Εταιρική κοινωνική ευθύνη και συνεργασίες με πανεπιστήμια

Δημοσιεύτηκε από economia 23/07/2020 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Ioύλιος 2020, τ. 996

ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ του Άγγελου Τσακανίκα*

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια επιχειρήσεις από όλους τους κλάδους –και ιδιαίτερα οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας– έχουν πυκνώσει δραστηριότητες που εντάσσονται σε αυτό που ονομάζεται εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ). Συνήθως πρόκειται για μια σειρά από χορηγικές δράσεις ή/και προγράμματα υποστήριξης διάφορων κοινωνικών ομάδων ή περιοχών της χώρας σε είδος, που βοηθούν τις επιχειρήσεις αφενός να βελτιώσουν τη δημόσια εικόνα τους, αφετέρου να κερδίσουν και σε ανταγωνιστικότητα, καθώς ξεχωρίζουν και αναδεικνύεται η κοινωνική τους δράση σε μεγαλύτερο βαθμό συγκριτικά με άλλες επιχειρήσεις. Οι πρωταρχικές δράσεις οι οποίες και χαρακτηρίζονταν ως κοινωνική ευθύνη εκπορεύονταν από περιβαλλοντικές κυρίως ανησυχίες, που προκαλούσαν και μεγαλύτερη κοινωνική ευαισθητοποίηση σχετικά με το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των επιχειρήσεων. Οι εταιρείες υιοθέτησαν έτσι νέες περιβαλλοντικές προσεγγίσεις και προσαρμογές, οι οποίες σταδιακά εξελίχθηκαν και διευρύνθηκαν, καλύπτοντας μια πολύ ευρύτερη στρατηγική-ομπρέλα, που περιλαμβάνει πλέον διάφορες δράσεις.

 

Κατά τη γνώμη μας, εντός του παραπάνω πλαισίου μπορεί να διαμορφωθεί ακόμα ένα πλέγμα δράσεων που εξυπηρετεί αντίστοιχους στόχους και θα μπορούσε να ενταχθεί στις στρατηγικές εταιρικής κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων. Αυτές οι δράσεις σχετίζονται με πυκνότερες και ισχυρότερες διασυνδέσεις με την τριτοβάθμια εκπαίδευση σε διάφορα πεδία.

 

Ξεκινώντας από τον τομέα της έρευνας, υπάρχει ένα πολύ μεγάλο περιθώριο ερευνητικών συνεργασιών μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων. Μάλιστα, σχετική εμπειρική έρευνα που έχει δημοσιευτεί πρόσφατα[1] είχε δείξει ότι πρακτικές ΕΚΕ μπορεί να υποκαταστήσουν σε κάποιο βαθμό κρίσιμους βασικούς πόρους καινοτομίας όπως δαπάνες Ε&Α, αλλά και συνεργασίες σε Ε&Α. Η εμπειρική αυτή εργασία βασίστηκε σε έρευνα που είχε διεξαχθεί το 2012 στο πλαίσιο έργου που εκπόνησε το ΙΟΒΕ σε συνεργασία με την εταιρεία REMACO και είχε στόχο να εντοπίσει και να αναλύσει τους παράγοντες που καθορίζουν το επίπεδο ανταγωνιστικότητας των ελληνικών ΜμΕ και να διαμορφώσει ένα κατάλληλο μεθοδολογικό εργαλείο για την παρακολούθηση της προόδου τους[2]. Με βάση τα αποτελέσματα από ένα πολύ μεγάλο δείγμα 3.500 μικρομεσαίων επιχειρήσεων είχε προκύψει μια ισχυρή σχέση μεταξύ των δράσεων ΕΚΕ και της καινοτομικής επίδοσης των επιχειρήσεων. Πιο συγκεκριμένα, είχε διαφανεί ότι οι επιχειρήσεις που υιοθετούσαν πλούσιες δράσεις ΕΚΕ σε διάφορα πεδία εμφάνιζαν καλύτερες επιδόσεις στην καινοτομία, καθώς αναγκάζονταν να υιοθετήσουν είτε παραγωγικές διεργασίες, είτε στρατηγικές που τις οδηγούσαν σε καινοτόμο συμπεριφορά. Μάλιστα, δράσεις που σχετίζονταν με την εκπαίδευση και την έρευνα συνδέονταν ακόμα πιο εμφατικά με την καινοτομία, προϊόντος, διεργασίας, είτε οργανωσιακή.

 

Η αλήθεια είναι ότι στο ελληνικό περιβάλλον δράσεις αυτής της μορφής δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστικές για την πλειονότητα των ελληνικών επιχειρήσεων. Πλήθος εμπειρικών ερευνών, μελετών και δημοσιεύσεων έχει δείξει ότι ένα βασικό εμπόδιο στη στενότερη συνεργασία επιχειρήσεων και πανεπιστημίων σε ερευνητικά προγράμματα είναι το γεγονός ότι η ερευνητική και η επιχειρηματική κοινότητα διαφοροποιούνται ως προς τους στόχους και την ταχύτητα όσον αφορά το θέμα της αξιοποίησης των αποτελεσμάτων της έρευνας. Η ακαδημαϊκή κοινότητα επιδιώκει συνήθως την καταγραφή και προβολή των αποτελεσμάτων των ερευνητικών της προσπαθειών σε δημοσιεύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Σημαντικά, βέβαια, στην τάση αυτή των ερευνητών συνέβαλε και το γεγονός ότι οι δημοσιεύσεις αποτελούν ένα από τα πλέον καθοριστικά κριτήρια ανέλιξης στις διδακτικές βαθμίδες εντός των πανεπιστήμιων. Από την άλλη πλευρά, η επιχειρηματική κοινότητα συνήθως επιθυμεί την αποκλειστική και ταχύτατη αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων σε παραγωγικούς/εμπορικούς σκοπούς. Σε κάθε περίπτωση, οι διαφορετικοί στόχοι δημιουργούν ακολούθως προσκόμματα στη μεταξύ τους συνεργασία και επομένως αναχαιτίζουν τη διαδικασία συνεργασίας ή/και εμπορικής αξιοποίησης των καινοτομιών.

 

Ως αποτέλεσμα αυτών των συνθηκών, οι συνεργασίες μεταξύ των επιχειρήσεων και των πανεπιστημίων ή/και των ερευνητικών ιδρυμάτων είναι φτωχή, με υπερβολική εξάρτηση από την κρατική χρηματοδότηση. Όταν δηλαδή υπάρχει κάποιο σχετικό ερευνητικό πρόγραμμα, τύπου Ερευνώ–Καινοτομώ–Δημιουργώ (ΕΣΠΑ 2014-2020), τότε ενεργοποιείται μια σχετική «διάθεση» συνεργασίας. Αυτή η στρατηγική όμως είναι αποσπασματική και δεν δημιουργεί μια συνέχεια ή την απαραίτητη συνεκτικότητα στη σύνδεση των δύο κόσμων. Εξαιρέσεις πράγματι υπάρχουν και εκφράζονται μέσα από την αυξημένη συμμετοχή επιχειρήσεων σε συνεργασίες με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα στα ανταγωνιστικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αυτά αποτελούν μεν νησίδες αριστείας, ωστόσο δεν επαρκούν για να δημιουργήσουν μια τάση που θα αποτυπωνόταν πιο εμφατικά στους σχετικούς δείκτες επιδόσεων.

 

Τις περισσότερες φορές η συνεργασία σε τέτοια προγράμματα επιτρέπει στις επιχειρήσεις να υποστηρίξουν έμπρακτα, για παράδειγμα, διδακτορικές διατριβές, των οποίων ο προβληματισμός προέκυψε στο πλαίσιο μιας τέτοιας συνεργασίας. Όμως, τα πεδία συνεργασιών και άρα δράσεων που θα μπορούσαν να ενταχθούν στο πλαίσιο της ΕΚΕ είναι πολύ περισσότερα και σχετίζονται με τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης κουλτούρας προσέγγισης των δύο κόσμων. Ενδεικτικά, σε δράσεις κοινωνικής ευθύνης στην κατεύθυνση αυτή μπορούν να περιληφθούν:

 

i) Η διοργάνωση τακτικών σεμιναρίων από επιχειρήσεις στους φοιτητές, σε θέματα επιχειρηματικής λειτουργίας, κλαδικού περιβάλλοντος, ειδικών τεχνικών ζητημάτων, ώστε να εμπλουτίζεται η εκπαιδευτική διαδικασία με βιωματικούς τρόπους μετάδοσης της γνώσης

ii) Οι συστηματικές εκπαιδευτικές επισκέψεις φοιτητών σε χώρους παραγωγής και παροχής υπηρεσιών, ώστε οι φοιτητές να αποκτούν μια εικόνα για την πραγματική επιχειρηματική λειτουργία

iii) Υποτροφίες σε φοιτητές για μεταπτυχιακές/διδακτορικές σπουδές

iv) Περισσότερες θέσεις πρακτικής άσκησης

v) Διοργάνωση διαγωνισμών καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, hackathons, κ.τ.λ., που ενισχύουν την άμεση δραστηριοποίηση ερευνητικών ομάδων και φοιτητών στην επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων. Τα αποτελέσματα αυτών των προσπαθειών μπορούν να αξιοποιηθούν στη συνέχεια είτε εντός της ίδιας επιχείρησης, είτε μέσω νεοφυούς δράσης από τους ίδιους τους ερευνητές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας δράσης είναι η ακόλουθη: https://www.noynoyideachallenge.gr/, η οποία υλοποιείται αυτό το διάστημα από το Εργαστήριο Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ) του ΕΜΠ.

vii) Διοργάνωση επιχειρηματικού παίγνιου (Business Game), όπου προσομοιώνεται η λειτουργία μιας επιχείρησης σε πραγματικές συνθήκες, με τους φοιτητές να αναλαμβάνουν τακτικές αποφάσεις στρατηγικής με βάση πραγματικά δεδομένα που διαμορφώνονται στην αντίστοιχη αγορά. Τέτοια παίγνια πραγματοποιούνται ήδη σε κάποια ιδρύματα, μεταξύ των οποίων και η Σχολή Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ, ενώ αντίστοιχα παίγνια διοργανώνονται και παγκοσμίως (ενδεικτικά, π.χ., Global Management Challenge).

 

Συνεπώς, οι εγχώριες επιχειρήσεις –ακόμα και αυτές που είναι μικρότερου μεγέθους– μπορούν να εντάξουν τέτοιες πρακτικές ΕΚΕ που να συνδέονται με δράσεις που αναφέρθηκαν ώστε να επιτύχουν εκτός των άλλων και ένα κρίσιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα καινοτομίας, τροφοδοτώντας έτσι τελικά έναν ενάρετο κύκλο καινοτομίας και ανάπτυξης για την ελληνική οικονομία.

 

 

 

 

 

1.     Korra, E., Giotopoulos, I. και Tsakanikas, A., “CSR Practices and SME Innovativeness in Greece”, στο Entrepreneurship and the Sustainable Development Goals, Vol. 8, Eds: Apostolopoulos, N., Al-Dajani, H., Holt, D., Jones, P., Newbery, R., Emerald Publishing, 2018.

2.     «Ανάπτυξη Συστήματος Υποστήριξης της Ανταγωνιστικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων σε επιλεγμένους κλάδους», Μελέτη IOBE-REMACO για λογαριασμό της Γενικής Γραμματείας Βιομηχανίας, Ιούνιος 2012.

 

 

 

 

 

 

* Αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικής Αξιολόγησης Συστημάτων Τεχνολογίας Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας ΕΜΠ, Διευθυντής Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ)

Αφήστε ένα σχόλιο