Το παιχνίδι της προστασίας

Δημοσιεύτηκε από economia 19/06/2020 0 Σχόλια The Economist,

Οικονομική Επιθεώρηση, Ioύνιος 2020, τ. 994

από τον Τhe Economist

 

 

 

 

 

 

Πώς οι επίδοξοι δικτάτορες αξιοποιούν την πανδημία προκειμένου να αδράξουν περισσότερη εξουσία

 

 

 

Στις 13 Απριλίου, κατά τη διάρκεια συζήτησης για το πότε και πώς οι ΗΠΑ θα ‘πρεπε να χαλαρώσουν το lockdown λόγω Covid-19, ο Ντόναλντ Τραμπ διακήρυξε ότι διέθετε «την απόλυτη εξουσία» να λάβει τη σχετική απόφαση, προσπερνώντας τους κυβερνήτες των Πολιτειών. Δεν πέρασε μία μέρα και χρειάστηκε να αναδιπλωθεί. Κανένας σοβαρός νομικός δεν βρέθηκε να συμφωνήσει μαζί του: το αμερικανικό Σύνταγμα προδιαγράφει με θαυμαστή σαφήνεια ποια είναι τα όρια των προεδρικών εξουσιών.

 

Αξίζει να δει κανείς την αντίθεση με τις προσπάθειες τον Βίκτορ Όρμπαν. Στις 30 Μαρτίου η ουγγρική Βουλή θέσπισε «νόμο περί κορονοϊού» με τον οποίο χορήγησε στον πρωθυπουργό σχεδόν απεριόριστες εξουσίες διακυβέρνησης διά διαταγμάτων, χωρίς χρονικό περιορισμό. Η ίδια η Βουλή μπορεί να ανακαλέσει τις εξουσίες του Β. Όρμπαν, καθώς όμως το κόμμα του διαθέτει απόρθητη πλειοψηφία, ο Όρμπαν έγινε στην πραγματικότητα δικτάτορας – στο κέντρο της Ευρώπης. Μπορεί να εγκαταλείψει μερικές από τις νέες του εξουσίες όταν θα έχει περάσει η πανδημία, μόνο και μόνο για να διαψεύσει τους επικριτές του, μπορεί όμως και όχι.

 

Η Covid-19 έχει δημιουργήσει ευκαιρίες για αυταρχικούς ηγέτες και για επίδοξους παρόμοιους ηγέτες να σφίξουν κι άλλο τα λουριά. Επιμένουν ότι θα χρειαστεί να αναλάβουν έκτακτες εξουσίες προκειμένου να προστατευτεί η δημόσια υγεία. Τουλάχιστον 84 χώρες επέλεξαν να κηρύξουν κατάσταση ανάγκης αφότου άρχισε η πανδημία, εξηγεί το Centre for Political and Civil Rights, οργάνωση παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων με έδρα τη Γενεύη. Ορισμένες θα καταργήσουν τις έκτακτες εξουσίες όταν θα έχει λήξει η πανδημία. Άλλες σχεδιάζουν να τις διατηρήσουν. Ο κίνδυνος δεν είναι τόσο μεγάλος σε ώριμες δημοκρατίες, με διαδικασίες ελέγχου και εξισορρόπησης των εξουσιών, αλλά σε περιοχές όπου παρόμοιες εγγυήσεις είναι αδύναμες, όπως π.χ. στην Ουγγαρία.

 

Ο Βίκτορ Όρμπαν έχει περάσει την περασμένη δεκαετία αποδυναμώνοντας τους κανόνες περιορισμού των δικών του εξουσιών, υπονομεύοντας τη δικαστική εξουσία, επηρεάζοντας το εκλογικό σύστημα και ενθαρρύνοντας φίλιους παρεοκρατικούς μηχανισμούς να καταπιούν ανεξάρτητα ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. Ο ισχυρισμός Τραμπ περί απόλυτης εξουσίας έγινε καταγέλαστος, όμως τα ουγγρικά μέσα ενημέρωσης καλωσόρισαν τη στέψη του Β. Όρμπαν λόγω κορονοϊού, και οι θεσμοί της χώρας δεν έκαναν κάτι για να την αποτρέψουν.

 

Ασυνείδητοι πολιτικοί έχουν ανακαλύψει και κατά το παρελθόν τις δυνατότητες που παρέχει μια καταστροφή. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν άδραξε πρόσθετες εξουσίες μετά από μια τρομοκρατική επίθεση σε σχολείο στο Μπεσλάν, πόλη της Ρωσίας κοντά στα σύνορα με τη Γεωργία. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέβαλε κατάσταση πολιορκίας μετά από το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 – και έκτοτε κυβερνά σαν σουλτάνος. Η τωρινή πανδημία παρέχει ακόμη μεγαλύτερες ευκαιρίες για καταχρήσεις, και τούτο επειδή έχει πλήξει ταυτοχρόνως τους πάντες. Η προσοχή του κόσμου έχει στραφεί στον κορονοϊό. Καμία περίπτωση καταπίεσης σε απόμακρες γωνιές του πλανήτη δεν κινδυνεύει να βρεθεί πρωτοσέλιδο οπουδήποτε αλλού…

 

Η Κίνα επέλεξε την τωρινή συγκυρία προκειμένου να συλλάβει τους κυριότερους ακτιβιστές του Χονγκ Κονγκ υπέρ της δημοκρατίας και να αποδυναμώσει τον Θεμελιώδη Νόμο της αυτόνομης περιοχής. Ο πρόεδρος της Σερβίας έχει συγκεντρώσει στα χέρια του σχεδόν όλες τις εξουσίες. Η νομοθεσία έκτακτης ανάγκης της Καμπότζης δίνει στην κυβέρνησή της την εξουσία να λαμβάνει «οποιαδήποτε μέτρα κρίνονται αναγκαία» προκειμένου να καταπολεμήσει τη νόσο. Μπορεί να περιορίσει την κίνηση των πολιτών, να απαγορεύσει τις δημόσιες συναθροίσεις, να λογοκρίνει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να επιτάξει περιουσίες και να κηρύξει στρατιωτικό νόμο. Όποιος δεν «σεβαστεί» τον νόμο αντιμετωπίζει ποινές μέχρι δέκα ετών κάθειρξης. Ο πρωθυπουργός Χουν Σεν μπορεί να δρα χωρίς ουσιαστικό έλεγχο: οι υπουργοί του εξηγούν ότι τα μέτρα θα έχουν μόνον 3μηνη διάρκεια, η ισχύς τους όμως μπορεί να παραταθεί επ’ αόριστον.

 

Ορισμένοι περιορισμοί της ελευθερίας έχουν λογική, με δεδομένη την κλίμακα της πανδημίας. Οι μεγάλες συγκεντρώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε διάδοση του ιού, οπότε ο περιορισμός τους για κάποιο διάστημα έχει νόημα. Ταυτοχρόνως, πάντως, βοηθά τις κυβερνήσεις να καταπνίγουν κάθε διαμαρτυρία. Η Αλγερία απαγόρευσε τις πορείες που είχαν ξεκινήσει με μικρές διακοπές εδώ και έναν χρόνο εναντίον της κυβερνώσας ελίτ της χώρας. Το lockdown που επιβλήθηκε στην Ινδία σίγασε τις διαμαρτυρίες που, σ’ όλη τη χώρα, κατέκριναν την κακομεταχείριση που επιφύλασσε η κυβέρνηση στους μουσουλμάνους. Στη Ρωσία, υπήρξαν συλλήψεις και μεμονωμένων διαδηλωτών κατά του προέδρου Πούτιν. […]

 

Εν τω μεταξύ, η καταπολέμηση του ιού μπορεί να απαιτήσει την ιχνηλάτηση των κρουσμάτων και των επαφών τους, καθώς και επιβολή καραντίνας σε όλους αυτούς. Κάτι τέτοιο μπορεί να οδηγήσει σε καταπιεστικές πρακτικές παρακολούθησης. Οι περισσότεροι άνθρωποι ασφαλώς δέχονται να παραχωρήσουν στοιχεία της ιδιωτικότητάς τους, σε προσωρινή βάση, προκειμένου να σωθούν ζωές. Οι καλές κυβερνήσεις κρατούν μόνον εκείνα τα στοιχεία των πολιτών τους που είναι αναγκαία – και μόνο για το αναγκαίο χρονικό διάστημα. Άλλες όμως κινούνται διαφορετικά. Η Καμπότζη έχει έκτακτη νομοθεσία που επιτρέπει απεριόριστη παρακολούθηση των πολιτών. Η Μόσχα σκέφτεται ένα σύστημα όπου θα πρέπει οι πάντες να καταχωρήσουν τα στοιχεία τους σε επίσημη διαδικτυακή πύλη. Κάθε φορά που θα θέλουν να βγουν έξω θα πρέπει να δηλώνουν τον λόγο, καθώς και τη διεύθυνση προορισμού. Τότε τους στέλνεται ένα ηλεκτρονικό μήνυμα, το οποίο θα δείχνουν στην Αστυνομία σε περίπτωση ελέγχου. Οι αρχές μπορούν να παρακολουθούν τον τόπο όπου βρίσκεται ο καθένας, ακόμη δε και τις τραπεζικές του κινήσεις, για να βεβαιώνονται ότι τηρούνται οι διατάξεις. Οι δυνατότητες κατάχρησης είναι προφανείς.

 

Η διάδοση φημών κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας μπορεί να προξενήσει κινδύνους. Πολλά καθεστώτα το χρησιμοποιούν αυτό ως πρόσχημα προκειμένου να καταστείλουν τη δράση επικριτών τους. Οι Reporters without Borders έχουν καταρτίσει κατάλογο 38 χωρών που θα αξιοποιήσουν την Covid-19 ως πρόσχημα για να καταπιέσουν τα μίντια (η δε λίστα τους, τονίζουν, δεν είναι εξαντλητική). Στην Τουρκία τουλάχιστον 8 δημοσιογράφοι συνελήφθησαν με την κατηγορία της «διασποράς ψευδών ειδήσεων», ενώ εκατοντάδες άλλοι έχουν τεθεί υπό έλεγχο για κρατικά ποστ που ανάρτησαν σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. […] Σύμφωνα με τον Kenneth Roth της Human Rights Watch: «Η λογοκρισία σκοτώνει. Όταν οι κυβερνήσεις καταστέλλουν την ελεύθερη ροή πληροφοριών, έχουμε τρομερές συνέπειες για τη δημόσια υγεία, όπως είδαμε στη Γιουχάν. Η φίμωση των Κινέζων γιατρών που είχαν εξαρχής προειδοποιήσει έδωσε 3 εβδομάδες χρόνο στον ιό, που κατέληξε παγκόσμια μάστιγα». […]

 

 

 

Πανδημοκρατία

 

Πολλοί αυταρχικοί ηγέτες έχουν τον φόβο μήπως χάσουν τον έλεγχο της κατάστασης. Ένα επεισόδιο από την Καμπότζη είναι πάλι χαρακτηριστικό. Ο Χουν Σεν είχε παραδεχθεί, σε κάποια στιγμή που δεν πρόσεχε αρκετά, ότι δεν είχε η κυβέρνηση τα αναγκαία χρήματα ώστε να βοηθήσει τον κόσμο να ξεπεράσει την κρίση. «Άμα οι οδηγοί με τα μηχανάκια χρεοκοπήσουν, ας πουλήσουν τα μηχανάκια τους να βρουν χρήματα για να ζήσουν», είπε. Όταν ένας υπεύθυνος διαδικτυακού σάιτ ανέφερε επακριβώς τη δήλωσή του, συνελήφθη και το σάιτ του έκλεισε.

 

Σε πολλές χώρες, η Covid-19 μπορεί να εκθρέψει την αστάθεια. Τα αυταρχικά καθεστώτα δεν διαθέτουν ανοσία σ’ αυτό.

Αφήστε ένα σχόλιο