Ποιος θα σκοτώσει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία;

Δημοσιεύτηκε από economia 22/04/2020 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aπρίλιος 2020, τ. 993

από τον Τhe Economist

 

 

 

 

 

Θα μπορούσε ένας Γερμανός καγκελάριος των Πρασίνων να σώσει τελικά τις περιβαλλοντικές καλές προθέσεις;

 

 

 

Στο διήγημα Minority Report του Philip K. Dick, ένα είδος μεταλλαγμένων έχει την ικανότητα να προβλέπει τα εγκλήματα προτού αυτά τελεσθούν. Οι μελλοντικοί ένοχοι καταγγέλλονται, συλλαμβάνονται και καταδικάζονται ως «προ-εγκληματίες» με βάση την ετυμηγορία μιας ομάδας προφητών, οι οποίοι λειτουργούν υπό τον έλεγχο της Αστυνομίας. Ένα τέτοιο σύστημα θα ήταν καλοδεχούμενο στις Βρυξέλλες, όπου οι μεγάλοι της ΕΕ μελετούν αυτή την εποχή τη μοίρα της Πράσινης Συμφωνίας/του Green Deal της Ευρώπης. Μέχρι στιγμής, το σχέδιο αυτό δείχνει να χαίρει άκρας υγείας. Στις 4 Μαρτίου έγιναν τα αποκαλυπτήρια ενός νέου νομοθετήματος που θα επιβάλει στα μέλη της ΕΕ την υποχρέωση να παύσουν μέχρι το 2050 τις εκπομπές άνθρακα (σε καθαρή βάση). Πελώρια ποσά χρηματοδότησης έχουν ήδη δεσμευθεί. Προγραμματίζεται ένας ολόκληρος αστερισμός από καινούργια νομοθετήματα. Και όμως: διπλωμάτες και γραφειοκράτες έχουν αρχίσει να φοβούνται τα χειρότερα. Ποιος θα σκοτώσει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία;

 

 

Πρώτος δυνητικός ένοχος είναι η Πολωνία, η οποία έχει διακηρύξει ότι δεν θεωρεί ότι δεσμεύεται από τον στόχο του 2050. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η συζήτηση για την κλιματική πολιτική εύκολα εκτρέπεται, καθώς οι χώρες εκείνες που έχουν κερδίσει περισσότερο μετατρέποντας τον άνθρακα σε χρήμα ζητούν τώρα από τις άλλες να μην ακολουθήσουν το ίδιο εύκολο μονοπάτι. Οι φτωχές χώρες υποστηρίζουν –πολλές φορές ευλόγως– ότι πληρώνουν τώρα έναν λογαριασμό για τον οποίο ευθύνονται άλλοι. Αντίστοιχη αντιπαράθεση, αν και πιο περιορισμένης έκτασης, υπάρχει και σε ευρωπαϊκές διαστάσεις. Ενώ η δυτική Ευρώπη επιχειρεί να διαμορφώσει μεθόδους περιορισμού της χρήσης των αυτοκινήτων, σε τμήματα της ανατολικής η συζήτηση επικεντρώνεται στην ανάγκη κατασκευής νέων αυτοκινητοδρόμων. Κυνικοί διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι η αποφασιστικότητα των Πολωνών θα μπορούσε να υποχωρήσει, εφόσον εξασφαλισθούν χρήματα ώστε να γλυκάνει το πλήγμα. Οι Πολωνοί διπλωμάτες δεν προσπαθούν και τόσο να τους διαψεύσουν. Η αντίσταση της Βαρσοβίας μπορεί να μην διαρκέσει και πολύ.

 

 

Αν οι μεταλλαγμένοι του Minority Report όντως υπήρχαν, τότε το φυσικό τους περιβάλλον θα ήταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στο διήγημα αυτό, ο John Anderton (ο ίδιος εκείνος που είχε επιφορτισθεί να επιβλέπει τη διαδικασία του καταλογισμού «προ-εγκλήματος») κατηγορήθηκε για φόνο που δεν είχε ακόμη διαπραχθεί. Ορισμένοι σχολιαστές αριστερής απόκλισης καταγγέλλουν αντίστοιχα την Επιτροπή ότι τείνει να πνίξει την Πράσινη Συμφωνία με το να μην υποβάλλει αρκετά φιλόδοξες προτάσεις. Εκ πρώτης όψεως, οι ισχυρισμοί αυτοί είναι παράλογοι. Κανένα άλλο μπλοκ χωρών δεν έχει αναλάβει τη δέσμευση να φθάσει σε ουδέτερο επίπεδο καθαρών εκπομπών άνθρακα μέχρι το 2050. Συνολικά δε, 11 τρισεκατομμύρια ευρώ έχουν προ-δεσμευθεί για πράσινα επενδυτικά σχέδια μέσα στην ερχόμενη δεκαετία.

 

 

Πλην όμως οι τεχνοδακτυλουργοί των Βρυξελλών την έχουν τη συνήθεια να βγάζουν από το καπέλο τους ύποπτα μεγάλα και στρογγυλά νούμερα. Προκειμένου να προκύψει το μέγεθος των 11 τρισ. ευρώ, χρειάζεται να πιστέψει κανείς ηρωικές υποθέσεις εργασίας όσον αφορά την ικανότητα της ΕΕ να προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις· το ίδιο ισχύει και για την ταχύτατη επανακαταγραφή κονδυλίων, τα οποία θα δαπανούνταν ούτως ή άλλως. Από πλευράς πραγματικών ποσών, η ΕΕ δεν έχει πάνω από 7,5 δισ. ευρώ να ξοδέψει – όχι και τόσο πολλά, άμα τα διαιρέσει κανείς διά 27 χώρες και 7 χρόνια.

 

 

Μπορεί η Επιτροπή να αναζητά τρόπους ώστε να αμβλύνει την ισχύ των δικών της αυστηρών κανόνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις, προκειμένου να πείσει τις κυβερνήσεις να χορηγήσουν περισσότερα πράσινα κεφάλαια – όμως ακόμη αρνείται να προχωρήσει σε πιο δυναμικά μέτρα. Το ενδεχόμενο να χαλαρώσει τους δημοσιονομικούς κανόνες, ώστε οι κυβερνήσεις να προχωρήσουν σοβαρά σε πράσινες επενδύσεις χωρίς το φόβητρο να τους επιπλήξουν οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών, δεν δείχνει και τόσο πιθανό. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε ανάθεμα για βόρειες χώρες όπως η Γερμανία – όπου φοβούνται ότι οι κυβερνήσεις θα πετάξουν πολλά κεφάλαια σε σχέδια που τις ενδιαφέρουν, απλώς και μόνο βάζοντας την ταμπέλα «πράσινο». Δεν είναι δίκαιο να κατηγορείται η Επιτροπή, όταν έχει στενά περιθώρια κινήσεων στη διάθεσή της.

 

 

Ο πιθανότερος ένοχος είναι η Γερμανία. Η Άνγκελα Μέρκελ μπορεί να καλόπιασε το δύσπιστο κεντροδεξιό κόμμα της να υποστηρίξει τον στόχο του 2050. Όμως, το να θεσμοθετήσεις έναν μακρινό στόχο είναι εύκολη υπόθεση για έναν ηγέτη που γνωρίζει ότι τότε θα έχει προ πολλού φύγει από τα πράγματα, σημειώνει ένας διπλωμάτης. Όταν φθάνουμε σε πιο βραχυπρόθεσμα μέτρα, άρχισαν ήδη τα παράπονα. Γερμανός υπουργός έστειλε ήδη επιστολή στις Βρυξέλλες, απαιτώντας να χαλαρώσει η ΕΕ τις δεσμεύσεις επί των αυτοκινητοβιομηχανιών για περιορισμό των εκπομπών αερίων από το 2021. Οι Γερμανοί ευρωβουλευτές διαμαρτύρονται για τα σχέδια μείωσης των εκπομπών σε επίπεδα μεταξύ 50% και 55% των επιπέδων του 1990, σε ορίζοντα 2030.

 

 

Οι αντιρρήσεις της ανατολικής Ευρώπης μπορεί να αντιμετωπισθούν. Η μετάβαση σε μια πιο πράσινη οικονομία θα κοστίσει, καθώς οι ηγέτες δεν είναι πρόθυμοι να απαξιώσουν μιαν ολόκληρη γενιά εργαζομένων. Είναι πολιτικά δύσκολο να δαπανήσεις λεφτά των φορολογουμένων για να εξαγοράσεις τη συναίνεση ανθρακωρύχων στη χώρα σου – πόσο μάλλον να τα στείλεις στη διπλανή. Όμως είναι κάτι που μπορεί να γίνει. Αντιθέτως, το φρενάρισμα της Γερμανίας είναι δύσκολο να χαλαρώσει. Η Γερμανία έχει μακρότατο ιστορικό υποχώρησης των πράσινων φιλοδοξιών της. […] Ακόμη και το σκάνδαλο «Dieselayte», με τις γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες να στρεβλώνουν τις μετρήσεις εκπομπών αερίων, δεν εμπόδισε τη γερμανική κυβέρνηση να κάνει λόμπι για να μην εφαρμοσθούν σκληρότεροι κανόνες καταπολέμησης της ρύπανσης.

 

 

 

Πολύ μεγάλη για να πιεσθεί, αλλά και για να εξαγορασθεί

 

 

Η Γερμανία δεν κατορθώνει πάντα να περάσει τη δική της γραμμή, όμως συνήθως είναι αρκετά ισχυρή ώστε να παρεμποδίζει τους άλλους να περάσουν τη δική τους. Ο κανόνας: ό,τι δεν θέλει η Γερμανία, δεν μπορεί να το έχει η Ευρώπη. Η Γερμανία μπορεί να φανεί ιδιαίτερα πεισματική, άμα φθάσει το πράγμα στο «πρασίνισμα» της οικονομίας της, που είναι εξαιρετικά αποτελεσματική, όμως έχει υψηλή κατανάλωση άνθρακα. Η κατάσταση αυτή έχει ένα ειρωνικό στοιχείο: η πατρίδα του μεγαλύτερου πράσινου κόμματος της Ευρώπης αποτελεί εμπόδιο για την υλοποίηση ενός συνεκτικού συνόλου περιβαλλοντικών κανόνων.

 

 

Στο Minority Report, ο John Anderton έρχεται αντιμέτωπος με την πρόκληση της ελεύθερης βούλησης όταν του ανακοινώνεται ότι θα διαπράξει φόνο. Τελικά αποφασίζει να κάνει το έγκλημα, μόνο και μόνο προκειμένου να μην διαψευσθεί το πρόγραμμα. Στην πολιτική, πάντως, η ελευθερία της βούλησης είναι απλούστερη απ’ ό,τι στην επιστημονική φαντασία. Στη Γερμανία σήμερα, το ενδεχόμενο ενός πράσινου καγκελάριου δεν είναι αδιανόητο, καθώς οι Πράσινοι έρχονται δεύτεροι στις δημοσκοπήσεις. Όσο τα περιβαλλοντικά ζητήματα ανεβαίνουν στη δημόσια συζήτηση, ακόμη και τα κόμματα της Κεντροδεξιάς θα χρειαστεί να ισορροπήσουν τα συμφέροντα των επιχειρήσεων με την έντονη διεκδίκηση πράσινων στόχων. Μια τέτοια αλλαγή ίσως διασώσει την Πράσινη Συμφωνία. Όμως, άμα στις Βρυξέλλες υπήρχε το προ-έγκλημα, τότε η Γερμανία θα βρισκόταν ήδη φυλακή.

Αφήστε ένα σχόλιο