούς στην Ευρώπη και ορισμένους στην Αμερική, η ανεξέλεγκτη τεχνολογία που οδηγείται από το κέρδος δεν είναι μόνο ένας κίνδυνος για την κοινωνία, αλλά και για την ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου.

 

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η σημερινή πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ηγείται της προσπάθειας ώστε να απαλλαγεί η Ευρώπη από την τεχνολογική κυριαρχία της Αμερικής και όχι μόνο. Ναι μεν αναγνωρίζει τα τεράστια οφέλη της τεχνολογίας για τον άνθρωπο, αλλά φαίνεται να είναι ευαίσθητη στους επικριτές της άναρχης ανάπτυξής της. «Η ψηφιακή Ευρώπη πρέπει να αντανακλά τα καλύτερα της Ευρώπης: ανοιχτή, δίκαιη, ποικίλη και δημοκρατική». Σέβεται, λέει, το γεγονός ότι μερικοί είναι σκεπτικιστές, αμφισβητίες ή ακόμη και απαισιόδοξοι όσον αφορά τον ρόλο της τεχνολογίας. Γι’ αυτό η Επίτροπος θέλει να στηρίξει μια ψηφιακή μετάβαση η οποία να είναι ευρωπαϊκή σε επίπεδο σχεδιασμού από τη φύση της.

 

Ένας ψηφιακός μετασχηματισμός δεν μπορεί να μείνει ανεξέλεγκτος. «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα δικαιώματα, το απόρρητο και η προστασία είναι τα ίδια στο διαδίκτυο με αυτά έξω από αυτό. Ότι μπορεί ο καθένας να έχει τον έλεγχο της ζωής του και του τι συμβαίνει στις προσωπικές του πληροφορίες.»

 

Το ερώτημα παραμένει. Παρά τη θέληση και τη δύναμη της Ευρώπης, θα επικρατήσει το πνεύμα της Silicon Valley, όπου όλα επιτρέπονται, ή θα καταφέρει η Ευρώπη να δαμάσει τούτο το ιδιαίτερο και απρόβλεπτο «κτήνος» του διαδικτύου; Πολλά θα εξαρτηθούν από το εάν στις επόμενες εκλογές θα επικρατήσει ο συντηρητικός Τραμπ ή ο αριστερός Σάντερς. 

 

Αφήστε ένα σχόλιο