Τίποτε δεν θα είναι ξανά το ίδιο

Δημοσιεύτηκε από Antonis D. Papagiannidis 08/04/2020 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aπρίλιος 2020, τ. 993

ANAΛΥΣΗ του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

 

 

 

 

 

 

 

Πολιτικά συστήματα, οικονομίες και πολίτες ετοιμάζονται να ζήσουν σε έναν ριζικά διαφορετικό κόσμο – παντού

 

 

 

 

Είναι φορές που η ιστορία –όχι αναγκαστικά η μεγάλη Ιστορία, αλλά εκείνη που οδηγεί τις ζωές των καθημερινών ανθρώπων– εκδικείται δυσάρεστα για τις βεβαιότητες που έχει χτίσει ο άνθρωπος. Το μεγάλο τράνταγμα που έφερε στη λειτουργία των κοινωνιών η επιδημία (ήδη πανδημία, σε κυριολεκτικά όλον τον πλανήτη) του κορονοϊού, η απεγνωσμένη αναζήτηση μέτρων υγειονομικού περιορισμού της από τα πολιτικά συστήματα, η επίγνωση των οικονομικών επιπτώσεων, που από μόνες τους αποτελούν ανατροπή χωρίς προηγούμενο (η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-09 φαίνεται συγκριτικά ήπια…), όλα αυτά που βρίσκονται σε εξέλιξη «ξήλωσαν» κυριολεκτικά την κανονικότητα. Δηλαδή εκείνο που σε κάθε κοινωνία/σε κάθε χώρα είχε καταλήξει να θεωρείται κανονικότητα. Δείτε:

 

Μολονότι στο υγειονομικό επίπεδο η πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης –και ιδίως η κυκλοφορία των προσώπων, με την υποχώρηση της σημασίας των συνόρων, με την εκρηκτική αύξηση των αερομεταφορών, με την εγκατάσταση του τουρισμού και των συνεργασιών στο κέντρο των πραγμάτων– είχε λάβει προειδοποιητικά σήματα με τον SARS, τον MERS, τον Ebola, αποδεικνύεται ότι κανείς δεν ήταν αληθινά προετοιμασμένος για τον SARS-CoV-2 (η ονομασία του ιού)/τον Covid-19 (η ονομασία της προκαλούμενης ασθένειας). Ούτε για την ακραία μεταδοτικότητα, ούτε για την υψηλή θνησιμότητα μεταξύ των κρουσμάτων. Ούτε για την αδυναμία των συστημάτων υγείας, ακόμη και στις πλέον προηγμένες χώρες, να ανταποκριθούν.

 

 

Το σαρωτικό φαινόμενο του Covid-19

 

Σε επίπεδο ανταπόκρισης, επιδημιολογικής και εν συνεχεία κοινωνικής, και η δραστηριοποίηση στην Κίνα όταν εκδηλώθηκε το πρώτο κύμα αλλ’ εν συνεχεία και η αντίδραση στην ηπειρωτική Ευρώπη, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στις ΗΠΑ, στη Βραζιλία, στην Ινδία ακολούθησαν μια κίνηση εκκρεμούς. Με ριζικά διαφορετικό υφολογικό περιεχόμενο – αρκεί να θυμηθεί κανείς τις πρώτες μέρες Ντόναλντ Τραμπ, με πρόδηλη την πρόθεση να υποτιμηθεί ο κίνδυνος, αρκεί να ανακαλέσει τη συνειδητή επιλογή Μπόρις Τζόνσον να χειριστεί την επιδημία μέσω herd immunity/«ανοσίας αγέλης», όμως ο δισταγμός για τη λήψη μέτρων περιορισμού (τα οποία, όντως, αποβαίνουν εξοντωτικά για τις οικονομίες) δεν είχε αληθινά ριζική διαφορά. Στην ίδια την Κίνα, η έκρηξη στη Γιουχάν/στην επαρχία Χουμπέι (πληθυσμός στα 10 και 58 εκατομμύρια, αντιστοίχως) επιχειρήθηκε αρχικά να συγκαλυφθεί –άλλο αν, αμέσως μετά, στήθηκε και λειτούργησε ένας βαρύτατος και… αποτελεσματικός σε μερικές βδομάδες– μηχανισμός συγκράτησης/αποκλεισμού/περιφρούρησης. Στην Ευρώπη, μπορεί η τραγική εξέλιξη στην Ιταλία (πληθυσμός: στα 60 εκατομμύρια, στη Λομβαρδία/Β. Ιταλία το 1/5) να μαγνήτισε την προσοχή όλων (με το καραβάνι των φορτηγών του Στρατού να εκκενώνει τα φέρετρα από το Μπέργκαμο, γιατί δεν προλάβαιναν οι ταφές· με τους γιατρούς να εξηγούν απεγνωσμένοι την τραγωδία του να πρέπει να επιλέξουν ποιοι θα έμπαιναν στις περιορισμένες ΜΕΘ και ποιοι θα αφήνονταν να σβήσουν), όμως και στην Ισπανία (πληθυσμός: 46 εκατ.) η κατάσταση δεν άργησε να ευθυγραμμισθεί. Η σειρά της Γαλλίας (67 εκατ.) αλλά και της πειθαρχημένης, λέγαμε, Γερμανίας (στα 83 εκατ. – η Βαυαρία όπου τα μέτρα αυστηροποιήθηκαν γρήγορα έχει 13,5 εκατ.), άμα δει κανείς τα πράγματα από απόσταση κάποιων ημερών, δεν βράδυνε. Το Ηνωμένο Βασίλειο (66 εκατ.) όντως θεώρησε ότι μια διαφορετική προσέγγιση, επιδημιολογικά, ήταν εφικτή· όμως, οδηγήθηκε τελικώς προς σύγκλιση με τα μέτρα αποκλεισμού τύπου ηπειρωτικής Ευρώπης (που ήταν, βέβαια, τα μέτρα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας…) Ενώ στις ΗΠΑ (327 εκατομμύρια – στην Καλιφόρνια, όπου τα μέτρα αυστηροποιήθηκαν γρήγορα, 40 εκατ., στη Ν. Υόρκη σχεδόν 20/στην πόλη περί τα 9 εκατ.) η συναίσθηση της προεκλογικής εκστρατείας κράτησε πίσω τις αντιδράσεις – όμως και εκεί «απλώς» καθυστέρησαν τα μέτρα κατά ένα 10ήμερο.

 

Κάναμε στην αρχή του κειμένου ορισμένες πληθυσμιακές υπενθυμίσεις –ασφαλώς, μην ξεχνώντας ότι η Κίνα διαθέτει συνολικό πληθυσμό 1,4 δισεκατομμύρια ανθρώπων, η Ινδία (όπου υπήρξε αρχικά «εθελοντικός ο περιορισμός 14ώρου») 1,35 δισ.– γιατί χρησιμεύει ώστε να έχουμε στον νου μια αίσθηση των μεγεθών. Και, ζώντας στην Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων την πραγματικότητα ενός (μετριοπαθούς, την ώρα που σύρονται οι γραμμές αυτές…) lock-down, με μέτρα περιορισμού που ελήφθησαν σχετικά ταχύτερα από την κυρίως Ευρώπη –απ’ όπου, ιδίως Ιταλία και Ην. Βασίλειο– είχαμε εμείς «εισαγωγή» του Covid-19, μαζί και με προσκυνητές από τους Αγίους Τόπους, και τούτο ενώ από πλευράς κρουσμάτων και θυμάτων ήμασταν σχετικά «πίσω από την καμπύλη», χρειάζεται πρόσθετη ψυχραιμία όσο θα βλέπουμε τη δική μας κανονικότητα να χάνεται. Η ελληνική ιδιαιτερότητα, εδώ, είναι ακόμη λιγότερο υπαρκτή απ’ όσο συνήθως δεχόμαστε.

 

 

Οι προετοιμασίες για το οικονομικό –και το κοινωνικό– τσουνάμι

 

Το ουσιαστικό σβήσιμο της οικονομικής μηχανής, γιατί αυτό είναι που συμβαίνει ανά τον κόσμο με το πέρασμα σε lock-down, μαζί και με την αποσάθρωση των προμηθευτικών αλυσίδων της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας (παράδειγμα: η Κίνα παράγει τη δραστική πρώτη ύλη φαρμάκων, που η κατεργασία της γίνεται μαζικά στην Ινδία, για να μπουν στην τελική παραγωγή μάρκας στη Γερμανία· η Foxconn στην Κίνα συναρμολογεί και για την Apple και για τη Samsung), κάνει όλες τις προβλέψεις για την επίπτωση της κρίσης του κορονοϊού χλομές. Όταν η Κριστίν Λαγκάρντ μιλά για ενδεχόμενο υποχώρησης κατά 5% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης, με επίπτωση στην παραγωγή από -2% έως -10% ανά επιχειρήσεις και κλάδους (για κάθε μήνα, υπολογίστε -2,1% στο ΑΕΠ), όταν στις ΗΠΑ από την πρώτη ώρα η ανεργία του 3,8% (σε ιστορικό χαμηλό) θεωρείται ότι ήδη πάει στο 6%, με πιθανότητα κατά τον ΥΠΟΙΚ Στιβ Μνούτσιν ακόμη και 20%, γίνεται φανερό ότι η μόνη αντίδραση είναι εκείνη που –μετά από πρώτους δισταγμούς και επιφυλάξεις– κυριαρχεί. Και σε επίπεδο νομισματικής πολιτικής (Fed και ΕΚΤ σε πρόσθετη ποσοτική χαλάρωση, συν άνοιγμα γραμμών swap από τη Fed με τις περισσότερες κεντρικές τράπεζες) και σε επίπεδο δημοσιονομικής χαλάρωσης (όπου τα απαξιωμένα τοτέμ τύπου Συμφώνου Σταθερότητας αποξηλώνονται, όπου ήδη ένα 10% του ΑΕΠ λειτουργεί ως κινούμενος στόχος), η λογική του «whatever it takes» κυριαρχεί.

 

Βέβαια, με το παγκόσμιο δημόσιο και εταιρικό χρέος να είναι πάνω από 250 τρισ. δολάρια (πάνω από 320% του παγκόσμιου ΑΕΠ), κανείς δεν φαντάζεται τι θα σημάνει η απογείωση νέου χρέους – μέχρι και η Ευρωζώνη ετοιμάζεται να εκδώσει ευρω-ομόλογο/corona-bonds, ενώ σκέφτεται μήπως η επίκληση του Green Deal «ξεκλειδώσει» τις αναγκαίες νέες επενδύσεις, όταν θα έχει προσπεραστεί η πρώτη-πρώτη ανάγκη στήριξης εισοδημάτων και ρευστότητας επιχειρήσεων.

 

Και σ’ εμάς; Σ’ εμάς –που χάσαμε την τόσο νωπή εκδοχή κανονικότητας– το «whatever it takes» θα βοηθηθεί από τον μη καταλογισμό στο έλλειμμα (γιατί εκεί πάμε, όχι απλώς σε εγκατάλειψη των πρωτογενών πλεονασμάτων) των άμεσων δαπανών για υγειονομική κρίση αλλά και για Προσφυγικό/Μεταναστευτικό. Όμως, πώς θα βρεθούν δημόσιοι πόροι; Πού δανεισμός αν μη μέσα από «μαξιλαράκι»; Το κυριότερο: πώς θα πορευθούν οι τράπεζες; Πολλά για σκέψη τις μέρες του lock-down.

Αφήστε ένα σχόλιο