Δυο μεγάλα προβλήματα που οδηγούν στην ίδια λύση

Δημοσιεύτηκε από economia 22/07/2020 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Ioύλιος 2020, τ. 996

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ του Νίκου Παπανδρέου

 

 

 

 

 

 

Ποιος θα πίστευε, τον Ιανουάριο του 2020, ότι τα συμπτώματα της γρίπης που αισθάνθηκε ένας κινέζος στην ανοικτή αγορά του Γουχάν, μέσα σε δύο μήνες θα οδηγούσαν τα πανεπιστήμια στη Γερμανία να κλείσουν τις πόρτες τους; ότι η Αμερική θα μέτραγε σε τρεις μήνες 40 εκατομμύριου άνεργους; Και ότι το 90%των ξενοδοχείων μας θα ήταν κλειστά;  Με όλα αυτά, λογικό να μιλάνε για το τέλος του καπιταλισμού. Τραβηγμένο. Ο καπιταλισμός, σαν τον ιό, μεταλλάσσεται και επικρατεί, ίσως με άλλη μορφή.

 

Όμως η αλήθεια είναι ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει ριζικά. Όλος ο κόσμος φάνηκε να μετατοπίστηκε σε χαμηλές ταχύτητες τους πρώτους μήνες του 2020. Ο καπνός έπαψε να βγαίνει από τις κινεζικές καμινάδες. Τα αεροπλάνα μας είναι γειωμένα ή πετάνε μισό άδεια. Τουριστικά θέρετρα δεν έχουν ανοίξει σε πολλά μέρη του πλανήτη. Σχεδόν από τη μια μέρα στην άλλη η πανδημία έγινε το κύριο, αν όχι το μόνο θέμα, είτε στις ειδήσεις, είτε κατά τη διάρκεια συναντήσεων Zoom ή σε συζητήσεις που κάνουμε με φίλους και γνωστούς. Δεν γνωρίζουμε την έκταση της ζημιάς, αλλά το παγκόσμιο shutdown οδήγησε σε πρωτόγνωρη ανεργία και μείωση στα εισοδήματα για ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού.

 

 Το αν η Ελλάδα έχει πληγεί περισσότερο η λιγότερο από κάποιες άλλες χώρες δεν ενδιαφέρει και πολύ στο παγκόσμιο χάρτη. Η ουσία είναι ότι έχει πληγεί. Ευτυχώς είμαστε μέλη της ΕΕ – απ΄ το οποίο φαίνεται να προορίζονται τουλάχιστον 32 δις τα επόμενα χρόνια για την στήριξη αναδιάρθρωσης της οικονομίας μας.

 

Θυμίζω ότι έχουμε να κάνουμε με δυο κρίσεις συγχρόνως, την πανδημία και την κλιματική αλλαγή. Οι αιτίες της οικολογικής κρίσης είναι επίσης οι ίδιες αιτίες που οδήγησαν στην μεγάλη ταχύτητα στην εξάπλωση της πανδημίας. Για μισό αιώνα, ακτιβιστές και ερευνητές του κλίματος επεσήμαναν ότι η συνεχής οικονομική ανάπτυξη είναι αδύνατη, μη βιώσιμη και τελικά καταστροφική. Το παγκόσμιο εμπόριο έχει τετραπλασιαστεί σε μόλις σαράντα χρόνια. Κατά την ίδια περίοδο, ο αριθμός των τουριστικών αφίξεων αυξήθηκε έξι φορές, από 200 εκατομμύρια σε 1,2 δισεκατομμύρια ετησίως. Σε μόλις δεκαπέντε χρόνια, από το 2004 έως το 2019, ο αριθμός των αεροπορικών εισιτηρίων που πωλήθηκαν αυξήθηκε από δύο δισεκατομμύρια σε τεσσεράμισι δισεκατομμύρια.

 

Υπάρχει και η γνωστή πια λιτανεία των πλανητικών προβλημάτων – διαλέξτε και πάρετε - από το πλαστικό στον ωκεανό και την εξάντληση πολλών σημαντικών μη ανανεώσιμων πόρων όπως το φώσφορο (κρίσιμο για χημικά λιπάσματα), ως στις εντεινόμενες ανισότητες από τη Μανίλα έως το Ρίο ντε Τζανέιρο και την μυθική προσωπική περιουσία του Bill Gates και του Jeff Bezos.

 

Όπως και η κλιματική κρίση, η πανδημία δεν μπορεί να επιλυθεί από καμία χώρα μόνη της. Εάν μια κρίσιμη μάζα δεν συμμορφωθεί με τους αυστηρούς κανόνες που επιβάλλονται τώρα παγκοσμίως - δοκιμή, απομόνωση, απόσταση - ο ιός θα επιστρέψει ξανά και ξανά. Εκτός φυσικά αν βρεθεί το εμβόλιο, η μεγάλη μας ελπίδα.

 

Ως προς τον άλλον «μπαμπούλα,» την κλιματική αλλαγή, θαρρώ ότι υπάρχει και εδώ «εμβόλιο:» σύντομα η τεχνολογία θα κάνει το θαύμα του και σε λίγα χρόνια θα έχουμε βρει τον τρόπο να παράγουμε ενέργεια μόνο από ανανεώσιμες πηγές ενέργειες. Σημειώνω ότι για πρώτη φορά στην ιστορία του τόπου το μήνα του Μάιου δεν χρησιμοποιήθηκαν τα λιγνιτικά μας εργοστάσια για την παραγωγή ενέργειας αλλά μόνο ανανεώσιμες και φυσικό αέριο.

 

Το «εμβόλιο» είναι η τεχνολογία του υδρογόνου. Δηλαδή αντί για πετρέλαιο, η «βενζίνη» θα έρχεται από από την ηλεκτρόλυση του νερού. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το κόστος του υδρογόνου μειώνεται ήδη, εν μέρει σύμφωνα με τη μείωση του κόστους των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά και λόγω βελτιώσεων στην ηλεκτρόλυση νερού και στην τεχνολογία κυψελών καυσίμου υδρογόνου.

 

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει ότι το κόστος παραγωγής υδρογόνου θα μειωθεί πάρα πολύ και πολύ σύντομα. Αναλυτές προβλέπουν ότι το μειωμένο κόστος θα το κάνει ανταγωνιστικό ως καύσιμο σε δυο και μόνο χρόνια. Καθώς οι επενδύσεις σε υποδομές υδρογόνου αυξάνονται και το καθαρό κόστος παραγωγής συνεχίζει να μειώνεται, η οικονομία υδρογόνου ίσως αποδειχθεί το τέλειο εργαλείο για την συνολική μετάβαση από τους υδρογονάνθρακες σε έναν κόσμο χωρίς ρύπανση.

 

 

 

 

Προοπτικές

 

Η πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι να διασφαλιστεί ότι τα άτομα που έχουν χάσει τα προς το ζην μπορούν να στηρίξουν τον εαυτό τους. Εάν δεν μπορούν να επιστρέψουν στις προηγούμενες θέσεις εργασίας τους, οι κυβερνήσεις και οργανισμοί όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν να δώσουν κίνητρα για θέσεις εργασίας σε νέους τομείς. Οι οικολογικά βιώσιμες θέσεις εργασίας μπορούν να αντικαταστήσουν τις μη βιώσιμες. Ορισμένες χώρες ίσως εισάγουν το γνωστό πια μόνιμο εισόδημα το Universal Basic Income – δηλαδή μήνας μπαίνει μήνας βγαίνει, άνεργος ή ενεργός, το κράτος δίνει ένα σοβαρό επίδομα σε όλους τους πολίτες. Δύσκολο το εισόδημα αυτό να ισοδυναμεί με ένα πλήρες μισθό, αλλά ακόμη και η κάλυψη του δέκα τοις εκατό του μέσου εισοδήματος μπορεί να κάνει τη διαφορά, όπως έχουν δείξει οικονομικές μελέτες.

 

Οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα κονδύλια όμως, έχοντας ήδη ξοδέψει δισεκατομμύρια στην μάχη του κορονοϊού. Για αυτό το λόγο ήρθε η κατάλληλη στιγμή για μια σοβαρή και γενναία μεταρρύθμιση των φορολογικών καθεστώτων, ειδικά εδώ στην χώρα μας. Η φορολογία πρέπει πια να δίνει έμφαση στο κλίμα και την οικολογική βιωσιμότητα, να ενθαρρύνει τις πράσινες επιχειρήσεις και να βοηθήσει στην μείωση του οικολογικού αποτυπώματος. Αυτή μπορεί επίσης να είναι η στιγμή για να ξετρυπώσουμε τα κεφάλαια που κρύβονται στους φορολογικούς παραδείσους και να διεκδικήσουμε ως Ευρώπη πια τους απλήρωτους φόρους από τους διεθνικούς γίγαντες τύπου Amazon και Facebook.

 

Πως θα βγούνε από την φτώχια τόσοι και τόσοι που εν τέλει αποτελούν μια εκρηκτική μάζα ανθρώπων που κάποια στιγμή μπορεί να οδηγήσουν μια παγκόσμια επανάσταση; Ένας τρόπος είναι να υιοθετήσουμε ένα νέο εργασιακό καθεστώς όπου θα αμείβεται η έως τώρα απλήρωτη εργασία. Δηλαδή να αμείβεται η εθελοντική εργασία με τους ηλικιωμένους, τα παιδιά, τους πρόσφυγες και τα άτομα με ειδικές ανάγκες, και ίσως να αμείβεται η διατήρηση της φύσης. Θα μπορούσε να αναγνωριστούν όλα τα παραπάνω ως εργασία ισοδύναμη με μια τυπική μισθωτή θέση. Μηχανισμοί για να διασφαλιστεί ότι αυτές οι πολύτιμες, αλλά υποτιμημένες δραστηριότητες μπορούν να διατηρήσουν τους ανθρώπους θα μπορούσαν να τεθούν σε πιλοτική εφαρμογή και στη χώρα μας ως πρώτη διδάξα. 

 

Ξαφνικά, η σκέψη ενός άλλου είδους καπιταλισμού δεν είναι πλέον μια ουτοπική ιδέα που καλλιεργείται μόνο από αριστερούς ή μποέμ διανοούμενοι στην Σερβία και το Παρίσι που δεν έχουν καμία επαφή με την πραγματικότητα. Επειδή εκατομμύρια άνθρωποι αναζητούν τρόπους για να συμβάλουν ουσιαστικά στις λύσεις, μπορεί κάλλιστα να ανοίξουμε μια παγκόσμια συζήτηση (έχουμε τα μέσα δόξα το θεό) που θα συμβάλλει σε μια νέα βιώσιμη λύση, μια ρεαλιστική επιλογή.

 

Αυτή η πανδημία και η οποιαδήποτε μελλοντική μπορεί να παραμείνουν υπό έλεγχο πιο εύκολα αν υιοθετήσουμε έναν πιο αργό, περιορισμένο σε μετακινήσεις κόσμο, μια πιο «ανθρώπινη» καθημερινότητα. Ένας οικολογικά υγιής τρόπος ζωής μπορεί να σώσει τον πλανήτη για εμάς και για τις μελλοντικές γενιές. Η μετα-κορώνα κοινωνία μπορεί ακόμη και να αποδειχθεί μια συνταγή για μια πιο ικανοποιητική ζωή, με πιο αργό χρόνο με τους αγαπημένους και μια βαθύτερη εμπλοκή με το περιβάλλον. Ίσως, σε δέκα χρόνια, θα κοιτάξουμε πίσω και αναρωτηθούμε γιατί δεν κάναμε τη μετάβαση νωρίτερα.
 

 

Το μέλλον ακόμη σώζεται. Δεν έχει μια προκαθορισμένη κατεύθυνση. Προς το παρόν, διακυβεύεται κάτι σημαντικό. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις επιλογές που θα κάνουμε, ξεκινώντας από σήμερα.

Αφήστε ένα σχόλιο