Η συνέχεια μιας μακράς πορείας

Δημοσιεύτηκε από economia 01/06/2020 0 Σχόλια Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάιος 2020, τ. 994

ΣΕΒ του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

 

 

 

 

 

Τις πρώτες σχεδόν επτά δεκαετίες της λειτουργίας του, ο ΣΕΒ –ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα– είχε λειτουργήσει ως μια αρκετά κλειστή "λέσχη"/ομάδα πίεσης, με δίδυμο στόχο τη δημιουργία συγκροτημένου εργοδοτικού συνδικαλισμού (απέναντι στο τότε εμφανιζόμενο εργατικό κίνημα) και την προώθηση αιτημάτων "του κόσμου της βιομηχανίας και βιοτεχνίας" προς την κυβέρνηση (από τα πρώτα αιτήματα, η δημιουργία Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, αλλά και η προώθηση θεσμικού πλαισίου στήριξης της μεταποίησης), η οποία τις δεκαετίες ωρίμανσης του Μεσοπολέμου σταδιακά κινήθηκε ενισχυτικά.

 

 

 

Ως Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων, δηλαδή με επιλογή τη διαφοροποίηση από τις βιοτεχνικές δυνάμεις, ο ΣΕΒ ξεκίνησε το 1946, ακριβώς μετά τον Πόλεμο και την Κατοχή, με κατεστραμμένο το παραγωγικό δυναμικό της χώρας. Καθώς είναι η εποχή όπου μεγάλες δημόσιες συζητήσεις γίνονται για την ανασυγκρότηση (Σχέδιο Μάρσαλ, Βαρβαρέσσος για κεϊνσιανισμό, Μπάτσης για βαριά βιομηχανία), ο ΣΕΒ (προεδρία Χριστόφορου Κατσάμπα) καθιέρωσε Επιτροπή Μελετών με δημιουργία χρονοσειρών, αλλά και Ετήσιας Έκθεσης/ανασκόπησης της βιομηχανίας με φόντο τη γενικότερη πορεία της οικονομίας. Στην 20ετία που ταυτίσθηκε με τη δημιουργία/απογείωση της βιομηχανίας, ιδίως μετά τη σταθεροποίηση Γεωργίου Καρτάλη και την υποτίμηση Μαρκεζίνη, ο ΣΕΒ (ιδίως επί προεδρίας Λεωνίδα Κανελλόπουλου και Γεωργίου Δράκου), μολονότι υπεραμύνεται του καθεστώτος προστασίας της μεταποίησης, ανοίγεται προς την ΕΟΚ, επιλέγοντας να προσέλθει στην UNICE/την Ευρωπαϊκή
Ένωση Βιομηχάνων. Ιδρύεται μάλιστα ακριβώς πριν από την επέλευση της δικτατορίας (και συνεπώς το «πάγωμα» της Συμφωνίας Συνδέσεως) Γραφείο Βρυξελλών.

 

 

Τα πρώτα βήματα ανοίγματος

 

Μετά την περιπέτεια της Χούντας, που δημιούργησε σκιές οι οποίες βάρυναν για αρκετό διάστημα την επιχειρηματικότητα, ο ΣΕΒ (με προεδρία Δημήτρη Μαρινόπουλου) κάνει τη βασική επιλογή ανοίγματος και προσέλευσης στη δημόσια συζήτηση: ήταν τότε η εποχή των μακροπρόθεσμων σχεδιασμών, με Ξενοφώντα Ζολώτα και την κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή να ενθαρρύνει τη συμμετοχή του Συνδέσμου στον εξαρχής επαναπροσδιορισμό της πορείας της οικονομίας και την προσδοκία οργανωμένων επενδύσεων. Ήδη η διοργάνωση ανοιχτού «Βιομηχανικού Συνεδρίου», αλλά και η απαρχή πορείας προς τη θεσμοποίηση των συλλογικών συμβάσεων σε ειλικρινέστερη βάση, σηματοδοτούσε άνοιγμα του ΣΕΒ. Το 1975 ξεκίνησε, πάλιν πρωτοβουλία Μαρινόπουλου, η λειτουργία του ΙΟΒΕ ως ανεξάρτητου (και αυτό σταδιακά αποδείχθηκε…) ερευνητικού κέντρου. Το ΙΟΒΕ επέπρωτο να δώσει στη δημόσια ζωή (πιο τελευταία) τον Γιάννη Στουρνάρα, ήδη τον Νίκο Βέττα – και πολύ υλικό μελέτης και πρόγνωσης για την οικονομία.

 

 

 

(Το άνοιγμα του ΣΕΒ, βέβαια, δεν εμπόδισε κύκλους της βιομηχανίας να σταθούν αρνητικά απέναντι στις θεσμικές πρωτοβουλίες Παναγή Παπαληγούρα, εγκαλώντας για «σοσιαλμανία».) Το άνοιγμα πάντως συμβολικά ολοκληρώθηκε με τη μετονομασία σε Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών – επί προεδρίας Δημητρίου Κυριαζή.

 

Η δεύτερη μείζων τομή της Μεταπολίτευσης (η ανάληψη της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ/Ανδρέα Παπανδρέου) βρίσκει τον ΣΕΒ σε δική του διαδικασία μετάβασης και προσέλευσης στην κυρίως δημόσια συζήτηση, υπό τις τότε ιδιαίτερα έντονες συνθήκες της. Όπως έχει αφηγηθεί στην Οικονομική Επιθεώρηση ο ίδιος ο πρόεδρος του Συνδέσμου (1982-88) Θόδωρος Παπαλεξόπουλος, με τον μετέπειτα υπουργό Συντονισμού Γεράσιμο Αρσένη να επιβεβαιώνει, επαφές προκειμένου να εξομαλυνθεί η μετάβαση εκείνη είχαν υπάρξει νωρίτερα. Πάντως, η περίοδος αρκετών τότε ετών υπήρξε ιδιαίτερα έντονη (κοινωνικοποιήσεις, υλοποίηση μεταβατικής περιόδου στην ΕΟΚ), ενώ ταυτοχρόνως στο εσωτερικό του ΣΕΒ γινόταν μια διαδοχή γενεών. Αλλά και νοοτροπίας. Σημαντικό στοιχείο της αλλαγής νοοτροπίας, η προσέλευση του Συνδέσμου –συμβόλισε αλλά και υλοποίησε επί δύο δεκαετίες ο Νίκος Αναλυτής, δίπλα στον Θ. Παπαλεξόπουλο– στη λογική της συνεννόησης των κοινωνικών εταίρων,
σε γραμμή ΕΕ.

 

Αυτή η εσωτερική μετάβαση εκφράσθηκε στη λειτουργία του ίδιου του ΣΕΒ με τη δημιουργία για κάποια χρόνια ενός διπόλου: ως πρόεδροι του ΔΣ λειτούργησαν,
εκ των «γερόντων» που παραδοσιακά οδηγούσαν τη διαδοχή και την κίνηση, ο Λέων Μελάς και εν συνεχεία ο Δημ. Κυριαζής, ενώ ως πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής προσήλθε (το ταραχώδες 1988-92) ο Στέλιος Αργυρός, ο οποίος διέθετε και εμπειρία από τον δημόσιο τομέα της οικονομίας. Ο ίδιος, εν συνεχεία, «πέρασε» (το 1992-94) πρόεδρος Δ.Σ. Το ίδιο σχήμα του διπόλου λειτούργησε εν συνεχεία και με Ανδρέα Κανελλόπουλο (Δ.Σ.)/Ιάσονα Στράτο (Ε.Ε.).

 

 

 

Ο ΣΕΒ ως συντελεστής της δημόσιας συζήτησης

 

Το πέρασμα του Συνδέσμου στην τωρινή εποχή οδήγησε η διαδοχή δύο προέδρων με μακρά θητεία: του Οδυσσέα Κυριακόπουλου (6ετία, αρχικά ως προέδρου Δ.Σ. με Λ. Αντωνακόπουλο ως πρόεδρο Εκτελεστικής, εν συνεχεία με επιστροφή στο σχήμα της μονοπρόσωπης προεδρίας) και του Δημήτρη Δασκαλόπουλου (8ετία, σ’ αυτόν έλαχε να βρίσκεται επικεφαλής του Συνδέσμου όταν η Ελλάδα μπήκε στη στενωπό της κρίσης). Με διαφορετικό ύφος σε κάθε περίπτωση, ο βηματισμός του ΣΕΒ τώρα πλέον χαρακτηρίστηκε από τριπλό άνοιγμα: στην κοινωνία/στη δημόσια συζήτηση, με πολιτικό (αν και μη κομματικό) χρωματισμό, που ωστόσο δεν απέφευγε τις αιχμές (επί Οδυσσέα Κυριακόπουλου κάποια στιγμή υπήρξε μέχρι και δυσανασχέτηση της Βουλής/του Προεδρείου). στην Ευρώπη/στην ευρωπαϊκή διάσταση της παγκοσμιοποίησης (ήδη η UNICE μετεξελισσόταν σε BusinessEurope, και αμφότεροι διετέλεσαν αντιπρόεδροί της) "στα νέα οργανωτικά και τεχνολογικά σχήματα της επιχειρηματικότητας".

 

 

 

 

Αυτό, το οποίο χαρακτηρίσαμε "άνοιγμα" του ΣΕΒ, μπορούσε κανείς να το παρατηρήσει και στο ύφος των δημοσίων διοργανώσεων του Συνδέσμου, ακόμη σαφέστερα και στις συνεντεύξεις Τύπου που –ήδη επί Στ. Αργυρού– αποκτούσαν χαρακτήρα συζήτησης, ακόμη και με ένταση. Παράλληλα (και σαφέστερα φανερό αυτό), ο Σύνδεσμος των άλλοτε βιομηχάνων και ήδη βιομηχανιών, αφού επί Κυριακόπουλου είχε αρχίσει να διευρύνεται, κατέληξε το 2007 (επί Δασκαλόπουλου) σε μετονομασία σε Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών. Είχε πλέον ανοίξει και επεκταθεί σαφέστατα πέρα από τον μεταποιητικό πυρήνα – σε υπηρεσίες, τεχνολογικές εταιρείες, τράπεζες, ακόμη και διαφήμιση…

 

Όμως, η προεδρία Δασκαλόπουλου δοκίμασε και ένα εντελώς διαφορετικό "άνοιγμα": με την επέλευση της χρηματοπιστωτικής κρίσης, ύστερα διαγνωσθείσας ως κρίσης χρέους και –ξεκινώντας το 2010– ως "εποχής των Μνημονίων", την ώρα που ο επιχειρηματικός ιστός της ελληνικής οικονομίας υφίστατο τεράστιες πιέσεις χρειάστηκε να αποκτήσει ρόλο ανάδειξης των προβλημάτων και συζήτησής τους όχι μόνον –πλέον– με την κυβέρνηση, τις πολιτικές δυνάμεις και τον δημόσιο χώρο γενικότερα, αλλά και με…την Τρόικα. Η φάση αυτή γνώρισε τις δύο πρώτες επώδυνες προσαρμογές/ "Μνημόνια", του 2010 και τη διπλή του 2012. Ο ρους των πραγμάτων έφερε εν συνεχεία και τον τελευταίο μέχρι σήμερα πρόεδρο στο πηδάλιο του ΣΕΒ: τον Θόδωρο Φέσσα, πρώτο μη προερχόμενο από τη μεταποίηση (βαριά ή ελαφρά), αλλά και από τον χώρο της τεχνολογίας και των υπηρεσιών. Ο Θ. Φέσσας προσήλθε την άνοιξη του 2014, όταν είχε ήδη διαφανεί η επερχόμενη επόμενη μείζων πολιτική τομή – η μετάβαση της εξουσίας στον ΣΥΡΙΖΑ.

 

Αυτή υπήρξε μάλλον και η πιο έντονη εμπειρία σε μια διαδρομή τόσων δεκαετιών, καθώς η βιομηχανία, η επιχειρηματικότητα αλλά εντέλει και όλη η οικονομία βρέθηκαν σε περιδίνηση. Το υπέρθερμο καλοκαίρι του 2015, η μέχρις εκεί πορεία αλλά και η μετέπειτα εξέλιξη μέχρι την ανάκτηση κάποιας σταθερότητας το 2016, η κοινωνική και πολιτική ένταση, η λειτουργία υπό συνθήκες capital controls, όλα αυτά συνδυάστηκαν με μια "υποχρέωση" λειτουργίας του ΣΕΒ με τα φώτα της δημοσιότητας στραμμένα επάνω του. Όταν κάποτε γραφεί η ιστορία αυτής της περιόδου, πολλές και πολύ σημαντικές ισορροπιστικές κινήσεις θα χρειαστεί να αναλυθούν. Πάντως, η περίοδος Φέσσα έθεσε και σειρά άλλων στοιχημάτων: το άνοιγμα ή/και την εμβάθυνση της συζήτησης για την ψηφιοποίηση, την Industry 4.0, την προωθημένη ενσωμάτωση σε διεθνείς αλυσίδες αξίας για τις επιχειρήσεις. Αν τα στοιχήματα αυτά μάλλον περπάτησαν, ένα άλλο –εκείνο του ανοίγματος του ΣΕΒ προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις– τέθηκε μεν, δεν ολοκληρώθηκε δε.

 

 

 

 

Όμως, η προεδρία Φέσσα –και τώρα, η μετάβαση σε Δημήτρη Παπαλεξόπουλο (γιο του Θόδωρου Παπαλεξόπουλου, από χρόνια με την ευθύνη του ομίλου Τιτάνα, αλλά και συνεχιστή σειράς άλλων ιστορικών ονομάτων αυτής της βασικής τσιμεντοβιομηχανίας: Ανδρέας Κανελλόπουλος, πιο πίσω Άγγελος και Λεωνίδας, ενώ και ο Ανδρέας Χατζηκυριάκος υπήρξαν αρχικά στην ομάδα του Τιτάνα)– είχε να αντιμετωπίσει μια πρόσθετη μεταβολή, που κυοφορείτο επί χρόνια. Η διεύρυνση του αντικειμένου του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών άφησε την κυρίως μεταποίηση προβληματισμένη. στο βάθος, άλλωστε, αυτού του προβληματισμού υπάρχει –λιγότερο ή περισσότερο ομολογημένα– το μείζον πρόβλημα ανταγωνιστικότητας της ελληνικής μεταποίησης, η διαφοροποίηση των εταιρειών που έχουν επιβάρυνση από το (πάντα) υψηλό στην Ελλάδα ενεργειακό κόστος και εκείνων που δεν νιώθουν τόσο αυτή τη διάσταση. Πρακτικά, αυτό εκφράσθηκε με τη δημιουργία της "Ελληνικής Παραγωγής", με κεντρικό πυρήνα τον όμιλο Στασινόπουλου, αλλά και την Παπαστράτος, τα Τσιμέντα Ηρακλής, την Ελληνικός Χρυσός, την Κλωστοϋφαντουργία Επίλεκτος, την Αθηναϊκή Ζυθοποιία, τους Κυλινδρόμυλους Σαραντόπουλου κ.ο.κ., αλλά και τους περιφερειακούς Συνδέσμους (ΣΒΒΕ, Θεσσαλίας, Στερεάς, Αττικής). Η διαχείριση Φέσσα υπήρξε, εδώ, προσεκτική και προς την κατεύθυνση σύμπλευσης.

 

Θα είναι και αυτή η διάσταση παρούσα στην προεδρία Δημ. Παπαλεξόπουλου, η οποία ως φαίνεται επιλέγει πάλι την προσέγγιση διπόλου, με τον ίδιο στην προεδρία Δ.Σ. και τον Ευθύμη Βιδάλη ως πρόεδρο Εκτελεστικής (με εκκίνηση στην S+B, είχε παίξει κεντρικό ρόλο στον ΣΕΒ ήδη επί Οδυσσέα Κυριακόπουλου). Αυτά, όμως, αφορούν ήδη την επόμενη μέρα…

Αφήστε ένα σχόλιο