Η διατήρηση της αφθονίας των αγαθών

Δημοσιεύτηκε από economia 20/05/2020 0 Σχόλια The Economist,

Το παγκόσμιο σύστημα τροφοδοσίας φάνηκε έως τώρα ανθεκτικό στις προκλήσεις του covid-19...

 

...όμως τα πράγματα μπορούν ακόμη να πάνε στραβά

 

Στα τέλη του Ιανουαρίου η Κίνα απαγόρευσε τις οργανωμένες εκδρομές εξωτερικού για τις διακοπές του Κινεζικού νέου έτους. Κρύος ιδρώτας έλουσε τον υπουργό εμπορίου της Νέας Ζηλανδίας, David Parker. Ο μειωμένος αριθμός τουριστών προκάλεσε απογοήτευση όμως τα αεροσκάφη που δεν θα μετέφεραν τουρίστες προς τη μια κατεύθυνση δεν θα μετέφεραν προς την αντίθετη κατεύθυνση αγροτικά προϊόντα, γεγονός πολύ πιο ανησυχητικό δεδομένου ότι η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος πελάτης της Νέας Ζηλανδίας όσον αφορά τα είδη διατροφής που αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο ποσοστό των εξαγωγών της.

 

Έτσι λοιπόν, ενώ  οι αεροπορικές εταιρείες άρχισαν να καθηλώνουν τα αεροπλάνα τους, η κυβέρνηση έκανε μια συμφωνία με την Air New Zealand: η αεροπορική εταιρεία θα έπαιρνε ένα δάνειο αν διατηρούσε ανοικτά τα δρομολόγια με την Κίνα, την Σιγκαπούρη και την Αμερική, επιτρέποντας έτσι να μεταφέρονται τα ακτινίδια και άλλα εκλεκτά εδέσματα σε όλο τον κόσμο ακόμη και όταν οι καμπίνες  επάνω από τους χώρους αποθήκευσης φορτίων ήταν άδειες. Ο κ. Parker προσέφερε στήριξη ακόμη και σε αεροπορικές εταιρείες με έδρα στη Μέση Ανατολή. «Είναι δύσκολο να καλλιεργήσουν κάποια προϊόντα που ευδοκιμούν εδώ» σημειώνει. «Υπήρξε αμοιβαίο ενδιαφέρον για την διατήρηση της συνδεσιμότητας».

 

Η συνδεσιμότητα είναι η πεμπτουσία του παγκόσμιου αγροτοβιομηχανικού τομέα.  Τα τέσσερα πέμπτα από τα 8 δις στόματα του πλανήτη τρέφονται εν μέρει από εισαγόμενα προϊόντα.  Το 1,5 τρις δολ που κόστισαν τα προϊόντα αυτά τον περασμένο χρόνο, ήταν τρεις φορές μεγαλύτερο ποσό από το αντίστοιχο του 2000.  Ορδές φορτηγών και στόλοι πλοίων συνδέουν δεκάδες εκατομμύρια αγροκτήματα με εκατοντάδες εκατομμύρια καταστήματα και κουζίνες νοικοκυριών. Η εξελιγμένη μορφή του συστήματος και η προνοητικότητα κάποιων βασικών δρώντων του όπως ο κ. Parker, είχαν ως αποτέλεσμα να επιδείξει καλή αντοχή στις επιπτώσεις του covid-19 τόσο στην προσφορά όσο και στην ζήτηση μέσω της επιδέξιας αλλαγής των πηγών εφοδιασμού και αλλαγών στην διαδρομή των αλυσίδων εφοδιασμού. Οι τιμές των περισσότερων τροφίμων έχουν κινηθεί πτωτικά μέχρι στιγμής.

 

Η σύνθετη αρχιτεκτονική του συστήματος σημαίνει ότι υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης σημείων συμφόρησης, και η εξάπλωση της πανδημίας οδήγησε στην εκδήλωση αρκετών τέτοιων φαινομένων. Κάποια αντιμετωπίστηκαν αρκετά ικανοποιητικά. Οι τεράστιες ουρές φορτηγών που παρατηρήθηκαν στην κεντρική Ευρώπη τον Μάρτιο, όταν οι ανησυχίες σχετικά με την περιοχή από την οποία έρχονταν οι άνθρωποι έγιναν κοινός τόπος, περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό με άμεσους ελέγχους. Άλλα ανάλογα φαινόμενα, όπως η ανάσχεση της δραστηριότητας επεξεργασίας νωπού κρέατος στην Αμερική  λόγω της αναστολής λειτουργίας των σφαγείων, πρέπει ακόμη να διευθετηθούν.

 

Αλλά το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν έγκειται στα σημεία συμφόρησης του συστήματος. Έγκειται στις επιπτώσεις στα περίπου 1 δις εισοδήματα των καταναλωτών που μειώθηκαν ή χάθηκαν. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι o οικονομικός αντίκτυπος από τον  covid-19 ενδέχεται να οδηγήσει σε διπλασιασμό του αριθμού των ανθρώπων που υποφέρουν από ακραία πείνα, ο οποίος θα διαμορφωθεί στα 265 εκ. κατά τη διάρκεια του έτους. Οι ανεπτυγμένες χώρες δεν θα μείνουν αλώβητες. Στην Αμερική οι ουρές στις Τράπεζες τροφίμων για την καταπολέμηση της πείνας, σε μερικές πόλεις εκτείνονται σε χιλιόμετρα. Σε αυτές τις συνθήκες ακόμη και μικρές αναταραχές στο σύστημα εφοδιασμού τροφίμων θα μπορούσαν μέσω της περαιτέρω αύξησης των τιμών να οδηγήσουν σε μεγάλη ταλαιπωρία.

 

 

 

Το παιχνίδι συνεχίζεται

Παρά το γεγονός ότι τα αγροκτήματα είναι από τη φύση τους τοπικής εμβέλειας, ένα μεγάλο μέρος από τον κλάδο της βιομηχανίας τροφίμων είναι παγκόσμιας εμβέλειας. Οι προμήθειες σπόρων, λιπασμάτων, μηχανημάτων και καυσίμων που χρειάζονται οι αγρότες πρέπει να έρθουν από μακριά. Οι εταιρείες που κρατούν το σύστημα σε συνοχή –τεράστιοι μεσάζοντες όπως οι αμερικανικές εταιρείες adm, Bunge and Cargill, η εταιρεία Louis Dreyfus, με έδρα την Ολλανδία, και η Olam International με έδρα την Σιγκαπούρη –ασκούν στο σύνολό τους παγκόσμιας κλίμακας δραστηριότητες προμήθειας, αποθήκευσης και αποστολής αγροτικών προϊόντων για εταιρείες παρασκευής τροφίμων όπως η Kraft ή η Unilever. Το μέγεθός τους και η παγκόσμια εμβέλειά τους, τους επιτρέπει να κερδίζουν πολλά χρήματα στη βάση μικρών περιθωρίων κέρδους. Μπορούν πολύ γρήγορα να υποκαθιστούν μια πηγή προμηθειών με μια άλλη ώστε να εξισορροπούν μεταβολές στην προσφορά ή στην ζήτηση, εξομαλύνοντας τις τιμές και διατηρώντας την ευελιξία του συστήματος.

 

Κατά το διάστημα των τελευταίων 20 ετών έχει σημειωθεί στον συγκεκριμένο κλάδο αυξημένη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας καθώς οι εταιρείες επιδιώκουν τα πλεονεκτήματα της οικονομίας κλίμακας. Το ήμισυ της παραγωγής πουλερικών της Αμερικής -της μεγαλύτερης στον κόσμο- ελέγχεται πλέον από μόλις τέσσερις εταιρείες. Δύο από τις έξι μεγαλύτερες συγχωνεύσεις της δεκαετίας του 2010 ήταν μεταξύ εταιρειών τροφίμων και ποτών. Στις αναδυόμενες αγορές όπου η αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες και η αστυφιλία δημιουργούν καινούργια ζήτηση, έχουν εμφανιστεί εγχώριοι κολοσσοί. Στη Βραζιλία η jbs είναι η μεγαλύτερη εταιρεία επεξεργασίας προϊόντων κρέατος στον κόσμο. Η μεγαλύτερη εταιρεία παρασκευής τροφίμων της Κίνας cofco, έχει εξαφανίσει ολόκληρη συνομοταξία εμπόρων εξασφαλίζοντας μια ομαλή ροή δημητριακών προς το Πεκίνο.

 

Η δυνατότητα για αποδοτική χρήση των πόρων και η ικανότητα απορρόφησης του σταθερού κόστους που εξασφαλίζει το μεγάλο μέγεθος, είχε ως αποτέλεσμα να γίνεται το σύστημα αυτό ολοένα και πιο εξελιγμένο. Οι σιτοβολώνες της υφηλίου γίνονται όλο και πιο πολύ έντασης κεφαλαίου.  Αυτοκινούμενα τρακτέρ οργώνουν τεράστιες εκτάσεις, εξελιγμένα μηχανήματα ανυψώνουν και μετακινούν φορτία. Εικόνες από δορυφόρους, που όλο και πιο πολύ παρακολουθούνται από φακούς τεχνητής νοημοσύνης, κρατούν δεδομένα για τα πλοία και τις καταιγίδες αλλά και δίνουν εκτιμήσεις για την σοδειά της τρέχουσας περιόδου.

 

Επάρκεια

Αυτή η εξέλιξη, επιτρέπει στα δίκτυα παραγωγής να είναι πολύ σύνθετα. Τα τρόφιμα, ακριβώς όπως και τα αυτοκίνητά, συχνά συναρμολογούνται και παίρνουν την τελική τους μορφή κοντά στον τόπο κατοικίας του καταναλωτή, από επιμέρους κομμάτια τα οποία έρχονται από αλλού. Το  ουκρανικό σιτάρι, το οποίο αλέθεται και γίνεται αλεύρι στην Τουρκία, μπορεί να γίνει ζυμαρικά νούντλς στην Κίνα. Ο Frank van Lierde, υπεύθυνος του τομέα συστατικών τροφίμων  και βιομηχανικών βιοπροϊόντων της Cargill, σημειώνει ότι η εταιρεία έχει ένα «πολύ πιο διαφορετικό αποτύπωμα» από ότι 20 χρόνια πριν. Το προσεχές έτος η εταιρείας θα ανοίξει ένα εργοστάσιο στη Βραζιλία για την κατασκευή πηκτίνης, ενός εκχυλίσματος του φλοιού του πορτοκαλιού που χρησιμοποιείται για την πήξη της μαρμελάδας και του γιαουρτιού, και το οποίο θα διαθέτει στην παγκόσμια αγορά.

 

Αυτή η παγκοσμιοποίηση σημαίνει ότι περισσότερες χώρες εξαρτώνται από τις εισαγωγές. Μια έρευνα που έγινε για λογαριασμό του περιοδικού The Economist  από τον Josef Schmidhuber και την Bing Qiao σχετικά με την Διεθνή Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, έδειξε ότι  οι περισσότερες χώρες είναι περισσότερο εξαρτώμενες από τις εισαγωγές σήμερα από όσο ήταν 20 χρόνια πριν (Βλ. χάρτη). Αυτό έκανε τους αναλυτές να ανησυχήσουν ότι οι δυσλειτουργίες από τον covid-19 θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια επανάληψη της κρίσης τροφίμων της περιόδου  2007-08, όταν μια κατακόρυφη αύξηση που σημειώθηκε στις τιμές επιδεινώθηκε από τον πανικό των κυβερνήσεων. Περίπου 75 εκατ άνθρωποι βρέθηκαν κάτω από το όριο της πείνας, με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν  επεισόδια και ταραχές από το Μπαγκλαντές και την Μπουρκίνα Φάσο έως την Μαυριτανία και το Μεξικό, συντελώντας στη δημιουργία των συνθηκών εκείνων που ευνόησαν την εκδήλωση του εμφυλίου πολέμου στη Συρία.

 

 

 

Ωστόσο αν οι περισσότερες χώρες είναι περισσότερο εξαρτώμενες από τις εισαγωγές από ότι ήταν άλλοτε, είναι επίσης εξαρτώμενες σε μεγαλύτερο ποσοστό. Το 2007 οι σοδειές σιτηρών στην Αυστραλία και στην Ευρώπη ήταν κακές όπως και η σοδειά καλαμποκιού στην Αμερική, τα αποθέματα σιτηρών ήταν στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1973, σημειώνει ο  Caitlin Welsh, από την δεξαμενή σκέψης csis. Οι τιμές του πετρελαίου ήταν στα ύψη, γεγονός που έκανε την παραγωγή λιπασμάτων και την μεταφορά των τροφίμων στην αγορά πιο δαπανηρή. Επίσης οδήγησε σε αύξηση της ζήτησης για καλλιέργειες όπως του καλαμποκιού και της ζάχαρης, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρώτη ύλη για βιοκαύσιμα.

 

Σήμερα τα αποθέματα σιτηρών είναι δύο φορές μεγαλύτερα από ότι ήταν τότε (Βλ. διάγραμμα 2).  Η μεταφορά φορτίων με πλοία είναι 20 φορές πιο φθηνή και το αργό πετρέλαιο κοστίζει μόλις 30 δολ το βαρέλι. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα όλα τα είδη εισροών να είναι φθηνότερα, γεγονός που ωθεί την τιμή των πρώτων υλών παραγωγής καυσίμων όπως το καλαμπόκι και η ζάχαρη να ξεκινούν από ακόμη πιο χαμηλό σημείο. Αν ο αριθμός των χωρών εισαγωγής έχει αυξηθεί για τα περισσότερα είδη καλλιέργειας, το ίδιο έχει συμβεί και με τον αριθμό των χωρών εξαγωγής. Αυτό κάνει το εμπόριο ακόμη πιο ανθεκτικό σε μεταβολές της προσφοράς και της ζήτησης. 

 

 

Αυτά τα οφέλη που υπάρχουν σε γενικές γραμμές δεν σημαίνουν ότι δεν υπάρχουν και προκλήσεις. Κάποιες έχουν ήδη εκδηλωθεί στην πλευρά της ζήτησης. Τον Μάρτιο τα μέτρα προσωρινής απαγόρευσης της κυκλοφορίας και αναστολής της λειτουργίας επιχειρήσεων είχαν ως συνέπεια πολλά νοικοκυριά να σπεύσουν να αποθεματοποιήσουν αγαθά μακράς διαρκείας. Σε μερικές χώρες οι πωλήσεις κονσερβοποιημένων προϊόντων και ζυμαρικών αυξήθηκαν επτά φορές. Οι γραμμές τροφοδοσίας άδειασαν. Ωστόσο υπάρχει η δυνατότητα εναλλακτικών λύσεων. Όταν οι Ινδοί έμποροι σταμάτησαν να υπογράφουν συμφωνίες για νέες εξαγωγές τον Απρίλιο, ο γαλλικός όμιλος καταστημάτων πώλησης τροφίμων Carrefour, βρήκε νέους προμηθευτές ρυζιού στο Πακιστάν και στο Βιετνάμ και άνοιξε έναν νέο εμπορικό δρόμο εισαγωγής βοδινού κρέατος από τη Ρουμανία, σημειώνει ο Hani Weiss, ο οποίος επιβλέπει το τμήμα franchise σε 37 αναδυόμενες αγορές από την βάση του στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Για να αποφύγει περαιτέρω προβλήματα η εταιρεία αύξησε τα αποθέματα βασικών αγαθών από 30 ημέρες ή λιγότερο, σε 90 ημέρες, προσθέτει. Όχι μόνο υπάρχουν εμπορεύματα για να τοποθετηθούν στα ράφια αλλά υπάρχουν και άνθρωποι για να τα βάλουν εκεί. Η Tesco, η μεγαλύτερη εταιρεία σούπερ μάρκετ της Βρετανίας, έλαβε 1,3 εκατ αιτήσεις εργασίας τον Μάρτιο, αριθμό υπερδεκαπλάσιο από τον συνηθισμένο.

 

 

 

Η όρεξη μπορεί να κοπεί

Η ζήτηση για τέτοια αγαθά τώρα έχει ως επί το πλείστον επιστρέψει στα κανονικά επίπεδα.  Εν τω μεταξύ η ζήτηση για άλλα είδη τροφίμων είναι πολύ χαμηλή. Τα εστιατόρια, οι καφετέριες και τα κυλικεία στα σχολεία και σε άλλους οργανισμούς αντιστοιχούν στο 30% των προγενέστερων επιπέδων και σε αρκετές χώρες τα συγκεκριμένα σημεία πώλησης είναι κλειστά. Αυτό το γεγονός έχει προκαλέσει προβλήματα άνευ προηγουμένου σε πολλές αγροτικές επιχειρήσεις.

 

Θεωρητικά θα μπορούσαν να προωθήσουν τα προϊόντα τους στα καταστήματα. Αλλά οι άνθρωποι που μένουν στο σπίτι δεν τρώνε τα ίδια πράγματα που θα έτρωγαν στη δουλειά τους ή αν έβγαιναν έξω τα βράδια. Έχουν την τάση να καταναλώνουν επεξεργασμένα και προπαρασκευασμένα προϊόντα -τα οποία πολλοί σεφ δεν θα άγγιζαν καν- και να χρησιμοποιούν περισσότερο απλά υλικά όταν μαγειρεύουν μόνοι τους: κιμά όχι φιλέτα. Επίσης πίνουν λιγότερο γάλα από αυτό που θα κατανάλωναν σε έναν κόσμο με καφετέριες και γαλακτοπωλεία.

 

Ακόμη και όταν η ποσότητα των τροφίμων που ζητείται για το σπίτι είναι η ίδια με αυτή που θα αγοραζόταν από εστιατόρια και άλλους χώρους εστίασης, υπάρχει ένα ζήτημα ποσότητας. Οι μάγειροι στις καντίνες αγοράζουν αλεύρι σε συσκευασίες των 16 κιλών, οι λάτρεις του προζυμιού προτιμούν την συσκευασία του ενός κιλού. Η αλλαγή του μεγέθους της συσκευασίας είναι πολλή δουλειά για μια εταιρεία επεξεργασίας τροφίμων. Η διαδικασία αποδοχής νέων προμηθευτών από την πλευρά των σούπερ μάρκετ είναι και αυτή αρκετά χρονοβόρα.

 

Σαν αποτέλεσμα όλων αυτών των αλλαγών, κάποιοι παραγωγοί τροφίμων αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Οι Γάλλοι ψαράδες λένε ότι ρίχνουν πίσω στη θάλασσα τα δύο τρίτα των αλιευμάτων τους.  Η Αυστραλία αντιμετωπίζει πρόβλημα με πλεονάσματα αβοκάντο. Ο Alain Goubau αγρότης στην περιοχή του Οντάριο, ξαναταΐζει τις αγελάδες του με μια ποσότητα γάλακτος. Ωστόσο υπάρχει ένα όριο στο τί μπορεί να ανακυκλωθεί. Η μεγαλύτερη ποσότητα από αυτή που δεν μπορεί να πωληθεί θα πρέπει να πεταχτεί. Εκατομμύρια λίτρα βαρελίσιας μπίρας πάνε χαμένα. Η Ε.Ε. αναμένεται να έχει απώλειες 400 εκατ ευρώ από τις σοδειές της πατάτας. Το ποσοστό της απώλειας τροφίμων στην Αμερική αναμένεται να ανέλθει από το 30% στο 40% το τρέχον έτος, όπως υποστηρίζει ο André Laperrière, διευθύνων σύμβουλος της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας Ανοιχτών Δεδομένων για τη Γεωργία και τη Διατροφή  (GODAN).

 

Πέρα από τις αλλαγές στην ζήτηση, υπάρχουν επίσης προβλήματα συμφόρησης στις μεταφορές, πολλά από τα οποία είναι ξαφνικά και αναπάντεχα. Τον Μάρτιο ένας από τους σημαντικότερους λιμένες στην πόλη Ροζάριο της Αργεντινής, που καλύπτει το 80% των εξαγωγών τροφίμων της χώρας, έκλεισε για περίπου μια εβδομάδα λόγω της πανδημίας. Αλλά το σιτάρι εξακολουθεί να ταξιδεύει. Τα πράγματα γίνονται ευκολότερα με την αυξανόμενη χρήση συστημάτων αυτοματισμού στην διαχείριση των τροφίμων, λέει ο Tom Carr-Ellison υπεύθυνος αγροτικής επιχείρησης στην Ουρουγουάη, τάση η οποία αναμένεται να ευνοηθεί από την πανδημία. Η μεταφορά των εμπορευμάτων λειτουργεί τόσο καλά που τα παράκτια κράτη της Ινδίας τα οποία βρίσκονταν σε καθεστώς καραντίνας,  προτίμησαν να αγοράσουν λάδι σόγιας από την Αργεντινή παρά να το φέρουν από το εσωτερικό της χώρας.

 

Η μεταφορά ευπαθών προϊόντων είναι πιο δύσκολη υπόθεση. Τα φρούτα και τα λαχανικά μαζί με τον καφέ και το κρέας, συνήθως μεταφέρονται με αεροσκάφη ή μέσα σε κοντέινερ με ψυκτικό μηχανισμό με ειδικά πλοία. Oι καθυστερήσεις σε άλλα σημεία του εμπορικού δικτύου οδήγησαν στην εμφάνιση προβλημάτων όσον αφορά τα κοντέινερ με ψυκτικό μηχανισμό, ωστόσο αυτά δεν ήταν παγκόσμιας κλίμακας. Η Janine Mansour, υπεύθυνη της εταιρείας Port of New Orleans, του μεγαλύτερου εισαγωγέα καφέ και δεύτερου εξαγωγέα πουλερικών στην χώρα, σημειώνει ότι η κίνηση στον τομέα των κοντέινερ ήταν υψηλότερη κατά το πρώτο τρίμηνο. Ωστόσο η χωρητικότητα στους χώρους αποθήκευσης φορτίων των αεροπορικών εταιρειών είναι ένα πρόβλημα που απασχολεί τους πάντες. Ως την τελευταία εβδομάδα του Μαρτίου, ήταν χαμηλότερη κατά 80% σε παγκόσμιο επίπεδο.  Όταν τα μέσα με τα οποία τα αγαθά μεταφέρονται στην αγορά, υφίστανται τέτοια πανωλεθρία, η τιμή που παίρνει ο παραγωγός καταρρέει. Στην Ταϊλάνδη οι τιμές χονδρικής των φρούτων του δράκου που είναι ιδιαιτέρως προσφιλή στην Κίνα, έπεσαν κατά 85%.

 

Στον τομέα του κρέατος τα φαινόμενα συμφόρησης στα κανάλια διανομής είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικά. Η ζήτηση είναι πολύ χαμηλή. Ο Carlos Rodriguez από τον όμιλο agro Merchants, που παρέχει υπηρεσίες ψυκτικών μονάδων αποθήκευσης σε 11 χώρες, παρατηρεί ότι τα ψυγεία κρέατος που κάποτε είχαν μικρό διαθέσιμο χώρο τώρα είναι «υπερπλήρη». Αλλά η προσφορά προχωράει ακάθεκτη, και τα ζώα που γεννιούνται πρέπει κάποια στιγμή να πάνε στο σφαγείο. Αυτό πλήττει σε μεγάλο βαθμό την βιομηχανία παραγωγής χοιρινού κρέατος της Αμερικής. Οι επιβραδύνσεις στην λειτουργία των μεγάλων σφαγείων είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθεί η ικανότητα σφαγιασμού χοιρινού κρέατος της χώρας κατά 40%. Κάθε πέντε ημέρες παρατηρήθηκε το φαινόμενο 1 εκατ χοίροι να μένουν ζωντανοί στα εκτροφεία που δεν έχουν πλέον χώρο γι’ αυτά τα ζώα.  Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, την περασμένη εβδομάδα επέτρεψε στις κυβερνήσεις να αναγκάσουν τις επιχειρήσεις επεξεργασίας κρέατος να μένουν ανοικτές. Πολλές είναι πλέον ανοικτές, όμως ο αριθμός αυτών που απουσιάζουν από την αγορά είναι ακόμη μεγάλος.

 

Στις ανεπτυγμένες οικονομίες οι συνέπειες από τέτοιου είδους δυσλειτουργίες δεν είναι ο λιμός αλλά μια αναστάτωση: πιο ακριβό μπέικον και μύρτιλα. Ωστόσο τρεις κίνδυνοι καραδοκούν και όσο περισσότερο διαρκεί η κρίση, τόσο πιο μεγάλοι ενδέχεται να γίνουν.

 

Ο πρώτος είναι ότι οι αγρότες αρχίζουν να μειώνουν την παραγωγή τους. Μερικοί από αυτούς δεν διαθέτουν το αναγκαίο εργατικό δυναμικό. Η παύση της λειτουργίας των αμερικανικών προξενείων στο Μεξικό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα πολλές από τις 250.000 άδειες για εποχική αγροτική εργασία να μην εκδοθούν φέτος. Η Βρετανία θα έχει στη διάθεσή της πολύ λιγότερους από τους 90.000 εργάτες συγκομιδής που συνήθως έρχονται από την Ευρώπη. Αντικαταστάσεις είναι πολύ δύσκολο να γίνουν.  Η Αυστραλία ενθαρρύνει κάποιους εποχικούς εργάτες να αναζητήσουν καταφύγιο στην ύπαιθρο, σημειώνει ο David Sackett, ο οποίος διαχειρίζεται ένα χαρτοφυλάκιο αγροτικών επιχειρήσεων ύψους 260 εκατ δολ. Στη Βρετανία πάντως ένα σχέδιο για να μετακινηθούν οι άνεργοι προς τις αγροτικές εργασίες δεν έτυχε μεγάλης ανταπόκρισης. Και μερικοί αγρότες υποστηρίζουν ότι οι χαμηλής παραγωγικότητας αρχάριοι εργάτες είναι χαμένα χρήματα. Οι αγροτικές επιχειρήσεις που διαθέτουν κεφάλαιο θα αναζητούν όλο και περισσότερο λύση στα αυτόματα ρομποτικά συστήματα, υπό την προϋπόθεση ότι οι επιστήμονες θα μπορούν να τα ρυθμίζουν έτσι ώστε να χειρίζονται επιδέξια τα ευαίσθητα φρούτα.

 

Ικανότητα αντοχής

Κάποιοι αγρότες που έχουν αποκοπεί από τις αγορές και επομένως από την ρευστότητα, λόγω της παύσης λειτουργίας των εστιατορίων και άλλων παρόμοιων σημείων πώλησης, θα προτιμήσουν να αφήσουν τις σοδειές τους να σαπίζουν παρά να πληρώσουν για την συγκομιδή τους. Κάποιοι θα χρεοκοπήσουν.  Σε χώρες με χαμηλά επιτόκια ο κίνδυνος αυτός είναι περιορισμένος. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες αγροτικών επιχειρήσεων πληρώνουν πολύ λιγότερο για να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους από όσο πλήρωναν την δεκαετία του 1980 και επομένως είναι πολύ πιο ασφαλείς.

 

Η δυσκολία λήψης δανείων είναι ο δεύτερος κίνδυνος. Οι αλυσίδες εφοδιασμού λειτουργούν ομαλά γιατί τα βραχυπρόθεσμα δάνεια τους επιτρέπουν να πληρώνουν τα εμπορεύματά τους πριν τα πουλήσουν. Καθώς οι δραστηριότητες επιβραδύνονται, επεκτείνεται η περίοδος αποπληρωμής αυτών των δανείων, δεσμεύοντας έτσι ρευστότητα που θα μπορούσε να διοχετευτεί υπό μορφή δανείων αλλού. Και οι τράπεζες είναι στην παρούσα φάση επιφυλακτικές με την χρηματοδότηση εμπορικών συμφωνιών οποιουδήποτε είδους, υπογραμμίζει ο John MacNamara, πρώην επικεφαλής της χρηματοδότησης εμπορικών συναλλαγών της Deutsche Bank. Η αστάθεια στις τιμές του συναλλάγματος, η  ελεύθερη πτώση στις αγορές πετρελαίου και η πτωτική πορεία της τιμής των δημητριακών που οι εταιρείες συνήθως προσφέρουν ως εχέγγυο, τους έχουν τρομοκρατήσει. Οι πολυμερείς οργανισμοί επενδύσεων και ασφάλισης κάνουν αυτό που τους αναλογεί. Πάνω από ένα πέμπτο της έκτακτης εμπορικής χρηματοδότησης που διατέθηκε από την Ασιατική Αναπτυξιακή Τράπεζα (Asian Development Bank) τον Απρίλιο κάλυψε συμφωνίες για την επάρκεια τροφίμων. ¨Όμως ένας αξιωματούχους στενά συνδεδεμένος με μεγάλες τράπεζες υποστηρίζει ότι «ακούει τους τριγμούς» του συστήματος.

 

Ο τρίτος κίνδυνος είναι ότι οι κυβερνήσεις χάνουν την υπομονή τους. Την περίοδο 2007-08, ανακοίνωσαν ελέγχους εξαγωγών 33 χώρες.  Αυτές οι απαγορεύσεις προκάλεσαν το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της τάξεως του 116% που σημειώθηκε τότε στις τιμές του ρυζιού, σύμφωνα με μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας. Αυτή τη φορά 19 χώρες έχουν μέχρι στιγμής περιορίσει τις εξαγωγές και ο αντίκτυπος είναι πολύ πιο περιορισμένος. Οι έλεγχοι του 2007-08 είχαν επίπτωση της τάξεως του 19% στο ποσό των θερμίδων του παγκόσμιου εμπορίου, το τρέχον έτος η αντίστοιχη επίπτωση είναι μέχρι στιγμής της τάξεως του 5%.

 

Όμως η αγορά δείχνει σημάδια νευρικότητας. Σχετικά μικρές κινήσεις μπορεί να προκαλέσουν μια έξαρση, ιδιαίτερα σε αγορές με μικρό όγκο συναλλαγών. Ο Sunny Verghese διευθύνων σύμβουλος της Olam, της δεύτερης μεγαλύτερης εταιρείας εμπορίας ρυζιού στον κόσμο, σημειώνει ότι μόνο τέσσερις στις πέντε χώρες καλλιεργούν περισσότερο ρύζι από όσο καταναλώνουν. Αυτός είναι ο λόγος που οι πρόσφατοι περιορισμοί στις εξαγωγές ρυζιού στο Βιετνάμ, οδήγησαν σε σημαντική άνοδο της τιμής του ρυζιού.

 

Και οι έλεγχοι στις εξαγωγές ωθούν τους αγοραστές να αποθεματοποιούν προϊόντα, πυροδοτώντας έναν φαύλο κύκλο. Πολλοί χώρες εξαρτώμενες από τις εισαγωγές, κρατούν στρατηγικά αποθέματα δημητριακών, τα οποία συνήθως καλύπτουν ανάγκες τριών μηνών. Ίσως τώρα να αυξήσουν τα αποθέματά τους για να διαρκούν έναν επιπλέον μήνα, λέει ο Jonatan Lassa, από το πανεπιστήμιο Charles Darwin της Αυστραλίας.

 

Το τελικό συνδυαστικό αποτέλεσμα του ελέγχου εξαγωγών και της αποθεματοποίησης θα μπορούσε να είναι καταστροφικό για τις φτωχές χώρες. Πολλές από αυτές είδαν τα νομίσματά τους να κατρακυλούν και επομένως πληρώνουν ήδη περισσότερα χρήματα για τις εισαγωγές τροφίμων. Η φτώχεια αυξάνεται σε μια εποχή που οι άτυπες, και συχνά γεμάτες συνωστισμό αγορές όπου οι φτωχοί συνήθως παίρνουν τα τρόφιμά τους είναι κλειστές σε πολλά μέρη του κόσμου. Μια άνοδος των τιμών των τροφίμων, ανάλογη εκείνης του  2007-08, θα ισοδυναμούσε με μια καταστροφική ανθρωπιστική κρίση.

 

Ο συντονισμός σε παγκόσμιο επίπεδο θα μπορούσε να κρατήσει υπό έλεγχο μια τέτοια καταστροφή. Τον περασμένη μήνα 22 κράτη μέλη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, που καλύπτουν το 63% των παγκόσμιων αγροτικών εξαγωγών, υποσχέθηκαν να διατηρήσουν το εμπόριο ανοικτό, γεγονός που αποτελεί καλό οιωνό. Μεγαλύτερη διαφάνεια στα στρατηγικά αποθέματα θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση των εντάσεων. Ο κ. Laperrière υποστηρίζει ότι η συνεργασία θα μπορούσε να βοηθήσει ακόμη και σε τοπικό επίπεδο: τα σούπερ μάρκετ θα μπορούσαν να εγκαταστήσουν πλατφόρμες ενδοκλαδικού εμπορίου, όπου θα μπορούν να ανταλλάσσουν προϊόντα όταν αντιμετωπίζουν ελλείψεις. Αν τέτοιες συνεργασίες και διασυνδέσεις  μπορέσουν να διατηρηθούν, τα χειρότερα από τον λιμό του covid-19 μπορεί μέχρι στιγμής να έχουν αποσοβηθεί.  ■

Αφήστε ένα σχόλιο