Το παιχνίδι του κόσμου

Δημοσιεύτηκε από economia 10/04/2020 0 Σχόλια Βιβλιοπαρουσίαση,

Κώστας Αξελός
«Το παιχνίδι του κόσμου»
Μετάφραση: Κατερίνα Δασκαλάκη
Σελίδες: 568
Εκδόσεις: Εστία

του Γιώργου Βαϊλάκη

 

Ερωτηματική και αινιγματική, κομψή και αιχμηρή, ανοιχτή και πολυσήμαντη, αποσπασματική και ποιητική, η φιλοσοφική σκέψη του Κώστα Αξελού (1924- 2010) ξεδιπλώνεται, αμφισβητώντας τα πάντα - ακόμη και την ίδια της την υπόσταση. Αυτή η πολυσημία της προβληματικής του, ξεκινάει από έναν αρνητισμό για όλα τα δόγματα και τις καθησυχαστικές τους βεβαιότητες και εκδηλώνεται ως μία στοχαστική δίνη, η οποία συμπαρασύρει τον αναγνώστη σε ένα συναρπαστικό ταξίδι χωρίς επιστροφή.

Όλα θα ξεκινούσαν από το δικό του ταξίδι στο Παρίσι, όπου θα μετέβαινε το 1945 με το πορτογαλικό πλοίο «Ματαρόα», μαζί με μία πλειάδα σπουδαίων προσωπικοτήτων – Καστοριάδης, Κρανάκη, Ξενάκης, Κώστας Παπαϊωάννου, μεταξύ άλλων. Εκεί, θα μεγαλουργούσε ως φιλόσοφος και στοχαστής παγκόσμιας εμβέλειας που θα άνοιγε νέους δρόμους για την κατανόηση του κόσμου. Προηγουμένως, είχε λάβει μέρος στην Εθνική Αντίσταση εναντίων των Γερμανών και συμμετείχε στον εμφύλιο πόλεμο ως θεωρητικός του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, για να ακολουθήσει η καταδίκη του ερήμην σε θάνατο και η διαγραφή του από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Κάπως έτσι θα κατέφευγε στη γαλλική πρωτεύουσα όπου σπούδασε φιλοσοφία στη Σορβόννη, στην οποία δίδαξε από το 1962 έως το 1973.

Ανατρέχοντας αρχικά στον Ηράκλειτο, πρώτο δυτικό στοχαστή που το έργο του συμβολίζει το χρόνο, ο Κώστας Αξελός του αφιερώνει τη διδακτορική διατριβή του «Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία» (1963). Ακολουθώντας τα μονοπάτια της σκέψης μέσα από την ιστορία της φιλοσοφίας, φτάνει στο Μαρξ και του αφιερώνει την άλλη του διδακτορική διατριβή: «Ο Μαρξ στοχαστής της τεχνικής» (1961). Ο Μαρξ -σύμφωνα με τον Αξελό- καταγγέλλοντας τον κόσμο της καπιταλιστικής αλλοτρίωσης και της εργασίας που εκμεταλλεύεται τον εργαζόμενο, προσβλέπει σε έναν κόσμο όπου η εργασία θα πραγματοποιούνταν μόνο ως παιχνίδι. 

Το παιχνίδι του χρόνου οδηγεί από το παρελθόν (όπως το απεικονίζει ο Ηράκλειτος) και από το παρόν (όπως το σκιαγραφεί ο Μαρξ) στο μέλλον. Το μέλλον, αποδίδεται από αυτό που ο Αξελός ονομάζει «πλανητική εποχή». Το τρίτο βιβλίο αυτής της τριλογίας του ξετυλίγματος της περιπλάνησης, κατευθύνεται «Προς την πλανητική σκέψη» (1964).

«Πλανητική σκέψη εννοώ μια σκέψη που παίρνει τη σκυτάλη από την ευρωπαϊκή και σύγχρονη σκέψη και που απλώνεται σε όλη την υδρόγειο σφαίρα, δηλαδή στον πλανήτη Γη. Η πλανητική σκέψη, κι αυτός είναι ο νεωτερισμός της, δεν είναι πλέον μια σκέψη της αλήθειας αλλά μια σκέψη της περιπλάνησης. Να ριχτούμε σε ένα δρόμο όπου όλες οι αλήθειες εμφανίζονται ως θριαμβικές μορφές της περιπλάνησης», είχε πει χαρακτηριστικά.

Κατά τα άλλα, η πολιτική και η τεχνική της, η δημόσια και η ιδιωτική κοινωνική ζωή, η προβληματική ανθρώπινη ζωή, η κοινότητα των ανθρώπων, η δικαιοσύνη, αποτελούν μερικά από τα εξεταζόμενα ερωτήματα του στοχαστή. Όπως εξηγεί ο Αξελός, «ελλείψει απαντήσεων που δεσμεύουν την ερώτηση, μπορούμε να προσπαθήσουμε να μάθουμε και να ξαναμάθουμε. Σκεπτόμενοι πάνω στη ζωή και ζώντας τους στοχασμούς μας».  

Μείζον έργο του Κώστα Αξελού, «Το παιχνίδι του κόσμου» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη Γαλλία το 1969. Αμετάφραστο μέχρι σήμερα στην Ελλάδα,  μεταφράστηκε από τα γαλλικά από την Κατερίνα Δασκαλάκη η οποία υπήρξε η πρώτη γυναίκα διευθύντρια ελληνικής εφημερίδας και αποτελεί μέρος της τριλογίας «Το ξετύλιγμα του παιχνιδιού», μαζί με τα βιβλία «Συμβολή στη λογική» (1977) και «Προς την πλανητική σκέψη» (1964). «Μπαίνοντας στο παιχνίδι του κόσμου, ο άνθρωπος μπαίνει σ' ένα παιχνίδι που υπάρχει πριν απ' αυτόν και που τον φέρει, το οποίο ο ίδιος μπορεί με τη δική του συμβολή να το αλλάξει, αλλά δεν μπορεί να το εξουσιάσει», επισημαίνει ο Αξελός, για να προσθέσει: «Αυτό το παιχνίδι παίζεται διαμέσου των μεγάλων εξουσιών που συνδέουν τον άνθρωπο με τον κόσμο, κι αυτές είναι - στη διαδρομή της ανθρώπινης ιστορίας - οι μύθοι και η θρησκεία, η ποίηση και η τέχνη, η πολιτική, η φιλοσοφία, οι επιστήμες και η τεχνικές. Και αυτές, πάλι, κινητοποιούνται από τις στοιχειώδεις δυνάμεις: τη γλώσσα και τη σκέψη, την εργασία και την πάλη, τον έρωτα και τον θάνατο, καθώς και από το παιχνίδι του ανθρώπου που είναι ο ίδιος παίκτης, παίγνιο και εμπαιγμένος».

Σπονδυλωτό, γραμμένο σε αποσπάσματα, το βιβλίο αυτό προσφέρεται σε πολλαπλές αναγνώσεις και, παρά την αδιαμφισβήτητη φιλοσοφική του δομή και το στοχαστικό του βάθος, απευθύνεται επίσης και σε έναν ευρύ κύκλο αναγνωστών. Θέματα που απασχολούν την σημερινή πραγματικότητα, όπως η κυριαρχία της τεχνικής, η κρίση των ιδεολογιών και της πολιτικής, η παγκοσμιοποίηση, , ο Θεός και η φύση, το ερώτημα της ποίησης και της τέχνης και το βασίλειο της εικόνας, ο σύγχρονος μηδενισμός, η αποξένωση, αντιμετωπίζονται εδώ καθιστώντας αυτό το βιβλίο εκπληκτικά επίκαιρο. Πρόκειται για μια φιλοσοφική σκέψη που διατυπώνει ερωτήματα, δείχνει μονοπάτια, ανιχνεύει τους ανοιχτούς ορίζοντες του κόσμου, αλλά και σβήνει σπαραχτικά τις όποιες ψευδαισθήσεις. Άλλωστε, όπως έλεγε ο ίδιος ο Αξελός, «δεν μας έχουν υποσχεθεί τίποτα»...

 

 

 

 

Αφήστε ένα σχόλιο