Πανδημία Ρεξ: τα θετικά

Δημοσιεύτηκε από economia 29/06/2020 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούνιος 2020, τ. 995

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ του Νίκου Παπανδρέου

 

 

 

 

 

 

 

 

Σε όλο τον κόσμο ο ιός έχει φέρει τα πάνω κάτω στην οικονομία, την κοινωνία και τον πολιτισμό. Λιγότερο θανατηφόρος από τους προδρόμους του, όπως ο SARS και ο MERS, ο νέος ιός διασπείρεται πιο εύκολα, διασχίζοντας τον πλανήτη και τα 7 δισεκατομμύρια του είδους μας μέσα σε λίγους μήνες. Αυτή η ταχύτητα της εξάπλωσης ήταν που μας ανάγκασε να προβούμε στο lockdown του δημόσιου χώρου και μετέτρεψε το ξέσπασμα της Covid-19 σε πρωτόγνωρο κοινωνικο-οικονομικό φαινόμενο.

 

Ως γνωστόν, οι αρχικοί φορείς της μετάδοσης ήταν τα δίκτυα της παγκοσμιοποίησης: αλυσίδες εφοδιασμού παραγωγής (supply chains), o τουρισμός, αλλά και τα ταξίδια πολλών φοιτητών οι οποίοι μετέφεραν τον ιό από τη Γουχάν στο Κομ και στο Μιλάνο. Προσκυνητές και χιονοδρομικά κέντρα συνέβαλαν με τη σειρά τους στη διασπορά. Μεγάλο ρόλο στην εξάπλωση έπαιξαν οι Μουσουλμάνοι της αίρεσης Τζαμί Ταμπλιχί στο Νέο Δελχί, οι Χριστιανοί της Εκκλησίας Σιντσοντζί (Shincheonji) του Ιησού, που εδρεύει στη Σεούλ με παραρτήματα στο Ρίο της Βραζιλίας, και οι προσκυνητές που πήγαν στο Σινάι, όπου κόλλησε και ένα από τα πρώτα θύματα στην Ελλάδα, ένας Πατρινός που πήγε να προσκυνήσει επειδή επέζησε το προηγούμενο έτος από άλλη νόσο. Μαθητές από το γιγαντιαίο πανεπιστημιακό συγκρότημα της Γουχάν επέστρεψαν στα σπίτια τους, στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, όπου σημειώθηκαν σημαντικές αυξήσεις κρουσμάτων σε μικρό χρονικό διάστημα.

 

Καθώς οι ερευνητές εργάζονται μέρα και νύχτα για να αποκωδικοποιήσουν τον ιό, αντιμετωπίζουν τεράστιες προκλήσεις. Η συνεχιζόμενη έλλειψη σωστών διαγνωστικών μέσων, ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αφρική, απέκλεισε ακριβείς εκτιμήσεις των βασικών παραμέτρων του προβλήματος, όπως του ρυθμού αναπαραγωγής, του μεγέθους του πληθυσμού που ανέπτυξε τα συμπτώματα και του αριθμού ακίνδυνων λοιμώξεων. Το αποτέλεσμα ήταν –και συνεχίζει να είναι– ένα αριθμητικό χάος.

 

Για την ορθή αντιμετώπιση του προβλήματος, όπως έχουν σημειώσει πολλοί σχολιαστές, έχει αναβαθμιστεί πρακτικά αλλά και ιδεολογικά ο ρόλος όλων των κρατών. Σαν σε καιρό πολέμου, την ευθύνη της δημόσιας υγείας την έχει αναλάβει το κράτος. Ως προς τις επιτυχίες σε αυτό τον τομέα, δίνονται χαμηλοί βαθμοί στις δύο ανεπτυγμένες χώρες (ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο), ενώ άλλες, όπως η Γερμανία, η Νότια Κορέα, η Κίνα και η Ελλάδα, παίρνουν ομολογουμένως υψηλή βαθμολογία για τον τρόπο με τον οποίο περιόρισαν τη διασπορά του ιού. Δεν νομίζω ότι στην αρχή της κρίσης θα μπορούσαμε να προβλέψουμε ότι αυτός θα γονάτιζε την Αμερική σε τέτοιο βαθμό – εκτός αν κανείς έχει παρακολουθήσει σε λεπτομέρεια τη συστηματική αποδυνάμωση του συστήματος υγείας που ξεκίνησε πριν από είκοσι χρόνια περίπου. Μεταξύ άλλων, εκεί μειώθηκαν οι μονάδες εντατικής θεραπείας κατά 50% από την έλευση του προέδρου Ρέιγκαν το 1980. Ο ιός ήταν ένα τεστ Ρόρσαχ για τα κυβερνώντα κόμματα.

 

Δύο πράγματα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο. Πρώτον: οι κυβερνήσεις είδαν τη δημόσια υγεία ως ύστατο αγαθό. Αν αυτό μπορεί να συμβεί μία φορά, μπορεί να συμβεί ξανά. Δεύτερον: για πολλούς, η κρίση γέννησε μια σπάνια παγκόσμια αλληλεγγύη. Αναγκαστήκαμε να κοιτάξουμε πέρα ​​από τα τείχη των δικών μας πολιτισμών. Μάθαμε ξαφνικά να σκεφτόμαστε ότι ανήκουμε στο «όλον» του ανθρώπινου είδους, επειδή όλοι μας αντιμετωπίζουμε από κοινού την ίδια εξωτερική απειλή. Παρακολουθούμε τους γιατρούς και τις νοσοκόμες στην Ιταλία, ρωτάμε πώς κάνουν τα πράγματα στη Σουηδία και την Κορέα. Ας ελπίσουμε ότι μερικές από αυτές τις συνήθειες θα έχουν διάρκεια στον χρόνο.

 

Όσον αφορά την επιβίωση του υπάρχοντος οικονομικού συστήματος, δεν είναι ξεκάθαρο εάν οι μαζικές κυβερνητικές παρεμβάσεις για υποστήριξη του συστήματος θα είναι αρκετές για να διατηρήσουν τη μηχανή σε λειτουργία. Οι G20 έχουν υποσχεθεί 7 τρισ., η ΕΕ περίπου 4-5 τρισ. ευρώ, ενώ η Αμερική συνολικά θα ρίξει από 5 ως 9 τρισ. δολάρια στην οικονομία της. Δεν υπάρχει, δυστυχώς, μια συνολική και συμφωνημένη προσέγγιση, ούτε μια παγκόσμια αρχή για τη διασφάλιση μιας συνεπούς και ουσιαστικής πολιτικής.

 

Είναι αδύνατο να φανταστεί κανείς ότι θα επιστρέψουμε ποτέ στην κατάσταση της οικονομίας πριν από την πανδημία. Μπορεί να αποδειχθεί ότι ορισμένες καταναλωτικές συνήθειες έχουν αλλάξουν για πάντα. Μάλλον θα ταξιδεύουμε λιγότερο, ανεξάρτητα από την οικονομική μας δυνατότητα. Τα κρουαζιερόπλοια και ο τουρισμός γενικά ενδέχεται να υποστούν μόνιμη πτώση της ζήτησης.

 

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου εγκλεισμού, φαίνεται ότι έχουμε ήδη ανακαλύψει ότι πολλές από τις προηγούμενες συνήθειές μας είναι περιττές, ενώ άλλες φαίνονται πολύ πιο σημαντικές. Για παράδειγμα, σαφώς δεν ασχολούμαστε τόσο με την αγορά καταναλωτικών αγαθών, όπως το να πάρουμε ένα επιπλέον ζευγάρι παπούτσια ή ακόμα ένα τζιν – πού να το φορέσουμε άλλωστε; Και είναι πραγματικά απαραίτητα; Σε γενικές γραμμές, ο υπερβολικός καταναλωτισμός της δυτικής κοινωνίας μπορεί τελικά να «βρήκε τον Γερμανό του». Τώρα ανησυχούμε πολύ περισσότερο για τις δουλειές μας και για την ευημερία της κοινωνίας παρά για την περιττή κατανάλωση. Προβλέπω μάλιστα και αύξηση των καταθέσεων σε όλες τις τράπεζες του κόσμου, σαν ένα μαξιλάρι για την πιθανότητα μακρόχρονης ανεργίας και την αντιμετώπιση νέων κυμάτων της πανδημίας.

 

Η υγιεινή διατροφή και η άσκηση είναι δύο καλές συνήθειες που συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας μας και μειώνουν τις πιθανότητες σοβαρών επιπλοκών σε περίπτωση που προσβληθούμε από τον ιό. Αυτές οι δυο συνήθειες μπορεί να γίνουν μέρος ενός νέου τρόπου ζωής.

 

Ο νέος «χώρος εργασίας» θα επιτρέπει σε πολύ περισσότερους υπαλλήλους να εργάζονται από το σπίτι. Η πολιτική και η λήψη αποφάσεων πιθανότατα θα γίνονται και αυτές μέσω των νέων μορφών τεχνολογίας. Οι δήμαρχοι ήδη χρησιμοποιούν την τηλεδιάσκεψη για να ψηφίσουν την ατζέντα τους. Ίσως και τα κοινοβούλια να κατευθυνθούν προς τα εκεί. Προβλέπω «συζήτηση» με τους πολίτες μέσω της ψηφιακής «αγοράς», δηλαδή μέσω live ηλεκτρονικών φόρουμ τύπου Ζoom, GoToMeeting και Skype. Ο υποψήφιος και πολέμιος του Τραμπ, o Τζο Μπάιντεν, συνεχίζει την προεκλογική του καμπάνια από τον κήπο του σπιτιού του μέσω τηλε-ομιλιών. Θα δούμε βελτιωμένες τεχνολογίες για την ηλεκτρονική ψηφοφορία, ακόμη και για τις εθνικές εκλογές.

 

Βλέπω, επίσης, επιτάχυνση των επενδύσεων στη νέα τεχνολογία 5G – παγκοσμίως, αλλά και στην Ελλάδα. Η ηλεκτρονική δημοκρατία (βλ. Εσθονία) θα ενισχυθεί και οι άνθρωποι θα μπορούν να ψηφίζουν από τα κινητά τους. Και, σαφώς, ορισμένα δικαιώματα προσωπικών δεδομένων θα παραμεριστούν προκειμένου να χρησιμοποιηθούν κινητά για την παρακολούθηση της επιδημίας.

 

Και για όσους έχουν παιδιά, προσπαθούμε να προσαρμοστούμε στην κατ’ οίκον εκπαίδευση, γνωστή στ’ αγγλικά ως «home schooling». Για την κατ’ οίκον εκπαίδευση δεν είμαστε και πολύ προετοιμασμένοι. Δύσκολα μπορούν οι γονείς να αναλάβουν τον ρόλο του δασκάλου ή του καθηγητή. Και πολύ πιο δύσκολη είναι η εκμάθηση από τον καναπέ, όταν δεν υπάρχει η ίδια αναγκαστική καθημερινή ρουτίνα, όταν δεν υπάρχει η έντονη πίεση της πειθαρχίας που φέρνει το σκληρό ωράριο του σχολείου, που αναγκάζει τα παιδιά να κοιμούνται στην ώρα τους.

 

Ορισμένοι παρατηρητές έχουν προβλέψει ότι πολλοί γονείς θα απολαύσουν την εμπειρία της διδασκαλίας των παιδιών τους αρκετά ώστε να συνεχίσουν εθελοντικά ακόμη και μετά το τέλος της καραντίνας. Ελπίζω να είμαι και εγώ ένας από αυτούς.

 

Τέλος, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι τα παγκόσμια ποσοστά ρύπανσης μειώνονται ακόμη και μετά από έναν μήνα επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Τα ψάρια εμφανίζονται σε νερά που απέφευγαν προηγουμένως. Στον νέο κόσμο, εκείνον της μετά-την-πανδημία εποχής, θα έχουμε δει πολλά στραβά για τον τρόπο που ζούμε. Ελπίζουμε ότι ένα μάθημα θα είναι η παραδοχή ότι τελικά πρέπει να εργαστούμε όλοι μαζί με σκοπό έναν υγιή και βιώσιμο πλανήτη.

Αφήστε ένα σχόλιο